Көз қабынуы (Үвеит): не және оны диагностикалау мен емдеу әдістері қандай?

Увеа — көздің ақ көрінетін бөлігі склера мен торлы қабық (ретина) арасындағы үш қабаттың атауы. Бұл үш қабат — көздің түсті бөлігі болып табылатын ирис, көздің фокустауына көмектесетін цилиарлы дене және торлы қабықты склераға бекітетін хориоидея бөлігі. Бұл қабаттардың қабынуы үвеит деп аталады. Қабынған аймаққа қарай алдыңғы (антериор), аралық (интермедиер), артқы (постериор) және панувеит деп бөлінеді. Көз инфекциясы, жарақат немесе Бехчет, Крон сияқты аутоиммунды ауру салдарынан пайда болуы мүмкін. Бұлыңғыр көру, көздің қызаруы, ауырсыну, жарыққа сезімталдық, көздің сулануы сияқты белгілермен көрінеді. Көрудің бұлыңғырлығы болған кезде көз ішілік қысымды тексеру және көздің ішін зерттеу арқылы стандартты тексеру жүргізіледі. Соған қоса торлы қабықты бейнелеу үшін оптикалық когерентті томография, негізгі ауруды бақылау үшін қан анализдері тағайындалуы мүмкін. Аутоиммунды ауру бар болса, оны емдеу көз қабынуын жеңілдетеді. Ауру өткір, созылмалы немесе қайталанатын түрде болуы мүмкін. Осындай жағдайларды ескере отырып, бақыланатын дәрі-дәрмекпен емдеу туралы шешім қабылданады және сирек жағдайда витрэктомия операциясы жасалуы мүмкін.

Көз қабынуы дегеніміз не?

Үвеит — көздің орта қабатындағы, ирис, цилиарлы дене және хориоидея бөліктерінен тұратын увеа аймағының кез келген бөлігінің инфекциясы. Қабынған аймаққа қарай жіктеледі.

Алдыңғы (антериор) үвеит: көздің түсті бөлігі — ирис қабынуы.

Аралық (интермедиер) үвеит: көздің ішін толтыратын шыны тәрізді дене (витреус сұйықтығы) мен фокустауға көмектесетін цилиарлы дененің қабынуы.

Артқы (постериор) үвеит: торлы қабық (ретина) мен хориоидеяның қабынуы.

Панувеит: осы аймақтардың барлығының қабынуы.

Көз қабынуы паразиттік немесе вирустық инфекциядан, немесе аутоиммунды аурулардан туындауы мүмкін. Токсоплазма, herpes simplex вирусы (HSV), цитомегаловирус немесе varicella zoster вирусы осы инфекциялардың кейбіреулері. Herpes simplex вирусы көз қабынуының басқа түрі — көз герпесі ауруының да негізгі себебі. Бехчет, көптік склероз (MS), Крон ауруы, саркоидоз да үвеит туғызатын аутоиммунды аурулар қатарына жатады. Олардан бөлек, көздегі жарақаттар және кейбір қатерлі ісік түрлері де көз қабынуын туғызуы мүмкін.

Генетикалық тасымалдау болмаса да, алдыңғы үвеитпен ауыратын науқастардың бір бөлігінде HLA-B27 гені анықталған.

Ауру барысы бойынша немесе шабуылдар түрінде болуына қарай да жіктеледі.

Өткір: кенет дамитын және қабыну күшті болатын түрі.

Созылмалы: алты аптадан артық созылатын немесе емдеуден үш ай өткен соң қайта дамитын қабыну түрі.

Қайталанатын: қабынудың шабуыл түрінде мерзімді түрде қайталануы.

Көз қабынуларында асқыну дамуы мүмкін. Созылмалы, артқы немесе аралық үвеит, панувеит, 60 жастан асу және емделмеу асқыну қаупін арттыратын өлшемдер болып табылады. Көз линзасының азырақ мөлдір болуымен катаракта пайда болуы мүмкін, көз қысымының жоғарылауымен глаукома да пайда болуы мүмкін. Осы асқынулардың салдарынан көру қабілетінен айырылуы мүмкін. Соның алдын алу үшін ерте диагностика мен емдеу маңызды. Hisar Hospital Intercontinental’да Көз денсаулығы және аурулары бөлімін қоса алғанда, барлық түрлі денсаулық сақтау қызметтері көрсетіледі.

Көз қабынуы қалай емделеді?

Алдыңғы, артқы, аралық немесе өткір, созылмалы болуына байланысты емдеу жоспарлары өзгеруі мүмкін. Алдымен қабынуды бақылауға қол жеткізіледі. Дәрі-дәрмекпен немесе көз тамшыларымен жазылуы мүмкін, сонымен қатар кейбір ауыр жағдайларда хирургиялық операция қажет болуы мүмкін.

Кейбір жағдайларда иристің ортасында орналасқан және көзге жарықтың енуін қамтамасыз ететін қарашықтың кеңеюін және осы аймақтағы бұлшықеттердің босаңсуын қамтамасыз ететін көз тамшылары тағайындалуы мүмкін. Осылайша глаукома қаупі де азаяды.

Қабыну деңгейіне қарай көз тамшылары жеке өзі жеткіліксіз болуы мүмкін. Қабынуды азайтуға бағытталған қабынуға қарсы дәрі-дәрмектер немесе антибиотиктер тағайындалуы мүмкін. Ирис пен цилиарлы дененің үздіксіз жиырылуымен тарылған қарашықтың босаңсуы үшін осы спазмдарды бақылайтын дәрілер тағайындалуы мүмкін.

Белгілер арасында жарыққа сезімталдық болғандықтан, мұндай адамдардың күн сәулесімен тікелей түйісуі жағдайды нашарлатуы мүмкін. Соны болдырмау үшін күн көзілдірігін пайдалану қажет етіледі.

Көз тамшылары қысқа мерзімді көрудің бұлыңғырлануын туғызуы мүмкін, сондықтан зейінді қажет ететін іс-әрекеттерден аулақ болу қажет болуы мүмкін, бірақ күнделікті өмірін жалғастыруына кедергі жоқ.

Кейбір жағдайларда витрэктомия операциясы жасалуы мүмкін. Бұл операция — көз ішіндегі шыны тәрізді сұйықтықты тазалау процедурасы. Көз алмасының артқы бөлігі зақымдалған аурулар кезінде қолданылуы мүмкін.

Астарында аутоиммунды, паразиттік немесе вирустық ауру жатса, осы ауруларға бағытталған емді алу көз қабынуын да емдейді. Hisar Hospital Intercontinental Инфекциялық аурулар, Микробиология және паразитология, Аллергология және иммунология бөлімдерін қоса алғанда, барлық түрлі денсаулық сақтау қызметтерін көрсетеді.

Көз қабынуының белгілері қандай?

Үвеит белгілері біртіндеп нашарлауы немесе кенет шабуыл түрінде келуі мүмкін.

Көзде шаншу сезімі, ауырсыну

Көздің қызаруы

Жарыққа сезімталдық

Көрудің бұлыңғырлануы

Көру қабілетінің жоғалуы

Көздің қамашығуы

Ісіну

Көздің сулануы

Жарық жарқылдауы

Қарашықтың кішіреюі

Шеткі көрудің жоғалуы

Көзде шаншу сезімі бір затқа немесе жазуға зейін қойғанда күшейуі мүмкін. Жарық жарқылдауы және ұсақ бөлшектердің көрінуі артуы мүмкін. Адам қалыпты көру аймағында, бірақ айналада, яғни бүйірлірек орналасқан заттарды көрмей бастауы мүмкін.

Көз қабынулары үшін белгілер әдетте ұқсас және бір көз қабынуы екіншісін туғыза алады. Көздің мөлдір конъюнктива тінінің қабынуын білдіретін конъюнктивит жағдайында көздің қызаруы, көздің сулануы, көзде шаншу сезімі байқалуы мүмкін. Көз ішіндегі тіндердің қабынуы эндофтальмит деп аталады және бұл көру қабілетінің жоғалуына дейін дамуы мүмкін. Ирис пен қарашық алдындағы мөлдір қабат — қасаңқайдың зақымдануымен болатын кератит жағдайларында жарыққа сезімталдық, бұлыңғыр көру сияқты ұқсас белгілер байқалады. Блефарит — қабақтың шетінде көпіршік түрінде пайда болуы мүмкін қабақ қабынуы және көзде шаншу сезімі, күю, көру қиындығы байқалуы мүмкін.

Көз қабынулары ауру барысын нашарлатып, бір-бірін туғыза алады. Мысалы, үвеиті бар адамда инфекция таралып кератитке, блефариті бар адамда көпіршіктер жарылып үвеит туғызуы мүмкін. Сондықтан ерте емдеу ауру барысын жақсарту үшін маңызды.

Көз қабынуының диагностикасы қалай қойылады?

Көз қабынуы үшін дәрігерге барғанда анамнез жиналады және стандартты көз тексеруі жүргізіледі. Көздің жарыққа берген реакциясы тексеріледі.

Дижитальды тонометрия арқылы дәрігер екі қолының сұқ саусақтарымен науқастың көз шарын жеңіл басады, осылайша көздің қаттылығы туралы шамамен ақпарат алынады.

Саңылаулы шам микроскопында науқастың басы аппаратқа қойылып, ал дәрігер қарсы жақта тұрып, қарашық арқылы көзге жарық жіберіп, кескін алынады. Көздегі ықтимал қабыну осы жерде көрінуі мүмкін.

Офтальмоскоп немесе басқаша фундоскоп — ішінде айналар мен линзалар бар электр жарық көзін пайдаланатын құрылғы. Науқастың көзінен шамамен он бес сантиметр қашықтықта ұсталып, көру жүйкелерінің торлы қабыққа қосылатын оптикалық диск аймағын бейнелейді.

Оптикалық когерентті томография (ОКТ) жүргізілуі мүмкін. Көздің артын жабатын торлы қабық жарыққа сезімтал. Сондықтан осы бөлікке жарық толқыны жіберіліп, торлы қабық кесінді түрінде бейнеленеді. Ол инвазивті бейнелеу әдісі емес және торлы қабықтың әр қабатын көруге мүмкіндік береді.

Флуоресцентті фундус ангиографиясы торлы қабық пен хориоидея аймағындағы қан тамырларында мәселе бар-жоғын анықтау үшін қолданылады. Процедура үшін тамырға флуоресцентті бояу енгізіледі және көздегі қан тамырларының суретін алу үшін арнайы камера пайдаланылады.

Бехчет немесе Крон ауруы сияқты астарында жатқан себеп бар деп ойланса, соған бағытталған қан анализдері тағайындалуы мүмкін.

Кейбір жағдайларда нақты себебі анықталмауы да мүмкін, соған қарамастан емдеу қамтамасыз етіледі. Бұл зерттеулердің көпшілігі тек диагностикада ғана емес, емнің бақылауында да қолданылады. Қайталану мүмкін ауру болғандықтан, үнемі бақылауда болу қажет. Берілген көз тамшысы немесе дәрі-дәрмектен кейін қабынудың басылу дәрежесі немесе оптикалық жүйкеге қаншалықты әсер еткені дәл осы бейнелеу әдістерімен тексеріледі.

Көз қабынуы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Көз қабыну ауруларының белгілері бір-біріне ұқсас болғандықтан, айырмашылық диагноз қойып, сұрақтарға егжей-тегжейлі жауап алу үшін көз денсаулығы және аурулары маманы дәрігерімен кеңесуіңізге болады. Көз қабыну түрлеріне қарай емдеу ұзақтығы өзгеруі мүмкін. Үвеит шабуылдары сегіз аптаға созылуы мүмкін және емдеумен алты-сегіз апта арасында жазылуы мүмкін. Астарында жатқан ауру болса, оны емдеуге байланысты бұл мерзім өзгеруі мүмкін. Көрудің бұлыңғырлануы, көзде шаншу, қызару, жарыққа сезімталдық сияқты ерте кезеңдегі белгілер үвеитке нұсқауы мүмкін. Көз қабынуы таралып, көз жүйкесін зақымдап, көру қабілетінің жоғалуына дейін жетуі немесе көзді қоректендіретін қан тамырларына әсер етіп, көздің қоректенуіне зиян келтіруі мүмкін. Осындай көптеген әсерлеріне байланысты көзде туындаған инфекцияны емдеу қажет. Өздігінен өтеді деп күтпеу немесе дәстүрлі әдістерді қолданбау керек. Мұндай әдістер жағдайды нашарлатуы мүмкін болғандықтан, дәрігермен кеңесу қажет. Осылайша инфекцияны басатын көз тамшылары мен дәрі-дәрмектер арқылы көз қабынуын емдеуге болады. Үвеит үшін нақты жас тобы жоқ, ол кез келген жас тобында кездесуі мүмкін. 60 жастан асқан адамдарда асқыну қаупі жоғарырақ. Көрудің бұлыңғырлығы, қызару, шаншу сияқты белгілерді сезсеңіз және көз қабынуы бар деп ойласаңыз, емдеуді ерте бастау құтқарушы бола алады. Hisar Hospital Intercontinental’да Көз денсаулығы және аурулары бөлімінен қабылдауға жазыла аласыз.