Перифериялық артерия ауруы дегеніміз не? Белгілері, себептері және емі

Перифериялық артерия ауруы

Перифериялық артерия ауруы – бұл көбінесе аяқтарда кездесетін ауру, онда тамыр қабырғасында холестерин мен май жиналып (атеросклероз), қан ағымы азаяды. Бұл бляшкалар өршіген сайын зақымданған аймаққа оттегіге бай қан жеткілікті мөлшерде жетпейді. Перифериялық артерия ауруының себептеріне темекі шегу және гипертензия жатады. Сонымен қатар, аурудың болуы жүрек немесе ми тамырларында да осындай бітелулердің дамуы мүмкін екенін көрсетеді және жүрек талмасы мен инсульт қаупін арттырады. Сондықтан перифериялық артерия ауруы өмір сүру сапасын төмендетумен қатар, жүрек-қан тамырларының күрделі асқынулары үшін де ескерту болып табылады.

Перифериялық артерия ауруы дегеніміз не?

Перифериялық артерия ауруы – дененің шеткі нүктелеріне қан тасымалдайтын артериялардың уақыт өте келе тарылуы немесе толық бітелуі нәтижесінде пайда болатын қан айналымының күрделі бұзылысы. Әдетте байқалмай өршитін бұл жағдай тамырлардың ішінде жиналған май және холестерин құрамды бляшкалардың (атеросклероздық бляшкалар) тамыр қабырғаларын қатайтып, тарылтуымен дамиды. Бұл бляшкалар көбейген сайын қан ағымы шектеліп, тіндер оттегімен жеткілікті қоректене алмай қалады.

Сондықтан перифериялық артерия аурулары тек қана қан айналымы мәселесі емес, сонымен қатар болашақта өмір сүру сапасына айтарлықтай әсер ететін тамыр денсаулығының мәселесіне айналады. Бляшкалардың жиналуы уақыт өте келе тамырды тарылтады немесе толық бітейді. Нәтижесінде бұлшықеттер мен тіндерге жеткілікті қан тасымалданбайды. Перифериялық артерия ауруы қан айналымы жеткіліксіздігінің өршуі жағдайында жүру кезіндегі ауырсынуды, тыныштық күйдегі ауырсынуды және жараның жазылуының бұзылуын тудыруы мүмкін.

Перифериялық артерия ауруының белгілері қандай?

Перифериялық артерия ауруында әсіресе жүрек қысымы немесе жаттығудан кейін балтыр, сан немесе жамбастағы құрысу немесе ауырсыну тоқтаған кезде қысқа уақытта басылады. Бұл белгіге себеп болатын жағдай – бұлшықеттерге қажетті қанның жеткілікті мөлшерде жетпеуі. Науқастардың шамамен төрттен бірі осы типтік шағымды сезінсе, басқаларында жеңіл белгілер болуы немесе мүлдем болмауы мүмкін. Перифериялық артерия аневризмасы көбінесе белгі бермей өршуі мүмкін және жыртылу қаупін тудырады. Бұдан бөлек белгілер мыналар:

Зақымданған аяқта түк пен тырнақ өсуінің азаюы,

Зақымданған жақтың екінші аяққа қарағанда суық болуы,

Тері түсінің бозаруы,

Көгеру немесе көкшіл түске өзгеру.

Асқынған жағдайларда тыныштық күйде пайда болатын ауырсыну байқалады. Бұл жағдайда аяқта да ауырсыну сезіледі және ұзаққа созылады. Тамыр ауруы өршіген сайын аяқтағы жаралар баяу жазылады немесе мүлдем жазылмауы мүмкін, тіпті инфекция жұғуы мүмкін. Бұл жаралар әдетте саусақтарда, өкшеде немесе аяқта байқалады және емделмесе, тіннің өлуіне дейін алып келуі мүмкін.

Перифериялық артерия ауруына қалай диагноз қойылады?

Диагноз қою үшін дәрігер егжей-тегжейлі анамнез жинап, тексеру жүргізеді, содан кейін кейбір сынақтарға жүгінеді. Алдымен дәрігер жүру кезінде аяқтың ауыруына шағым бар-жоғын, тырнақ және тері мәселелерін, сондай-ақ отбасылық тарихты сұрайды. Перифериялық артерияны тексеру кезінде тамыр соғысы бағаланады және қан ағымы тексеріледі. Перифериялық артерияны тексеру физикалық бағалау мен бейнелеу әдістерін қамтиды. Артерияларда әлсіреген тамыр соғысы немесе стетоскоппен қан ағымына байланысты шуыл анықталуы мүмкін. Сонымен қатар, аяқ терісінде жаралар, бозару немесе инфекция сияқты белгілер ізделеді. Перифериялық артерия ангиографиясы тамырдағы бітелулерді бейнелеу үшін қолданылатын әдіс болып табылады.

ABI сынағы арқылы тобық пен қол білегіндегі қан қысымы салыстырылады. Қажет болса, жаттығумен ABI, аяқпен 6 минуттық жүру сынағы немесе доплерлік ультрадыбыстық зерттеу сияқты басқа да инвазивті емес сынақтар қолданылуы мүмкін. Перифериялық артерия доплер сынағы тамыр ішінен өтетін қан ағымын бағалау үшін жасалады. Қосымша тексерулердің қатарына ангиография да кіреді. Тамыр ішіне контрастты зат енгізіліп, X-ray, КТ немесе МР ангиография арқылы нақты орналасуы мен тарылу дәрежесі анықталады. Бұл әдістер аяқтың қай аймағында қаншалықты тарылу бар екенін нақтылау үшін қолданылады.

Перифериялық артерия ауруын емдеу жолдары қандай?

Перифериялық артерия ауруын емдеу өмір салтын өзгерту және дәрі-дәрмектермен қолдау көрсету арқылы жүзеге асырылады. Бұл мақсаттарға жету үшін алдымен өмір салтын өзгерту ұсынылады. Темекі шегу бляшкалардың түзілуін жылдамдатады және қазіргі тарылулардың нашарлауына себеп болады. Қант диабеті мен перифериялық артерия ауруы бірге кездескенде жазылу процесі баяулауы мүмкін. Артық салмағы бар науқастарда арықтау қан қысымы мен қандағы қантты бақылауға көмектесіп, тамыр денсаулығын жақсартады. Күнделікті тұрақты жүру сияқты жаттығулар аяқтағы қан айналымын күшейтеді.

Емдеудің тағы бір маңызды бөлігі – дәрі-дәрмектерді қолдану. Холестеринді төмендететін статиндер бляшкалардың өршуін баяулатады және атеросклероздың нашарлауына жол бермейді. Әсіресе аяқтағы ауырсыну қатты болса, қан айналымын жақсартуға көмектесетін цилостазол сияқты дәрілер жазылуы мүмкін.

Перифериялық артерия ауруына ота қалай жасалады?

Перифериялық артерия отасы бітелген тамырды ашу немесе айналма жол (шунттау) жасау үшін жүргізіледі. Ангиопластика кезінде катетер ұшындағы шар үрленіп, тамырдың тарылған бөлігін ашады. Содан кейін қажет болса, ішіне металл стент (артерия ішілік тірек) орналастырылады. Ангиопластика ашық отаға қарағанда инвазивтілігі төмен әдіс; әдетте жергілікті анестезиямен, кішігірім тіліктер арқылы жасалады және науқастың ауруханада жату мерзімі қысқа болады. Емшарадан кейін науқас тез қозғала алады, бірақ кейбір жағдайларда (әсіресе ұзын сегментті бітелулерде) шармен толық ашылу қамтамасыз етілмеуі мүмкін және қайта тарылу (рестеноз) дамуы мүмкін. Ангиопластика жалпы анестезияны қажет етпейтіндіктен, қаупі төмен, бірақ әрқашан мүмкін болмауы мүмкін.

Шунттау (bypass) отасы – бітелуді айналып өтетін жаңа жол жасау процесі. Хирургиялық жолмен науқастың өз аяғынан алынған көктамыр (сафен вена) немесе жасанды трансплантат (синтетикалық тамыр) қолданылып, бітелген артерияның үстінен өтетін көпір (трансплантат) салынады. Мысалы, саннан төмендегі үлкен сан артериясындағы бітелу үшін сан мен төменгі аяқ артериялары арасына жаңа тамыр жалғауы қойылуы мүмкін. Ашық хирургияда теріде үлкенірек тіліктер қажет және жазылу мерзімі ұзақ болады. Шунттау ұзақ мерзімде қан ағымын тиімді қалпына келтіре алатындықтан, ауыр тарылулар мен бітелулерде таңдалатын әдіс болып табылады. Отадан кейін науқаста трансплантаттың қайта бітелу ықтималдығы бар болғандықтан, тұрақты бақылау (доплерлік ультрадыбыстық зерттеу сияқты) маңызды. Сәйкес науқасты таңдағанда табыс деңгейі жоғары; бітелген тамырдың орнына байланысты феморо-поплитеальды (сан-төменгі аяқ) немесе аорто-бифеморальды сияқты әртүрлі шунттау техникалары қолданылуы мүмкін.

Өте ұзын және күрделі бітелулерде хирургиялық шунттау ұсынылса, қысқа сегментті тарылуларда ангиопластика жеткілікті болуы мүмкін. Екі әдісте де мақсат – зақымданған аймаққа қан ағымын қайта қалпына келтіру, ауырсынуды басу және жараның жазылуына қолдау көрсету.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл ауруды әдетте жүрек-қан тамырлары хирургиясы және кардиология (ішкі аурулар) мамандары бақылайды. Аяқ пен табан тамырларының мәселелері үшін тамыр хирургиясы, жүрек ауруы қаупін бағалау үшін кардиология бөлімі тиісті мамандық саласы болып табылады. Алғашқы тексеру үшін отбасылық дәрігерлер немесе терапевттер де науқасты бағыттай алады. Перифериялық артерия ауруының қауіп факторларына жас, холестериннің жоғары болуы және семіздік жатады. Ең маңызды қауіп факторы – темекі шегу. Қант диабеті, жоғары қан қысымы, жоғары холестерин, артық салмақ және қозғалыссыз өмір салты да тамыр денсаулығына кері әсер ететін негізгі факторлардың қатарында.

Жас кезінде жүрек талмасы немесе инсульт сияқты тамыр ауруы бар отбасы мүшелерінің болуы да жеке қауіпті арттыратын генетикалық негіз қалыптастырады. Әсіресе қант диабетімен ауыратын науқастарда тамыр қабырғаларындағы зақымдану процесі жылдамдаған сайын, бұл топтағы адамдарда перифериялық артерия ауруы жиі және ауыр өтеді. Бұл факторлары бар адамдарда артерия қабырғаларында бляшкалар тезірек түзіледі. Аяқтағы артерияларда тарылу немесе бітелу болса, әсіресе жүрген кезде аяқта ашу немесе құрысу түріндегі ауырсыну пайда болады. Түнде жатқанда немесе тыныштық күйде аяқтарда ашу, соғу сезімі пайда болуы мүмкін. Табан терісі суық, жылтыр немесе бозғылт тартады, тырнақтың өсуі баяулайды. Аяқта жиі жарақаттану, тері инфекциясы немесе жазылмайтын жаралар болуы мүмкін. Бұл белгілер аяқтағы қан ағымының жеткіліксіз екенінің белгісі. Жалпы алғанда, артерия ауруларында зақымданған аймаққа баратын қан азаяды. Аяқтарда бұл жағдай жүрумен артатын ауырсыну, демалғанда басылатын бұлшықет құрысулары түрінде көрінеді. Зақымданған аяқта әлсіздік, ұю және жылуды сезбеу болуы мүмкін. Терінің жылтырауы, суықтық, түк түсуі және баяу жазылатын жаралар немесе ойық жаралар тамыр ауруының басқа белгілері болып табылады. Қол мен білектегі ұқсас тамыр тарылуларында саусақтарда түс өзгеруі және суықтық байқалуы мүмкін. Аяқтағы бітелген тамырлар көбінесе балтыр немесе сан бұлшықетінде жүру кезінде құрысу немесе ауырсыну түрінде көрінеді. Бұл ауырсыну демалыс алғанда басылады (классикалық кладикацио). Лактат және перифериялық артерия ауруы қан айналымының бұзылуына байланысты бірге қарастырылатын екі маңызды таңдау. Перифериялық артерияларда аяқ бұлшықеттері жеткілікті оттегі алмағанда энергия өндіру анаэробты жолмен жүреді және бұл процесте лактат артады. Бұл жағдай бұлшықеттерде ауырсыну сияқты белгілердің пайда болуына себеп болуы мүмкін.

Асқынған жағдайларда тыныштық күйде де аяқта ауырсыну болуы мүмкін. Сонымен қатар зақымданған аяқта суықтық, ұю, жылтыр тері, тырнақтың жұқаруы немесе түктердің азаюы байқалуы мүмкін. Жазылмайтын жаралар немесе тері ойық жаралары да кеш сатыда пайда болуы мүмкін. Тамыр бітелуі бар аяқта тамыр соғысы әлсірейді немесе жоғалады. Жалпы алғанда, аяқтағы ауырсыну, терідегі өзгерістер және жара мәселелері аяқтағы тамыр тарылуының белгісі болып табылады.

Аяқтарда ауырсыну, суықтық, түс өзгеруі немесе жазылмайтын жараларды байқадыңыз ба?

Перифериялық артерия ауруы ерте кезеңде байқалғанда емдеу нәтижесі жоғарылайды. Hisar Hospital Жүрек және тамыр хирургиясы мамандарымыздан кезекке жазылып, жеке диагноз және емдеу нұсқалары туралы біле аласыз.