Катаракта дегеніміз не? Себептері, белгілері және емдеу әдістері қандай?

Катаракта дегеніміз не? Себептері, белгілері және емдеу әдістері қандай?

Катаракта — қалыпты жағдайда мөлдір болатын көз линзасының лайланып, бұлыңғырлануы ретінде анықталады. Катаракта ауруы бар адамдар көбіне сыртқа мұзды шыны немесе буланған терезе арқылы қарап тұрғандай болатынын сипаттайды. Катаракта себепті туындаған бұлыңғыр және лайланған көру кітап оқуды, жазуды, әсіресе түнгі қараңғыда көлік жүргізуді, белгілерді байқауды немесе қарсы алдағы адамның бет-әлпетін ажыратуды сияқты күнделікті өмірлік әрекеттерді қиындатуы мүмкін. Катаракта көпшілік адамда кенет емес, уақыт өте келе дамиды және алғашқы кезеңдерінде көру сапасын бұзбайды. Бұл жағдай диагноз қоюдың және емдеудің кешігуіне әкелуі мүмкін болғандықтан, белгілер мен аномалды жағдайлардың ерте байқалуы үшін дәрігерге жүйелі тексеруге бару маңызды. Катаракта ауруының басталу кезеңінде жарық ортада жұмыс істеу және көзілдірік пайдалану сияқты қарапайым әдістер таңдалуы мүмкін, ал катаракта дамыған кезеңдерде одан да күрделі араласу қажет болуы мүмкін. Катарактаның салдарынан туындаған көру жоғалуы немесе көру бұзылысы күнделікті өмір әрекеттерін кедергілейтін деңгейге жеткенде катаракта операциясы қажет болады. Катаракта операциясы барлық дерлік науқастарда қолданылуы мүмкін, көру сапасын едәуір арттыратын хирургиялық процедура ретінде белгілі. Катаракта операциялары қауіпсіз және ол — жалғыз емдеу әдісі.

Катаракта дегеніміз не?

Катаракта — көздің линзасында пайда болатын тығыз, бұлыңғыр аймақ. Көз линзасындағы ақуыздардың торлы қабатқа анық бейнелерді жеткізуіне кедергі келтіретін ауру. Торлы қабатқа анық түспейтін бейнелер топтасып, бейненің сапасын нашарлатады. Көздегі торлы қабат көз линзасынан келген бейнелерді, яғни жарықты электрлік сигналдарға айналдырып, оптикалық жүйке (көру жүйкесі) арқылы миға жеткізуді қамтамасыз етеді. Катаракта екі көзде де, не бір көзде де пайда болуы мүмкін. Катаракта жиі ауыратын немесе ауырсыну тудыратын жағдай емес. Жарыққа сезімталдық тудыруы мүмкін болғандықтан, кейбір науқастарда ауырсыну байқалуы мүмкін. Баяу және білінбей дамитын катаракта жасы ұлғайған адамдардың басым көпшілігінде кездесуі мүмкін.

Катаракта белгілері қандай?

Катаракта білінбей пайда болып, ерте кезеңде ешқандай белгі бермесе де, кейінірек жиі кездесетін кейбір шағымдарға себеп болуы мүмкін:

Бұлыңғыр және анық емес көру

Әсіресе түнгі қараңғыда күшейетін көру мәселелері

Түстерді бозғылт көру

Бір нәрсені оқығанда тым жарық ортаға қажеттілік сезіну

Жарыққа шамадан тыс сезімталдық

Катаракта бар көзде қос көру

Рецептімен пайдаланылатын көзілдіріктерді үнемі өзгерту қажеттілігі

Катаракта себептері қандай?

Катарактаның астарындағы себептер өте алуан түрлі. Көз линзасын құрайтын компоненттер көбіне су мен ақуыздан тұрады. Ақуыздар уақыт өте келе және әртүрлі әсерлерге ұшыраған кезде, көз линзасында бұлыңғырлыққа себеп болатын тұрақты ақуыз бөлшектері түрінде болуы мүмкін. Бұл көру сапасына әсер етеді және анық көруге кедергі жасайды. Бұл үрдіс әсіресе қартаюмен байланысты, қаласыз жағдай болып табылады. Жиі кездесетін катаракта себептерін төмендегідей тізуге болады.

Жасы ұлғаю

Қант диабеті

Жоғары қан қысымы

Семіздік

Темекі және темекі өнімдерін қолдану

Алкогольді қолдану

Әсіресе дене жоғарғы бөлігіне қолданылған радиациялық терапия

Стероидты емдеу

Артрит (буын қабынуы) және қызыл жегі (люпус) сияқты аурулардың емінде қолданылатын дәрілер

Шизофрения және биполярлық бұзылыс сияқты түрлі психотикалық бұзылыстарды емдеуде қолданылатын дәрілер

Өткен көз қабынулары

Кейбір көз операциялары

Көз жарақаттары мен травмалар

Күн көзілдірігі немесе қалпақ сияқты қорғаныш шараларсыз күн сәулесіне тым көп ұшырау

Катаракта диагнозы қалай қойылады?

Катаракта белгілері болған кезде, қосымша зерттеулер мен маман дәрігер тексерісі үшін көз дәрігеріне жүгіну ұсынылады. Маман көз дәрігері катаракта бар-жоғын анықтау және катарактаны бағалау, көру аймағын өлшеу үшін жан-жақты көз тексерісін жүргізеді. Тексерулер барысында көз мен көз линзасын жақсырақ көру үшін көз тамшыларымен көз қарашығы (көздің ортасындағы қара бөлігі) кеңейтіледі. Көз қарашығы жеткілікті дәрежеде кеңейгенде, дәрігер тексеруді аяқтайды. Көз қысымын өлшеуге арналған тонометрия тесті арнайы аппараттың көзге ауа үрлеп, сурет алу принципімен жұмыс істейді. Бұл процедура ауырсыз және көздің артында орналасқан оптикалық жүйке мен торлы қабатты егжей-тегжейлі тексеру үшін таңдалады. Әртүрлі қашықтықтан көру сапасын тексеру, жарыққа сезімталдықты бақылау және түс қабылдауын бағалау — қолдануға болатын басқа тесттер қатарында.

Катаракта емі қалай жүргізіледі? Катаракта операциясы қалай жасалады?

Катаракта белгілері жеңіл болса, көзілдіріктер мен линзалар арқылы емдеу жоспарын құру кейбір жағдайда мүмкін болуы мүмкін. Сонымен бірге катаракта жиі уақыт өте келе нашарлайтын ауру және араласуды талап етеді. Катаракта емінде, маман көз дәрігерінің бағытымен әдетте катаракта операциясы жоспарланады. Операция жасағысы келмейтін науқастар одан да жоғары нөмірлі және күшті көзілдіріктерге, үлкейткіш бар линзаларға және жарқырауды болдырмау үшін арнайы жасалған жабыны бар күн көзілдіріктеріне бағытталуы мүмкін. Катаракта науқастарының көпшілігі операция жасағанға дейін оқудың едәуір бұзылуын немесе көлік жүргізудің қиындауын күтеді. Катаракта операциясы көздің басқа аурулары емдеуге кедергі болатын жағдайларда да таңдалуы мүмкін. Факоэмульсификация деп аталатын хирургиялық процедура арқылы көз линзасы бөлшектеніп, бөлшектенген ұсақ қалдықтарды шығару үшін ультрадыбыс толқындары, яғни фако аппараты қолданылады. Экстракапсулярлық хирургия деп аталатын басқа процедурада көз линзасының лайланған бөлігі шағын кесу арқылы шығарылады және операциядан кейін табиғи көз линзасы орналасқан жерге жасанды көзішілік линза орнатылады. Катаракта операциялары әдетте сенімді болады және хирургиялық процедуралардың табыстылық көрсеткіші жоғары. Катаракта хирургиясында байқалуы мүмкін кейбір қауіптер инфекция, қанау, торлы қабаттың көшуі (ретина деташменті) ретінде саналуы мүмкін, бірақ мұндай асқынулардың пайда болу ықтималдығы өте төмен. Катаракта ауруымен ауыратын науқастардың көпшілігі катаракта операциясынан кейін сол күні ауруханадан шығарылуы мүмкін.

Операция жасамасам не болады немесе катаракта операциясынсыз қалай жақсырақ көру мүмкін болады деген сұрақ жиі туындайтын сұрақтар қатарында. Катараktaның алғашқы кезеңінде көру жоғалуы өте аз немесе өмірге әсер етпейтін деңгейде болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда поляризацияланған күн көзілдіріктері, жеткілікті жарықтандырылған ортада оқу және жұмыс істеу, оқығанда үлкейткіш пайдалану сияқты нұсқалардан басқа көп нұсқа жоқ.

Катаракта операциясының түрлері қандай?

Катаракта операция түрлері қазіргі уақытта көз ішіндегі линзаны жасанды линзамен ауыстыру процедурасына негізделеді. Жиі таңдалатын операция түрлері төмендегідей.

Факоэмульсификация

Катаракталы линзаны ультрадыбыс энергиясын пайдалану арқылы тазалау және оның орнына шағын кесіктен линза орнату процедурасы.

Лазерлік катаракта операциялары

Астигматизмі бар науқастарда астигматизмді де түзете алатын қисық кесу әдісін қамтитын операциялар. Көзде хирург қолмен кесу жасаудың орнына лазер арқылы кесу жасалады және осы әдіспен катаракталы линзаны ауыстыруға болады.

Катаракта операциясынан кейінгі линза түрлері қандай?

Катаракта операциясынан кейін табиғи линзаның орнына таңдауға болатын линза түрлері бар, ал линза түрі науқастың өмір салтына қарай таңдалады. Қолданылатын көз ішілік линзалар FDA және CE мақұлдауынан өткен. Көз ішілік линзалар сонымен қатар бейне сапасын арттыратын асферикалық қасиетке ие.

Монофокалды линзалар

Белгілі бір қашықтықта көру сапасын ең жоғары деңгейге көтеру үшін таңдалады. Операциядан кейін әдетте жақын көру үшін оқуға арналған көзілдіріктер қажет болады.

Мультифокалды көз ішілік линзалар

Көп фокусты линзалар деп аталатын бұл линзалар жарықтың бөлінуін қамтамасыз ету арқылы жақынды да, алысты да жақсы көруге көмектеседі. Бұл линзалармен операциядан кейінгі науқастарда көзілдірікке қажеттілік көбіне болмайды.

Аккомодативті линзалар (бейімделе алатын линзалар)

Дәстүрлі түрде жиі таңдалатын монофокалды линзалардан айырмашылығы, бейімделе алатын линзалардың фокус қашықтығы көздегі бұлшықеттердің белсенділігіне қарай реттелуі мүмкін.

Торикалық көз ішілік линзалар

Торикалық линзалар астигматизмі бар адамдар үшін катаракта емін бір мезгілде қамтамасыз етеді, ал науқастардың қанағаттануы 95%-дан жоғары.

Катаракта операциясынан кейін не байқалуы мүмкін?

Катаракта операциясынан кейін орта есеппен 2-3 күн бойы төмендегі белгілер байқалуы мүмкін.

Қышыну

Жеңіл шаншу сияқты жайсыздық сезімі

Көздің сулануы

Жарыққа сезімталдық

Бұлыңғыр көру

Қызару

Катаракта операциясы кезінде жергілікті анестезия қолданылады. Процедура әдетте ауыр немесе ауырсыну тудырмайды. Катаракта операциясынан кейін инфекцияның дамуын болдырмау және көз ішілік қысымды бақылау үшін дәрігер тағайындаған көз тамшылары қолданылады. Кейбір науқастарда жеңіл ауырсыну болған жағдайда ауырсынуды басатын дәрі тағайындау мүмкін. Катаракта операциясынан кейін бірнеше апта бойы көзге қол тигізуге, көзді басуға және қатты қышуға, ауыр заттарды көтеріп-түсіруге ұсынылмайды. Көз денсаулығы мен инфекциялардан сақтану үшін гигиена ережелеріне сай болу маңызды.

Катаракта туралы жиі қойылатын сұрақтар

Катаракта операциясынан кейін көру сапасы едәуір жақсарады. Операциядан кейін көзілдірік немесе линза пайдалану қажет болатын жағдайлар да болуы мүмкін.

Екі көзде де катаракта болған кезде катаракта операциясы әдетте бір апта аралықпен жасалады. Осылайша операция жасалған көздің жазылуы үшін жеткілікті уақыт беріледі. Катаракта операцияларында қолданылатын көз ішілік линзалар тұрақты болып жасалған және ауыстыруды қажет етпейді. Кейбір сирек жағдайда екінші катаракта операциясы қажет болуы мүмкін. Орнатылған жасанды линза айлар немесе жылдар ішінде мөлдірлігін жоғалтып, бұлыңғырлануы мүмкін. Мұндай жағдайларда линза бетіндегі бұлыңғырлықты жою үшін лазер арқылы беткі тазалау процедурасы жасалуы мүмкін.

Катаракта көру сапасын едәуір төмендетуі және тұрақты көз мәселелеріне жағдай туғызуы мүмкін. Катаракта үшін жасы ұлғаю маңызды қауіп факторы болса да, жастарда да катаракта кездесуі мүмкін. Көруде өзгеріс немесе аномалды белгілер болған кезде денсаулық сақтау мекемесіне жүгіну және маман көз дәрігерінің тексерісінен өту маңызды. Катаракта тудыратын көру мәселелері өмірді едәуір қиындатқандықтан, катаракта операциялары мамандар тарапынан ұсынылады. Катаракта операциялары науқастардың шамамен 90%-ында жақсаруға қол жеткізеді, ал процедуралар тиімді, сенімді, жылдам және салыстырмалы түрде ауырсыз.