Қылқұрт (Enterobius Vermicularis) дегеніміз не? Белгілері, Диагностикасы және Емі

Қылқұрт дегеніміз не?

Қылқұрт немесе “Enterobius vermicularis” — адам ішегінде тіршілік ететін паразитер. Жұмыр құрттар (нематодтар) тобына жататын қылқұрт кішкентай ақшыл жіп тәрізді болады. Еркек қылқұрттар 3-5 мм, ал ұрғашы құрттар 9-12 мм ұзындықта болады. Сондықтан оларды көзбен көруге және қозғалысын байқауға болады. Қылқұрттар көбінесе ауыз арқылы (оральді) және нәжіс арқылы (фекальді жолмен) жұғады. Ас қорыту жүйесінде ұрықтанып, жұмыртқалайтын қылқұрттар анус маңында қатты қышыну арқылы білінуі мүмкін. Сонымен қатар, түрлі ағзалар мен жүйелерге теріс әсер етіп, қосымша симптомдарға әкелуі мүмкін. Жұмыртқалар ағзадан тыс жерде де бірнеше күн бойы тіршілігін сақтай алады.

Қылқұрт инфекциясы “Энтеробиоз” деп аталады. Ластанған заттармен тікелей жанасу, гигиена шарттарының жеткіліксіздігі, тамақ ішу, жыныстық қатынас сияқты жолдармен ағзаға еніп, инфекция тудыруы мүмкін. Инфекция көбінесе балаларда кездессе де, ересектерде де пайда болуы мүмкін. Мектептер, қарттар үйлері, балабақшалар мен саябақтар, ұйымдасқан орталар сияқты халық көп жиналатын орындардағы адамдарға әсер етуі мүмкін. Энтеробиоз көбінесе симптомсыз өтуі мүмкін. Enterobius vermicularis инфекциясы — алдын алуға және емдеуге болатын жағдай. Алайда ағзада инфекцияның қайталану ықтималдығы жоғары болуы мүмкін.

Қылқұрт қалай пайда болады?

Қылқұрттың өмірлік циклі гастроинтестинальді (ас қорыту) жүйе қуысында өтеді. Бұл негізінен мықын ішекте (ileum) және соқыр ішекте (çekum) тіршілік ететін ағза. Enterobius vermicularis жұмыртқаларының ауыз арқылы жұтылуымен инфекция басталады. Ас қорыту жүйесіне түскен жұмыртқалардың сыртқы қабығы жұмсарып, жіңішке ішекке келген кезде дернәсілдер жұмыртқадан шығады. Қылқұрттар ұрықтанғаннан кейін ішектің үлкенірек бөліктеріне (тоқ ішек, соқыр ішек, аппендицит т.б.) қоныс аударады. Еркек қылқұрттар жұптасқаннан кейін өледі, ал ұрғашы қылқұрттар анусқа қарай жылжиды. Бұл белсенді қоныс аудару әдетте түн мезгілінде жүзеге асады. Анальді аймаққа және оның маңына жұмыртқа салатын қылқұрттар қышуды тудыруы мүмкін.

Анальді аймақта жүретін жұмыртқалау салдарынан балалардың бұл аймақты қашуы қауіпті болуы мүмкін. Саусақтарын қолданатын балалар тырнақтары мен саусақтары арқылы жұмыртқалардың ыдырауына, айналадағы аймаққа және іш киімге таралуына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ қолдың қайтадан ауызға апарылуы жаңа өмірлік циклдің қалыптасуына әкеп соқтыруы мүмкін. Жұмыртқадан шыққан дернәсілдер қайтадан анусқа келіп, қайталанған инфекцияларды тудыруы мүмкін. Жұмыртқалағаннан кейін 4-6 сағат ішінде дернәсілдер жұмыртқадан шығып, жұқпалы қасиет көрсете алады. Ал дернәсілдердің ересек құрттарға айналуы жіңішке ішекте 1-2 айға созылуы мүмкін. Бұл уақыт ішінде ешқандай симптом байқалмауы мүмкін. Сирек жағдайларда басқа ағзаларда инфекцияның таралуы орын алуы мүмкін.

Қылқұрттың белгілері қандай?

Қылқұрты бар науқастардың шамамен үштен бірінде ешқандай симптом байқалмайды. Сонымен қатар, көбінесе жеңіл белгілер пайда болуы мүмкін. Ең көп тараған қылқұрт белгісі — анальді канал мен анустың қышуы. Әсіресе ұрғашы қылқұрттар анус аймағына жұмыртқаларын түн мезгілінде салады. Сондықтан түнде жиі қышу және тітіркену пайда болуы мүмкін. Балалар мен ересектерде қылқұрт ұйқы проблемалары мен мазасыздықты тудыруы мүмкін. Ұйқы проблемалары күндізгі уақытта шаршау, әлсіздік, концентрацияның төмендеуі сияқты қосымша белгілерді бірге ала келуі мүмкін. Нәрестелерде қылқұрт белгісі мазасыздық, ұйқы проблемалары түрінде көрінуі мүмкін.

Әйелдерде перианalді аймаққа жақын орналасқан қынап та теріс әсерге ұшырауы мүмкін. Қынап маңындағы теріде қылқұрт жұмыртқаларына байланысты қышу пайда болуы мүмкін, бөліністің көбеюі байқалуы мүмкін. Кейбір жұқтырған науқастарда қылқұрттар аппендициттің бітелуіне әкеліп, қабыну басталуы мүмкін. Бұл жағдай аппендицит және іштің ауыруы симптомдарымен байланысты болуы мүмкін. Қышу салдарынан перианальді эритеманың пайда болу ықтималдығы да артуы мүмкін. Қышыған және тітіркенген аймақта терең емес бактериялық инфекциялар пайда болуы мүмкін. Бұл инфекция аймағында эритема, жылулық, қызару орын алуы мүмкін. Сиректеу жағдайларда кейбір науқастарда сұйық іш өту, жүрек айнуы және ашушаңдық байқалуы мүмкін.

Қылқұрт диагнозы қалай қойылады?

Ересек қылқұрттар көзбен көруге болатын паразиттер болғандықтан төсектен, киімдерден анықталуы мүмкін. Түнде ұйықтағаннан кейін 2-3 сағат өткен соң ректумнан шығатын қылқұрттарды тексеруге болады. Ақ-сұр түсті, жіңішке, кішкентай жіп тәрізді көрінісімен анықталған қылқұрттар іш киімде немесе төсек жаймасында көрінуі мүмкін. Сонымен қатар, ауыр инфекция және зақымдану жағдайында дәрет шығару кезінде артқы өту жолында қылқұрт табылуы мүмкін. Нәжісте қылқұрт жиі көрінетін жағдай болмағандықтан, нақты диагноз қою үшін қолданылмайды. Сонымен қатар, қышу, тітіркену және инфекцияның болуы т.б. анус пен қынаптағы қылқұрт белгілері үшін қаралу қажет. Нақты диагноз қою шеңберінде қолданылатын басқа әдістер мыналарды қамтиды:

Таспа тесті (скотч-тест): Жалаңаш көзбен көрінбейтін қылқұрт жұмыртқаларын анықтау үшін қолданылады. Таңертең оянған бойда, дәретханаға бармай, жыныс аймағын жумай және киінбестен бұрын мөлдір таспа бөлігі анус пен перианальді аймаққа бірнеше рет басылады. Таспа үлгілерін қатарынан 3 таңертең бойы микроскоп астында тексеру нәтижесі теріс болған жағдайда диагноз қойылмайды.

Тырнақ асты және нәжіс үлгілері: Әсіресе балалардың тырнақ астынан жұмыртқа үлгілерін алу мақсатында үлгі жиналуы мүмкін. Сиректеу жағдайда басқа денсаулық мәселелерін жоққа шығару үшін нәжіс үлгілері талдануы мүмкін.

Қандағы антиденелерді бағалауды қамтамасыз ететін серологиялық тесттер диагноз үшін қолданылмайды.

Қылқұртты емдеу қалай жүргізіледі?

Қылқұртты емдеу әдістері рецепті бар және рецептсіз дәрілерді, үйде күтім жасау ұсыныстарын, өмір салтын өзгертуді қамтуы мүмкін. Қылқұртты емдеу жоспарында ауыз арқылы қабылданатын антигельминттік (паразитке қарсы) дәрілер орын алады. Бұл дәрілер араға уақыт салып екі доза түрінде қабылданады. Дәрілік ем арқылы қылқұрттарды жоюға болады, бірақ жұмыртқаларға әсер етпейді. Берілген бірінші доза қолда бар қылқұрттарды жоюды қамтамасыз етуі мүмкін, бірақ жетілмеген жұмыртқалар тірі қалады. Сондықтан 2-ші доза екі аптадан кейін қолданылады. Екінші доза арқылы бірінші емде жойылмаған жұмыртқадан жаңа шыққан ересек құрттардың инфекциясының алдын алуға болады.

Балаларда қылқұртты емдеуді отбасы мүшелерімен және күтушілермен бірге жүргізу ұсынылады. Осының арқасында инфекцияның қайталану қаупінің алдын алуға болады. Жас қылқұрттар әсіресе емге қарсы төзімдірек болуы мүмкін. Ықтимал жаңа инфекциялардың алдын алу қиынырақ болуы мүмкіндігінен басқа балалар мен ата-аналардың да емді сақтауы маңызды. Жүктілік кезінде қылқұртты емдеу ауыр симптомдары бар адамдар үшін қамтамасыз етілуі тиіс. Жүктілерде дәрі қолдану міндетті түрде дәрігермен кеңесе отырып жүзеге асырылуы қажет. Жалпы алғанда, дәрілік емнің жанама әсерлері арасында жүрек айнуы мен құсу, тәбеттің төмендеуі, іш өту, іштің ауыруы орын алуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қылқұрт үшін ас қорыту жүйесі ауруларымен айналысатын гастроэнтерологтарға және ас қорыту жүйесінің соңғы бөлігімен (тоқ ішек, анус т.б.) айналысатын проктология мамандарына жүгінуге болады. Балалар мен нәрестелердегі қылқұрт үшін балалар гастроэнтерологтарымен хабарласуға болады. Қылқұрттың диагнозы мен емін қамтамасыз ету үшін денсаулық сақтау мекемелерінің гастроэнтерология бөлімінен жазылу қажет. Ас қорыту жүйесі ағзаларында қызмет ететін Enterobius vermicularis үшін тиісті емдеу жоспары гастроэнтеролог мамандар тарапынан анықталады. Ішек қылқұрты паразитке қарсы дәрілік еммен емделуі мүмкін. Дәрілік ем ересек қылқұрттарды 2 аптада өлтіре алады, бірақ жұмыртқаларға әсер ете алмайды. Сондықтан бірінші дозадан кейін ағзада қалған жұмыртқалардан жаңа құрттардың шығуы күтіледі. 2-ші доза жас қылқұрттар үшін қолданылады және жойылады. Қара түсті қылқұрт түрінде көрінетін құрттар Enterobius vermicularis-тен басқа жағдайды көрсетуі мүмкін. Enterobius vermicularis сұр-ақ түсті, жіңішке және кішкентай құрттар болып табылады және басқа ішек құрттарымен шатастырылмауы тиіс. Қалыптан тыс белгілер мен қара қылқұрттар байқалған жағдайда міндетті түрде тиісті денсаулық сақтау мекемесімен хабарласу қажет. Қылқұрт инфекциясы Enterobius vermicularis жұмыртқаларын жұту немесе тыныс алу нәтижесінде ас қорыту жүйесіне орналасуы салдарынан дамиды. Қылқұрт жұмыртқалары ластанған заттар (киімдер, төсек жаймалары, дәретханалар т.б.), тағамдар мен сусындар, нәжіс, жыныстық қатынас, қолдар мен тырнақтар арқылы тасымалдануы және таралуы мүмкін. Ішекке жеткен жұмыртқалар бірнеше апта ішінде жарылып, қылқұрттарды шығарады. Қылқұрттың ауыр түрде зақымдауы перианальді терінің жарылуына және тітіркенуіне әкеп соқтыруы мүмкін, бактериялық инфекция пайда болуы мүмкін және қан кету байқалуы мүмкін. Кейбір жағдайларда қылқұрттар қынап пен зәр шығару жолдарына жетуі мүмкін және қан кету сияқты қалыптан тыс симптомдарға әкеп соқтыруы мүмкін. Аз ғана зерттеулерге сәйкес, менопаузадан кейінгі қылқұрттың ауыр зақымдауы қынапта қан кетуге әкелуі мүмкін. Жүктілік кезінде қылқұрт көбінесе кішкентай балалары бар және үй гигиенасы жеткіліксіз үйлерде тұратын, дамымаған және дамушы елдерден келген мигранттармен байланыста болатын әйелдерде кездесетін қауіпті денсаулық мәселесі болып табылады. Түнде қынап бөлінісі және қышу арқылы көрінуі мүмкін. Ішекте қылқұрттың сирек кездесетін симптомдары арасында жүрек айнуы, тәбеттің болмауы, іш өту, іштің ауыруы болуы мүмкін. Бұл симптомдар кейбір науқастарда салмақ жоғалтуға әкеп соқтыруы мүмкін. Бұл жағдай жиі кездеспесе де, мүмкін болады. Ішектегі қылқұрттардың тазартылуы дәрілік емге және гигиена шарттарының қамтамасыз етілуіне байланысты. 2 доза түрінде қабылданатын паразитке қарсы дәрілер ересек және жас қылқұрттардың жойылуын қамтамасыз ете алады. Сонымен қатар, барлық киімдердің, төсек жабдықтарының (жайма, жамылғы т.б.), сүлгілер мен жеке заттардың тиісті температурада жуылуы қайта инфекция қаупінің алдын алуға көмектеседі. Ішектегі қылқұрттар көбейе бастаған сайын симптомдар көбейіп, күшеюі мүмкін. Оның нәтижесінде іштің ауыруы, артық газ түзілуі және кебу байқалуы мүмкін. Бұл жағдайда іштің сезімталдығы мен түйілуіне әкеп соқтыруы мүмкін.

Егер сізде немесе балаңызда қылқұрт белгілері бар деп ойласаңыз, уақыт жоғалтпастан біздің маманданған дәрігерлерімізге хабарласыңыз.

Hisar Hospital GASTROENTEROLOGY AND HEPATOLOGY (Гастроэнтерология және гепатология) бөлімінен жазылу үшін бірден бізбен хабарласа аласыз.