Түнгі соқырлық (Тауық соқырлығы) деген не?

Түнгі соқырлық — адамның қараңғыда көруіне кедергі келтіретін медициналық жағдай. Түнгі соқырлық тек қараңғыда көру қиындығы ғана емес, сонымен бірге көздердің жарық пен қараңғылық арасындағы кенет өзгерістерге бейімделуінің қиындауы. Мұған себеп бола алатын көптеген жағдайлар бар. Түнгі соқырлық тудыратын жағдайға байланысты көздің бір немесе бірнеше бөлігіне әсер етуі мүмкін. Түнгі соқырлықтың себептерінің көпшілігі емделетін медициналық жағдайлар.

Түнгі соқырлық (Тауық соқырлығы) деген не?

Түнгі соқырлық никталопия деп те аталады. Қараңғы ортада немесе жарық әлсіз болған жағдайда көрудің нашарлауымен көрінеді. Науқастың көздері ортадағы жарықтылықтың өзгерісіне жылдам бейімделе алмаса немесе бейімделуде қиындық көрсе, немесе науқас жарықты қабылдауда мәселе байқаса, түнгі соқырлық туралы айтуға болады.

Түнгі соқырлық өз алдына бөлек ауру емес. Сондықтан оны ауру ретінде қарастырмау керек. Керісінше, түнгі соқырлық оны тудыратын басқа аурулардың белгісі ретінде пайда болады. Тауық соқырлығы деп те аталатын түнгі соқырлық көздің әртүрлі бөліктеріне әсер етуі және өте әртүрлі жағдайларда пайда болуы мүмкін. Аурудың кейбір түрлері балалық шақта дамыса, кейбіреулері науқас ересек жасқа жеткенге дейін білінбеуі мүмкін.

Түнгі соқырлықтың белгілері қандай?

Түнгі соқырлық екі негізгі түрде пайда болуы мүмкін, және олар шамамен бірдей белгілер береді: не жарық торлы қабыққа (ретинаға) жеткілікті түспейді, не торлы қабықтағы жасушалар жарыққа дұрыс жауап бере алмайды. Екі жағдайда да науқаста қараңғыда немесе әлсіз жарықта көрумен байланысты мәселелер болады.

Егер науқастың торлы қабығына жарықтың жетуімен байланысты мәселе болса, науқас көретін дүниенің одан да қараңғы, одан да бұлыңғыр екендігін сезінуі мүмкін. Науқаста бір мезгілде көзді фокустауда да қиындық болуы мүмкін. Көзде анық болуы тиіс құрылымдардағы ақаулар, торлы қабықты зақымдауы мүмкін кейбір мәселелер немесе иристің (көз қарашығының) әлсіз жарықта қажетті дәрежеде кеңеймеуі сияқты әртүрлі жағдайлар осы мәселеге әкелуі мүмкін.

Егер науқастың торлы қабық жасушаларымен байланысты мәселе болса, бұл да түнгі соқырлыққа әкелуі мүмкін. Торлы қабық — көздің жарықты қабылдайтын және жарықты миға жіберілетін электр сигналдарына айналдыруды қамтамасыз ететін жасушалармен қапталған. Бұл жасушалар жарық сенсорының рөлін атқарады. Кейбір жағдайлар туындағанда немесе кейбір аурулардың салдарынан бұл жасушаларда бұзылулар пайда болуы мүмкін. Бұл жағдайда оны жарық сенсорының күйіп кетуіне ұқсатуға болады. Жасушалар соның салдарынан жарыққа не өте әлсіз жауап береді, не мүлде жауап бермейді. Бұл науқаста түнгі соқырлықтың пайда болғанын білдіреді.

Түнгі соқырлық қалай пайда болады?

Әлсіз жарықты аймақтарда немесе түнгідей жарық төмен жағдайларда көру қабілеті негізінен көздердегі екі құрылымды қамтиды: торлы қабық және ирис. Торлы қабықтар көздің артқы жағында орналасқан. Торлы қабық қалыптарынан аты шыққан екі түрлі жасушаны қамтиды. Олар: жарықты қабылдайтын (фоторецептор) жасушалар, конустар және таяқшалар деп аталады. Конустар түсті көруге және ұсақ-түйек бөлшектерге жауапты. Таяқшалар көбіне әлсіз жарықта көрумен байланысты. Таяқшалар торлы қабықтың фоторецепторларының шамамен %95'ін құрайды. Адамның ирисінің қаншалықты кеңейетіні немесе тарылатынын реттеуге көмектесу оның міндеті.

Ал ирис бұлшықеттерден тұрады. Бұл бұлшықеттер адамның көзіне қанша жарық түсетінін реттеу үшін қарашық ашықтығын кеңейтеді немесе тарылтады. Егер адамның ирисі тез немесе жеткілікті тарылмаса, көзге тым көп жарық түсуі мүмкін, және бұл жарық торлы қабықтағы жасушаларға тым көп келуі мүмкін. Бұл артық жарық сезімталдыққа әкеледі. Бұл жағдайда адамға жарық күшті болғанда жақсы көру қиындауы мүмкін. Егер ирис дұрыс жұмыс істемесе, қарашық кішкентай қалуы мүмкін және торлы қабыққа жеткілікті жарықтың жетуіне кедергі келтіреді. Бұл адамның төмен жарық жағдайында көруіне кедергі болады.

Бірақ кейде никталопия, яғни тауық соқырлығы, жарықтың көздер арқылы өту жолын өзгертетін жағдайларға байланысты да пайда болуы мүмкін. Көздің алдыңғы бөлігін құрайтын тіндер жарықтың өтуі үшін мөлдір болады. Бұл тіндер мөлдір болмаған жағдайда немесе бұл тіндер жарықтың ішінен дұрыс өтуіне мүмкіндік бермейтін құрылымда болғанда торлы қабыққа жететін жарық мөлшері азаяды. Бұл жағдайда әлсіз жарықта көруде қиындықтар туындайды.

Осы аталған барлық жолдармен пайда болуы мүмкін түнгі соқырлық көптеген аурулардың белгісі болуы мүмкін. Олардың кейбіреулері төменде берілгендей:

Миопия,

Глаукома,

Қарашықты жабатын глаукома дәрілері,

Катаракта,

Диабет,

Пигментті ретинит,

А дәрумені жетіспеушілігі және

Кератоконус.

Түнгі соқырлықтың себебін анықтау үшін көз дәрігері әдетте толық тексеру жүргізеді. Кейбір жағдайларда науқастан қосымша арнайы тесттер де сұауы мүмкін.

Түнгі соқырлық диагнозы қалай қойылады?

Түнгі соқырлықты адам өз бетінше диагностикалап не емдей алатын жағдай емес. Түнгі соқырлық өз алдына бөлек ауру емес. Сондықтан оған назар аударылмаса, негізгі ауруларды кеш анықтауға әкеледі. Сол себепті өзіңізде немесе жақын адамыңызда түнгі соқырлық бар деп күдіксеңіз, міндетті түрде көз дәрігеріне қаралуыңыз керек.

Түнгі соқырлыққа әкелетін себептердің көпшілігі қауіпті болмаса да, соған қарамастан адамның көру қабілетін бұзуы мүмкін. Сондықтан кез келген ауруда болғаны сияқты түнгі соқырлықта да ерте диагноз қою және емдеу болашақта адамды одан да үлкен мәселелерден қорғауға көмектесуі мүмкін.

Адам қараңғы ортада көру мәселесін байқай бастағанда, көз дәрігеріне жүгінгенге дейін біраз уақыт өтуі мүмкін. Осы уақыт ішінде науқастың көлік жүргізуден немесе дұрыс көруді талап ететін басқа да қауіпті болуы мүмкін қызметтерден аулақ болуы денсаулыққа пайдалырақ болады. Осындай әрекеттерді көз дәрігерінен рұқсат алғаннан кейін ғана жасау түнгі соқырлығы бар адамдар үшін өте маңызды.

Түнгі соқырлықты қалай емдейді?

Никталопияны, яғни тауық соқырлығын емдеу, негізгі себебін анықтап, сол себепті емдеуді талап етеді. Катаракта немесе А дәрумені жетіспеушілігі сияқты негізгі кейбір жағдайлар түнгі соқырлыққа әкелуі мүмкін, және бұл себептер емделуі мүмкін, тіпті толық жазылуы да мүмкін.

Түнгі соқырлыққа себеп болатын басқа кейбір жағдайлар, әсіресе олар генетикалық аурулар болғанда, емделмейді. Өкінішке орай, мұндай түнгі соқырлық жағдайларында емдеу үшін жалғыз таңдау — түнгі соқырлықтың немесе басқа белгілердің әсерін шектеуге тырысу.

Түнгі соқырлыққа бірқатар түрлі мәселелер белгі ретінде себеп бола алатындықтан немесе бар түнгі соқырлыққа үлес қоса алатындықтан, бұл ауруды емдеу әдістері де едәуір ерекшеленеді. Көз маманы оның не себепті болғаны және осы ауру үшін қажетті мүмкін емдеу тәсілдері туралы сізге ең толық ақпаратты береді.

Түнгі соқырлыққа себеп болатын көптеген жағдайлар науқастардың күндізгі көруіне де әсер етеді. Бұл жағдай көруді қиындатуы, көрініс бұлыңғырлануы, түстердің көрінуін бұзуы немесе одан да көп нәрсені жасауы мүмкін. Адамдардың көпшілігі күн ішінде көруді ең көп пайдаланатындықтан, көре алмау немесе көрудегі мәселелердің пайда болуы ауыр немесе қауіпті проблемаларға әкелуі мүмкін.

Адамдар түнде көлік жүргізуге жеткілікті жақсы көре алмауы мүмкін. Егер сіздің немесе жақын адамыңыздың көздері қараңғыланып бара жатқан аспан мен жарқыраған аспан арасындағы ауысуға бейімделуде қиналса, мұндай адамдар үшін кеш түсуде көлік жүргізу қауіпті деген сөз. Сонымен қатар көздер қараңғыда көшедегі шамдар мен басқа көліктердің фараларындай түрлі жарық көздеріне бейімделуде қиналған жағдайда да, күн батқаннан кейін көлік жүргізу қауіпті болуы мүмкін. Егер сіз осындай жағдайларды бастан кешіріп жатсаңыз, мүмкіндігінше тез арада көз дәрігерінен қабылдау уақытын алуды ойлануыңыз мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Түнгі соқырлықтың көптеген себептері болуы мүмкін. Соның бірі — А дәрумені жетіспеушілігі. Бірақ түнгі соқырлықтың себептері көп болғандықтан, әр түнгі соқырлықтың себебі ретінде А дәрумені жетіспеушілігін көрсету мүмкін емес. Адамның түнгі соқырлық түріне және негізгі себебіне қарай көру сипаты да өзгеруі мүмкін. Әр түнгі соқырлықта көздер әртүрлі зардап шегеді. Бұл — әртүрлі дәрежеде және әртүрлі аймақтарда зардап шегеді дегенді білдіреді. Сондықтан тікелей жауап беру қиын. Дегенмен, жалпы алғанда, түнгі соқырлығы бар адамдардың қараңғыда және әлсіз жарықта көруде мәселе жасайтыны белгілі. Бұл ауру кез келген жаста пайда болуы мүмкін және әр тектен адамдарға әсер етуі мүмкін. Кейбір жағдайларда балалық шақтан бар болғанына қарамастан, кейбір жағдайлар тек ересек жаста көрінеді. Түнгі соқырлық өз алдына бөлек ауру емес. Әдетте ол басқа негізгі мәселеге нұсқайды. Сондықтан түнгі соқырлық туралы бір ғана емдеу туралы айту мүмкін емес. Соқырлықтың өтуі үшін негізгі себептерді емдеу қажет. Кейбір жағдайларда бұл да мүмкін болмауы ықтимал. Бастапқыда өте байқалмай өтуі мүмкін, сондай-ақ кенет те білінуі мүмкін. Түнгі соқырлық ауру ретінде анықталмайды. Сондықтан оның жеке-жеке пайда болатын симптомдары немесе тән белгісі жоқ. Ол басқа аурудың симптомы ретінде пайда болғандықтан, сол ауруға байланысты әртүрлі түрде көрінеді. Түнгі соқырлықтың көптеген түрлі себептері бар. Соның бірі — генетикалық. Генетикаға байланысты түнгі соқырлықты өкінішке орай емдеу мүмкін емес. Бұл жағдайда ананың немесе әкенің түнгі соқырлығының балаға берілуі үшін генетикалық жолмен берілетін түнгі соқырлық болуы керек. Яғни әр түнгі соқырлық генетикалық жолмен берілмейді. Алайда кейбіреулері берілуі мүмкін. Тауық соқырлығы деп те аталатын түнгі соқырлық ауруының көптеген себептері болуы мүмкін. Бұл медициналық жағдай өзі ауру болмағандықтан, керісінше симптом ретінде пайда болғандықтан, оның тән көрінісі немесе барысы немесе жалпы осы жағдайдың ерекшеліктері туралы айту өте қиын. Дегенмен, белгілісінше, тауық соқырлығының генетикалық жолмен берілетін түрлері туралы да айтуға болады. Сізде немесе отбасыңыздың біреуінде бұл ауру бар деп күдіктенсеңіз, ең жақын көз дәрігерінен қабылдау уақытын алуды ойлануыңыз мүмкін.