Балалар Неврологиясы

Балалар неврологиясы дегеніміз не?

Балалар неврологиясы — балалардағы неврологиялық проблемалардың алдын алуды, оларды жеңілдетуді, анықтауды және мүмкіндігінше емдеуді, сондай-ақ неврологиялық аурулары бар балалардың өмір сапасын арттыруды мақсат ететін медицина саласы.

Балалар неврологиясы дегеніміз не?

Балалар неврологиясы — балалардың жүйке жүйесіне байланысты денсаулық мәселелерін бағалайтын және емдейтін медициналық мамандық. Неврологтар балалардың бас миына, жүйкелеріне және жұлынына қатысты түрлі аурулардың бар-жоғын тексереді. Бағалаудан кейін дәрі-дәрмекпен емдеу, физиотерапия, логопедиялық терапия және арнайы білім беру бағдарламалары сияқты түрлі ем әдістері қолданылуы мүмкін.

Баладағы басқа аурулар жүйке жүйесінің дамуы мен қызметіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, қалқанша безі қызметінің туа біткен бұзылысы ақыл-ой кемістігіне әкелуі мүмкін, ал жүрек ауруы бар нәрестеде инсульт болуы мүмкін. Балаларда шұғыл неврологиялық жағдайлар да жиі кездеседі. Кома, инсульт және құрысулар — ең жиі кездесетін шұғыл жағдайлардың қатарында. Бұл неврологиялық проблемалар тұрақты зақым қалдыруы, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Неврологиялық аурулар тек олармен ауыратын балаларға ғана әсер етпейді. Емдеуді, оңалтуды және күтімді қажет ететін бұл жағдайлар балалардың отбасылары мен жақын ортасына да жанама әсер етеді. Сонымен қатар бұл балалардың қоғамдағы өндірістік өмірге қатыса алмауы және олардың күтімі мен еміне тұрақты түрде ресурстардың үлкен үлесі бөлінуі неврологиялық ауруларды әлеуметтік мәселеге айналдырады.

Балалардағы неврологиялық аурулар қандай?

Балалардағы неврологиялық аурулар өте алуан түрлі және генетикалық, туа біткен, дамуға байланысты, инфекциялық, қабыну, жарақаттық немесе метаболикалық себептерден туындауы мүмкін. Балаларда кездесуі мүмкін неврологиялық аурулар:

• аутизм спектрінің бұзылысы,

• зейін тапшылығы және гиперактивтілік синдромы (ЗТГС),

• диспраксия,

• оқу қабілетінің бұзылыстары,

• эпилепсия,

• фебрильді құрысулар,

• Леннокс — Гасто синдромы,

• балалар церебральды сал ауруы,

• дистония,

• Гентингтон ауруы,

• менингит,

• энцефалит,

• шашыраңқы склероз (ШС),

• Туретт синдромы,

• Ретт синдромы,

• Ангельман синдромы.

Балалардағы неврологиялық аурулар қандай?

Балалардағы неврологиялық аурулар өте алуан түрлі және генетикалық, туа біткен, дамуға байланысты, инфекциялық, қабыну, жарақаттық немесе метаболикалық себептерден туындауы мүмкін. Балаларда кездесуі мүмкін неврологиялық аурулар:

• аутизм спектрінің бұзылысы,

• зейін тапшылығы және гиперактивтілік синдромы (ЗТГС),

• диспраксия,

• оқу қабілетінің бұзылыстары,

• эпилепсия,

• фебрильді құрысулар,

• Леннокс — Гасто синдромы,

• балалар церебральды сал ауруы,

• дистония,

• Гентингтон ауруы,

• менингит,

• энцефалит,

• шашыраңқы склероз (ШС),

• Туретт синдромы,

• Ретт синдромы,

• Ангельман синдромы.

Балалардағы неврологиялық аурулардың белгілері қандай?

Балаларда кездесетін неврологиялық аурулар көп. Олардың әрқайсысы бір-бірінен мүлдем өзгеше немесе ұқсас белгілермен көрінуі мүмкін. Сонымен қатар аурудың қаншалықты өршігеніне байланысты белгілердің айқындылығы күшеюі немесе әлсіреуі мүмкін. Мысалы, эпилепсияның негізгі белгісі — ұстама. Балалардағы эпилепсиялық ұстаманың белгілері мыналар болуы мүмкін:

• талып қалу,

• жиі тыныс алу,

• жүректің жиі соғуы (тахикардия),

• бұлшықеттердің бақылаусыз қозғалуы,

• қайталанатын қимылдар жасау,

• сөйлей алмау.

Ұстамалар әр науқаста әртүрлі өтетіндіктен, кейбір белгілер ұстама болған науқаста байқалмауы мүмкін. Сондай-ақ ұстамадан кейін бала шаршағанын сезінуі немесе ұстама болғанын түсінбегендіктен абдырап қалуы мүмкін. Жиі кездесетін тағы бір ауру — балалар церебральды сал ауруында бас өлшемінің тым үлкен немесе кіші болуы, ашушаңдық, дамудың кешеуілдеуі, қарым-қатынастағы қиындықтар сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Балаларда қызба кезіндегі құрысу (фебрильді құрысу) жиі кездеседі. Бұл жағдайда баланың бүкіл денесі дірілдеп, есінен танады.

Аутизм неврологиялық бұзылыстарға жатады және оның белгілері нәрестелік кезеңнен бастап байқала бастауы мүмкін. Баладағы аутизм белгілері мыналар болуы мүмкін:

• бала атын атағанда қарамауы мүмкін,

• 6 айлық нәресте күлімсіремейді немесе қуанышты басқа эмоцияларды білдірмейді,

• 9 айлық нәресте ата-анасына немесе басқаларға күлімсіремейді,

• 12 айлық нәресте «ба-ба», «де-де» сияқты сөздерді айтпайды,

• 12 айлық нәресте қол бұлғау сияқты қимылдар жасамайды,

• 16 айлық бала бірде-бір сөз айта алмайды.

Даму барысындағы осы белгілермен қатар аутизмі бар баланың мінез-құлқы да ерекшеленеді. Ойнаған кезде олар ойыншықтарын қатарға тізіп ойнауы және бір ойыншықпен басқаша емес, үнемі бірдей тәсілмен ойнауы мүмкін. Қатты дыбысты ұнатпау, тамаққа қатысты өте талғампаз болу, жалауға болмайтын заттарды жалау — аутизмі бар баланың ерекшеліктерінің қатарында.

Балалардағы неврологиялық аурулар қалай анықталады?

Балалардағы неврологиялық аурулардың диагнозы көптеген әдістердің көмегімен қойылуы мүмкін. Белгілер байқалып, балаңызды маман дәрігерге алып барғанда алдымен физикалық тексеру жүргізіледі. Одан кейін қажет болуы мүмкін зерттеулер:

• МРТ: бас миындағы өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді. Әр аурудың миға әсер етуінің өзіне тән ерекшелігі бар.

• Қан талдаулары: баладағы белгілерді басқа аурулармен шатастырмау үшін жүргізілуі мүмкін.

• ЭЭГ: бас миының электрлік белсенділігі өлшенеді.

• Неврологиялық тексеру: бұл тексеру арқылы баланың бұлшықет күші, сыртқы тітіркендіргіштерге қалай жауап беретіні, зейіні сияқты көрсеткіштер бағаланады.

• Люмбальды пункция: менингит диагнозын қою үшін қолданылуы мүмкін.

Зерттеулер ауруға қарай жүргізіледі. Сондықтан жоғарыда аталған зерттеулердің барлығын жүргізу қажет болмауы немесе басқа зерттеу жасалуы мүмкін. Дәрігеріңіз балаңызға сәйкес зерттеулердің жүргізілуін қамтамасыз етеді.

Балалардағы неврологиялық аурулар қалай емделеді?

Балаларда кездесетін кейбір неврологиялық аурулар емделеді, ал кейбіреулерінде тек белгілерді жеңілдетуге тырысады. Мысалы, балалар церебральды сал ауруы мен аутизмді толық емдеу мүмкін емес. Алайда дәрі-дәрмек, терапия және хирургиялық ота арқылы белгілердің жиілігін азайтуға болады. Ұстамалардың алдын алу үшін дәрілер тағайындалуы мүмкін. Балалар церебральды сал ауруы кезіндегі оталар бұлшықет спазмдарының алдын алу үшін жасалады. Терапия — қарым-қатынаста қиындық көретін балаларда қолданылатын ем әдісі. Басқа неврологиялық ауруларда физиотерапия, оттегімен қолдау және қызу түсіретін дәрілер қолданылуы мүмкін.

Балалар неврологиясы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Балалар неврологиясының қызмет бағыттары

• Қауіп тобындағы нәрестелерді неврологиялық тұрғыдан бақылау (барлық шала туған нәрестелер және туу кезінде немесе жаңа туған кезеңде миға әсер етуі мүмкін түрлі проблемаларды бастан өткерген нәрестелер)

• Даму кезеңдерінің кешеуілдеуі (нәзік және ірі моторика, тіл және жеке-әлеуметтік салалар)

• Бос нәресте синдромы (гипотония)

• Бас ауруы (мигрень түріндегі, кернеу түріндегі, аралас түрдегі және т.б.), мигрень нұсқалары

• Бас айналу (вертиго)

• Қызба кезіндегі құрысу (фебрильді құрысу), тынысты ұстап қалу ұстамалары, қызбасыз құрысу (афебрильді құрысу), ұстамаға ұқсайтын жағдайлар

• Эпилепсия

• Балалар церебральды сал ауруы

• Ақыл-ой кемістігі және ілеспе жағдайлар

• Аутизм — жайылған даму бұзылыстарының спектрі

• Сөйлеу және тіл бұзылыстары

• Ұйқы бұзылыстары (инсомния, парасомния)

• Туа біткен немесе жүре пайда болған ми ақаулары бар балалар

• Бұлшықеттер мен жүйке-бұлшықет синапсын зақымдайтын аурулар

• Шеткі жүйке жүйесін зақымдайтын аурулар (тұқым қуалайтын және жүре пайда болған невропатиялар)

• Қозғалыс бұзылыстары (тремор, тик, хорея, атетоз, баллизм)

• Нейрометаболикалық аурулар (біздің елімізде туыстық некелерге байланысты метаболикалық аурулар жиі кездеседі; ең жиі кездесетіні — фенилкетонурия)

• Меңгерілген дағдылардың жоғалуымен жүретін үдемелі нейродегенеративті аурулар

• Дисморфиялық белгілері бар нейрогенетикалық аурулар

• Митохондриялық аурулар

• Нейрокутанды аурулар (туберозды склероз, нейрофиброматоз, Стерджа — Вебер синдромы және т.б.)