Рефлюк ауруы дегеніміз не? Рефлюк белгілері, себептері және емі

Рефлюк дегеніміз не?

Рефлюк — асқазан мазмұнының (қышқыл, өт) күш салусыз, еріксіз өңешке және/немесе одан жоғарыға көтерілуі салдарынан науқастың көкірек күюі және/немесе регургитация (ащы су келу) сияқты шағымдарының болуы. Сирек жағдайда созылмалы жөтел, кетпейтін фарингит, дауыстың бітелуі, ауыз иісі, тіс шіруі сияқты атипті белгілері бар науқастарда да рефлюк байқалуы мүмкін. Шағымдардың пайда болу жиілігіне қарай жеңіл, орташа және ауыр рефлюк ауруы туралы айтылады. Рефлюк қоғамның дерлік барлық мүшесіне әсер ететін өте жиі кездесетін ауру болып табылады, оның жиілігі шамамен 20–35% аралығында. Рефлюктің пайда болуында көптеген факторлар бар, бірақ олардың ішіндегі ең маңыздысы — өңеш пен асқазан арасында орналасқан сфинктер (асқазан қақпақшасы) деп аталатын құрылымның босаңсуы. Бұл сфинктер (қақпақша) асқазан мазмұнының өңешке қайтып кетуіне жол бермейтін негізгі құрылым болып табылады. Рефлюкті эндоскопиялық және хирургиялық емдеуде ем мақсаты осы қақпақша құрылымын қайта құрылымдық тұрғыдан түзеу қағидатына негізделеді.

Рефлюк ауруының белгілері қандай?

Рефлюк ауруының белгілерін типтік және атипті деп екі топқа бөліп қарастыруға болады.

Типтік белгілері:

Рефлюкте ең жиі кездесетін симптомдар: көкірек торында күю (Heartburn) және регургитация (ащы су келу).

Атипті белгілері:

Дауыстың бітелуі, жиі қайталанатын немесе кетпейтін фарингит, ларингит, синусит, тіс шіруі, ауыз иісі, демікпе және ӨСОА (созылмалы обструктивті өкпе ауруы) шабуылдары, қайталанатын пневмония шабуылдары.

Рефлюк кімдерде жиі кездеседі?

Келесі адамдарда рефлюк жиілігі артуы мүмкін:

Темекі, алкоголь тұтыну

Семіздік

Майлы тағам тұтыну (қуырылған немесе майлы құрамы көп тағамдар — «шоколад, құрғақ жемістер»)

Кофеин (кофе, шай, кола, шоколад)

Жүктілік

Асқазан жарығы (хиатустық грыжа)

Кейбір дәрілер (асқазан қақпақшасының қызметіне әсер ететін бұлшық ет босаңсытқыш дәрілер)

Асқазан қышқылын көбейтетін тағамдарды тұтыну (қышқылды жемістер, тұздалған көкөністер, ащы тағамдар)

Рефлюк диагнозы қалай қойылады?

Рефлюк симптомдары бар науқасқа алдымен жасалатын тексеру — «Эндоскопия». Эндоскопия әдісімен асқазан қақпақшасының қызметі бағаланады, рефлюктің ауырлық дәрежесі анықталады және тұрақты ем жоспары жасалады. Типтік рефлюк симптомдары жоқ немесе эндоскопияда рефлюк белгілері табылмаған науқастарда:

24 сағаттық PH-метр (классикалық немесе сымсыз (Bravo Ph-метр)

Импеданс

Моторика зерттеуі (HRM — жоғары ажыратымдылықты манометрия)

әдістері арқылы рефлюктің бар-жоғы ғылыми түрде көрсетілуі мүмкін. Эндоскопияда айқын рефлюкі бар науқастарда бұл әдістерге көбінесе қажеттілік болмайды.

Рефлюк ауыр ауру ма?

Рефлюк — созылмалы ауру, емделмеген жағдайда өңештің созылмалы қышқыл рефлюкіне байланысты тіндік өзгерістер (Barrett өзофагиті), өңеш тарылуы (пептикалық стриктура), жұтыну қиындығы және тіпті өңеш қатерлі ісігі дамуы мүмкін. Сондай-ақ емделмеген рефлюк ауруы қарт адамдарда қайталанатын пневмонияға, кетпейтін фарингитке, ларингитке және демікпе шабуылдарына себеп болуы мүмкін. Рефлюк белгілерін азайту мақсатында ұзақ уақыт (>1 жылдан артық уақыт бойы үздіксіз) қабылданатын асқазанды қорғайтын (протон помпа ингибиторлары) дәрілердің де қансыздық, дәрумен тапшылықтары, сүйек сынғыштығы және кейбір науқастарда асқазан қатерлі ісігінің дамуы ықтималдығы бар. Сондықтан рефлюк мәселесінің міндетті түрде және міндетті түрде тұрақты шешімін іздеу және жасау қажет.

Рефлюкті қалай емдейді?

Рефлюк — созылмалы ауру. Емдеудің мақсаты — рефлюк шағымдарын жою, өңеште зақым бар болса, оны емдеу және дамуы мүмкін асқынуларды алдын алу. Осы мақсатта 3 түрлі ем қолданылады:

Өмір салтының өзгеруі;

Артық салмағыңызды түсіріңіз

Темекі мен алкогольді қолданбаңыз

Тамақты аз мөлшерде және жиі-жиі тамақтану түрінде ішуге назар аударыңыз.

Майлы, қуырылған тағамдар

Құрғақ жемістер (жаңғақ)

Ащы, қышқыл және дәмдеуіші көп тағамдар

Шоколад,

Қышқыл сусындардан аулақ болыңыз.

Рефлюкке себеп болуы мүмкін дәрілерді қолданбаңыз

Белді қысатын белбеу, корсет және тар киімдерді қолданбауды

Төсегіңіздің басын 15 см шамасына дейін жо

Ұйықтаудан 3 сағат бұрын тамақтануды және ішуді аяқтаңыз

Дәрілік ем

Өмір салтын өзгертумен қатар қолданылатын дәрілік емнің мақсаты — өңешке қайта ағып, рефлюк белгілерін туғызатын асқазан қышқылын азайту. Асқазан қышқылын азайтатын дәрілер протон помпа ингибиторлары (PPI) деп аталады. Бүгінгі күні осы өте тиімді дәрілермен ауру белгілерін толық емдеуге болады. Алайда бұл дәрілерді ұзақ уақыт (>1–3 жылдан артық) қолданғанда көптеген жанама әсерлер байқалуы мүмкін. Ең айқын жанама әсерлеріне В12 дәрумені мен темір тапшылығы, сүйек сынғыштығы, инфекцияларға бейімділік, қосымша қабылданатын дәрілердің тиімділігінің төмендеуі, асқазанда преканцерозды зақым пайда болуы және тіпті асқазан қатерлі ісігі қаупінің артуы жатады. Осы дәрілерді ұзақ қолдануда пайда мен зиянның қайсысы басым екені әлі де талқылау тақырыбы болып табылады.

Эндоскопиялық емдер

Рефлюктің эндоскопиялық емі соңғы жылдары өте танымал тақырып. Себебі қоғамда рефлюк мәселесі бар науқастардың 80%-дан астамы жеңіл және орташа деңгейдегі рефлюкке ие, әрі емдеуде хирургиялық араласуды қажет ететін критерийлерге ие емес. Сондықтан жеңіл және орташа деңгейдегі рефлюкі бар науқастардың ұзақ уақыт диета мен дәрі қолдануы қиын әрі жанама әсер тұрғысынан кейбір қауіптер тудыратындықтан, осы науқас тобына арналған арнайы эндоскопиялық емдер назарға ілікті. Олардың ішіндегі ең танымал және тиімдісі:

Рефлюкке қарсы шырышты аблация (ARMA): Асқазан қақпақшасы бөлігін эндоскопиялық әдіспен қайта қалыптастыру. Бұл емдеу эндоскопия бөлмесінде, седация астында, асқазан қақпақшасы бөлігін аргон газды коагулятормен күйдіріп, кейін емделу барысында асқазан қақпақшасы бөлігінің тарылуы қағидатына негізделген әдіс. Операцияның ұзақтығы 15–20 минут. Тиімділігі 80%, жанама әсері өте аз операция. Стационарда жатуды талап етпейді.

GERDx: Асқазан қақпақшасы бөлігін эндоскопиялық әдіспен тігу (Эндоскопиялық фундопликация). Бұл операция аслында хирургиялық рефлюк операциясының эндоскопиялық түрде жасалуы ретінде қысқаша сипатталуы мүмкін. Операция жалпы анестезия астында жасалады және 30 минутқа созылады. Операцияда асқазан қақпақшасы бөлігіне эндоскопия бақылауымен 1 немесе 2 тігіс (сутура) салынады. Бұл — тұрақты ем, тиімділігі сәйкес көрсеткіштерде 90%-дан жоғары. Жанама әсері операциядан кейін жеңіл ауырсыну болуы мүмкін, әдетте ауырсынуды басатын дәрілермен жойылады.

JTNDaWZyYW1lJTIwd2lkdGglM0QlMjI1NjAlMjIlMjBoZWlnaHQlM0QlMjIzMTUlMjIlMjBzcmMlM0QlMjJodHRwcyUzQSUyRiUyRnd3dy55b3V0dWJlLmNvbSUyRmVtYmVkJTJGYVN5dDB1dFZ3LUElMjIlMjB0aXRsZSUzRCUyMllvdVR1YmUlMjB2aWRlbyUyMHBsYXllciUyMiUyMGZyYW1lYm9yZGVyJTNEJTIyMCUyMiUyMGFsbG93JTNEJTIyYWNjZWxlcm9tZXRlciUzQiUyMGF1dG9wbGF5JTNCJTIwY2xpcGJvYXJkLXdyaXRlJTNCJTIwZW5jcnlwdGVkLW1lZGlhJTNCJTIwZ3lyb3Njb3BlJTNCJTIwcGljdHVyZS1pbi1waWN0dXJlJTIyJTIwYWxsb3dmdWxsc2NyZWVuJTNFJTNDJTJGaWZyYW1lJTNF

Хирургиялық ем

Рефлюк емінде хирургиялық емнің мақсаты — өңештің төменгі ұшын қысу арқылы асқазан қышқылының кері ағуын болдырмау. Алайда бұл жоғарыда аталған ем әдістерін қолданып көргеннен кейін қажет жағдайда қолданылатын ем әдісі. Жасалатын операцияның атауы Nissen фундопликациясы деп аталады. Әдетте асқазан қақпақшасы айтарлықтай босаңсыған, асқазан жарығы бар науқастарға қолданылатын әдіс.