Гастрит дегеніміз не? Белгілері, себептері, диагностикасы және емі

Гастрит (асқазан қабығының қабынуы)

Гастрит – асқазан қабығының қабынуымен сипатталатын бірнеше түрлі ауруларды қамтитын сырқат. Алкогольді шамадан тыс тұтыну, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілерді ұзақ уақыт қолдану немесе Helicobacter pylori сияқты кейбір бактериялар асқазан қабығында инфекция тудыруы мүмкін. Гастрит – өте жиі кездесетін денсаулық мәселесі. Кейбір жағдайларда ол ірі хирургиялық араласуларға, жарақаттарға, күйіктерге немесе ауыр инфекцияларға байланысты да дамуы мүмкін. Ауырсыну, ас қорытудың бұзылуы және жүрек айнуы сияқты симптомдарды тудыратын бұл ауру емделмеген жағдайда жылдар бойы созылуы мүмкін. Диагноз әдетте клиникалық тарихқа және гистологиялық зерттеулерге негізделеді. Нақты диагноз эндоскопия арқылы қойылады. Емдеу себебіне бағытталады және емдеу процедуралары әдетте антацидті, алгинатты және антибиотикалық дәрілерді қамтиды.

Гастрит дегеніміз не?

Гастрит асқазанның ішкі қабатын, яғни шырышты қабықты зақымдайтын бірқатар медициналық ауруларды қамтиды. Ол асқазанның ішкі бетінің қабынуы немесе ісінуі нәтижесінде пайда болады. Қоғамның жартысынан көбі өмірінің бір кезеңінде гастритке шалдығатыны белгілі. Гастриттің көптеген түрлері бар. Шырышты қабықтың зақымдану дәрежесіне қарай эрозиялық гастрит және эрозиялық емес гастрит; зақымдану орнына қарай кардия гастриті, дене гастриті және антральды гастрит; гистологиялық тұрғыдан қысқа мерзімді жедел гастрит және ұзақ мерзімді созылмалы гастрит деп жіктелуі мүмкін. Гастрит түрлері туралы қысқаша мынадай мәліметтер беруге болады:

Жедел гастрит: Жедел гастрит токсиндерден, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілерді шамадан тыс қолданудан, саңырауқұлақтардан, гигиенаның сақталмауынан немесе алкогольді шамадан тыс тұтынудан туындауы мүмкін. Ірі хирургиялық операциялар, инфекциялар және әртүрлі физикалық жарақаттар да жедел гастриттің себептерінің қатарына жатады. Сонымен қатар, ас қорыту жүйесін тарылту және қайта құрылымдауды қамтитын салмақ тастау процедураларының нәтижесінде де жедел гастрит дамуы мүмкін. Ол ерлер мен әйелдерде бірдей жиілікте кездеседі және кез келген жас тобына әсер етуі мүмкін. Жедел гастриттің белгілеріне жүрек айнуы, құсу, эпигастральды ауырсыну, диспепсия, ықылық ату және қызба жатады.

Созылмалы гастрит: Созылмалы гастрит асқазан қабатындағы тұрақты, бірақ төмен дәрежелі қабыну мен зақымдануды білдіреді. Ұзаққа созылған гастрит көбінесе Helicobacter pylori сияқты бактерияларға байланысты пайда болады. Сондықтан оны Helicobacter pylori гастриті деп те атайды. Егер емделмесе, ол өмір бойы созылуы мүмкін және асқазан обырының даму қаупін арттыруы мүмкін. Бактериялық созылмалы гастриттер В типті гастрит деп аталады және созылмалы гастриттің ең көп таралған түрі болып табылады. Әртүрлі аутоиммундық бұзылулар, АИТВ/ЖИТС, Крон ауруы, пернициозды анемия және созылмалы өт рефлюксі сияқты белгілі бір аурулар да созылмалы гастритке әкелуі мүмкін. Осы себептерге байланысты дамитын гастрит А типті гастрит деп аталады және созылмалы гастриттің ең аз таралған түрі болып табылады. Ас қорытудың бұзылуы, шаршау, анемия, В12 дәруменінің жетіспеушілігі, аяқ-қолдың ұюы немесе шаншуы сияқты симптомдар созылмалы гастриттің белгілері ретінде тізілуі мүмкін.

Эрозиялық гастрит: Асқазан қабатында пайда болатын жарықтар мен жаралармен сипатталатын ойық жаралар. Тітіркендіргіш заттармен жанасқаннан кейін дамуы мүмкін. Стресс гастриті деп те аталатын эрозиялық гастриттің белгілеріне қан кету және ойық жара жатады. Қан кету көбінесе жеңіл болғанымен, кейбір жағдайларда ауыр болуы мүмкін.

Эрозиялық емес гастрит: Асқазан қабығының қабынуымен пайда болады, бірақ қабынумен бірге асқазан қабығында ойық жара немесе жыртылулар болмайды.

Аутоиммундық гастрит: Иммундық жүйенің асқазан қабығындағы сау жасушаларға шабуыл жасауы нәтижесінде пайда болады. Аутоиммундық гастрит созылмалы болып табылады және әдетте асқазанның шырышты қабығында эрозия тудырмайды.

Постгастрэктомиялық гастрит: Асқазанның бір бөлігі хирургиялық жолмен алынып тасталатын процедура гастрэктомия деп аталады. Постгастрэктомиялық гастрит – осы операцияны өткерген науқастарда кездесетін гастрит түрі. Ол әдетте тіндер қайта тігілген аймақта пайда болады. Операцияның асқазан қабатына қан ағынын бөгеуі, асқазан қабатының өтпен шамадан тыс жанасуы нәтижесінде туындауы мүмкін.

Гастриттің белгілері қандай?

Гастрит әрқашан байқалатын симптомдарды тудырмауы мүмкін. Бұл жағдай көбінесе ауыр және созылмалы гастриттің хабаршысы ретінде қабылданады. Гастрит белгілері асқазан қабаты өзі өндіретін қышқыл мен ферменттерге қарсы қорғана алмайтындай тозған кезде пайда болуы мүмкін. Симптомдар адамнан адамға өзгеруі мүмкін болса да, жалпы алғанда мынадай тізім жасауға болады:

Кекіру және ықылық ату,

Әсіресе тамақтанғаннан кейін нашарлайтын асқазанның жайсыздығы, ауырсынуы және түйілуі,

Іштен қан кету,

Жүрек айнуы және құсу,

Қабырғалардың астындағы ауырсыну және қысым сезімі,

Асқазанның кебуі және асқазандағы күйдіру сезімі,

Тәбеттің төмендеуі,

Тамақтанғаннан кейін бірден пайда болатын тоқтық сезімі,

Құсықта немесе нәжісте қан болуы,

Ас қорытудың бұзылуы,

Ішек әдеттерінің өзгеруі,

Шаршау,

Ентігу және бас айналу сезімі.

Гастрит қалай пайда болады?

Асқазанды қаптайтын шырыш асқазанды асқазан қышқылы мен өт сияқты ас қорыту сөлдерінің әсерінен қорғайды. Өт – бауыр өндіретін ас қорыту сөлі және майдың қорытылуына көмектеседі. Гастрит осы қорғаныс әлсірегенде немесе ас қорыту сөлдері қабынуды тудырғанда пайда болады. Асқазан шырышты қабығының әлсіреуіне әкелетін кейбір факторлар туралы қысқаша мынадай мәліметтер беруге болады:

Helicobacter pylori атты бактерия инфекция дамытып, гастрит және басқа да жоғарғы ас қорыту жолдарының бұзылуына әкелуі мүмкін. Бұл дүние жүзіндегі ең көп таралған инфекциялардың бірі. Көбінесе созылмалы гастритке әкеледі. Бұл бактерияға шалдығу инфекция жұқтырған адамның құсығы, нәжісі немесе сілекейімен ластанған тамақ немесе суды тұтынған жағдайда дамуы мүмкін.

Бактериялық инфекциялар сияқты жиі болмаса да, әртүрлі паразиттер мен саңырауқұлақ инфекциялары да жедел немесе созылмалы гастритті тудыруы мүмкін.

Қабынуға қарсы стероидты емес ауырсынуды басатын дәрілерді (ҚҚСД) жүйелі түрде қолдану жедел және созылмалы гастритті тудыруы мүмкін.

Жас ұлғайған сайын асқазан қабаты жұқара бастайды. Осыған байланысты асқазан қышқылы мен өт сұйықтығы шырышты қабықты оңайырақ тітіркендіруі мүмкін. Сонымен қатар, егде жастағы адамдарда Helicobacter pylori инфекциясы мен аутоиммундық бұзылулардың даму ықтималдығы жас ересектерге қарағанда жоғары болғандықтан, олардың гастритке шалдығу қаупі артады.

Алкогольді шамадан тыс тұтыну және темекі шегу асқазан қабығын тітіркендіріп, зақымдауы мүмкін. Бұл жағдай асқазан тінін ас қорыту сөлдеріне қарсы қорғансыз етеді. Алкоголь мен темекіні қолданудың жедел гастритті тудыру ықтималдығы жоғары.

Күрделі хирургиялық араласулар, жарақаттар, күйіктер немесе инфекциялар сияқты физикалық стресс немесе психологиялық стресс жедел гастриттің себептерінің қатарына жатады.

Химиотерапия дәрілері немесе сәулелік терапия гастрит қаупін арттыруы мүмкін.

Хашимото ауруы және 1-типті қант диабеті сияқты аутоиммундық бұзылулар созылмалы қабынуға әкеліп, аутоиммундық гастритті тудыруы мүмкін.

В12 дәруменінің жетіспеушілігі гастритке әкелуі мүмкін.

Өт рефлюксі деп аталатын өт сұйықтығының асқазанға кері қайтуы шырышты қабықтың зақымдалуына әкеліп, гастриттің дамуын қоздыруы мүмкін.

Гастрит диагнозы қалай қойылады?

Гастрит диагнозын қою үшін науқастардың белгілерінің егжей-тегжейлі тарихы жиналады. Осылайша симптомдардың ауырлығы, жиілігі және ықтимал қоздырғыштары туралы ақпарат алу көзделеді. Науқастың алкоголь мен темекі қолдануы, тамақтану әдеттері және стероидты емес дәрілерді қолдануы сияқты өмір салтының әртүрлі факторлары туралы тарих жиналады. Дәрігерлер жиналған ақпаратқа сәйкес гастритке күдіктенсе, нақты диагноз қою үшін мынадай сынақтарды қолдануы мүмкін:

Жоғарғы ас қорыту жолдарының сериясы немесе бариймен жұту: Ас қорыту жүйесінің жоғарғы бөлігінде орналасқан өңешті, асқазанды және аш ішектің алғашқы бөлігін тексереді. Процедура барысында барий деп аталатын металл сұйықтық жұтылады. Барий барлық мүшелерді қаптап, рентгенде көрінуін қамтамасыз етеді. Осылайша қалыптан тыс жағдайларды анықтауға болады.

Жоғарғы эндоскопия: Бұл диагностикалық процедура арқылы өңештің, асқазанның және он екі елі ішектің ішін көруге болады. Эндоскоп деп аталатын жіңішке және жарығы бар түтік қолданылады. Түтіктің ұшында орналасқан камерамен бейнелеу алынады. Процедураны орындайтын дәрігер түтікті тамаққа енгізіп, өңеш, асқазан және ішектерге қарай жылжытады. Бұл процедура кезінде дәрігер қажет деп тапса, кішігірім тін үлгілерін алуы мүмкін.

Қан сынақтары: Асқазанда болуы мүмкін бактерия түрлерін анықтау үшін қан сынақтарына жүгінуге болады.

Нәжіс үлгісі: Нәжістен алынған кішігірім үлгілер зертханаға жіберіліп, талданады. Бұл талдау кезінде нәжісте қан мен бактерия ізделеді. Нәжістегі қан гастриттің белгісі болуы мүмкін.

Несепнәр (мочевина) тыныс алу сынағы: Науқастан алынған тыныс үлгілерінде асқазан бактериялары талданатын процедура. Сынақ үшін арнайы көміртек атомымен таңбаланған несепнәр бар капсула немесе сұйықтық жұтылады. Бактерия болған жағдайда несепнәр көмірқышқыл газына айналады.

Гастрит қалай емделеді?

Гастриттің түрі мен себебіне байланысты әртүрлі емдеу процедуралары қолданылуы мүмкін. Көп жағдайда асқазан қышқылының бөлінуін азайту үшін антацидті дәрілер тағайындалуы мүмкін. Бұл дәрілер симптомдарды жеңілдетуге және асқазан қабығының жазылуына көмектеседі. Алайда дәрілерді дәрігердің бақылауымен қолдану керек. Гастритті емдеу туралы мынадай мәліметтер беруге болады:

Helicobacter pylori тудырған гастриттегі мақсат – бактерияны жою. Дәрігерлер гастриттің бұл түрін емдеу үшін әртүрлі дәрілік комбинацияларды қолдануы мүмкін. Бұл комбинациялар антибиотиктерді және протонды сорғы ингибиторы деп аталатын асқазан қорғағыштарын қамтуы мүмкін. Дәрігерлер антибиотикке төзімділікті болдырмау үшін науқастың бұрын қолданбаған антибиотиктерін тағайындауы мүмкін. Дәрілерді дәрігерлер ұсынған дозада және мерзімде қолдану керек. Әйтпесе, бактериялар тірі қалып, инфекцияның қайталануына әкелуі мүмкін және антибиотикке төзімділікті дамытуы мүмкін.

Гастриттің себебі өт рефлюксі болса, дәрігерлер өт қышқылдары бар және асқазан қабығының жазылуына көмектесетін әртүрлі дәрілерді тағайындауы мүмкін. Кейбір жағдайларда асқазанға өт ағынын тоқтату үшін хирургиялық араласуды қажет деп табуы мүмкін.

Әртүрлі дәрілерді ұзақ уақыт қолдануға байланысты дамыған гастритте дәрігерлер бұл дәрілерді қолдануды тоқтатуды жөн көруі мүмкін. Ауырсынуды емдеу үшін басқа дәрілерді ұсынуы мүмкін. Егер гастритті тудырған дәріні қолдану міндетті болса, бұл дәрімен қатар асқазанды қорғайтын дәрі де тағайындауы мүмкін.

Гастрит тағам аллергиясымен немесе целиакия ауруымен байланысты болса, дәрігерлер гастритке арналған диеталық тізім жасауы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Гастритпен ауыратын науқастар тағам тұтынуда шектен шықпауы, тиісті жағдайда пісірілмеген тағамдарды тұтынбауы, шайды, кофені немесе алкогольді шамадан тыс ішпеуі, ащы тағамдарды жиі және көп тұтынбауы керек. Қамыр тағамдары, тым ыстық немесе суық тағамдар, тұздалған тағамдар және газдалған сусындар да аулақ болу керек тағамдардың қатарына жатады. Гастрит салауатсыз және гигиеналық емес тамақтану әдеттерін, дәрілерді ретсіз қолдануды, гастритті емдеуді кешіктіруді, емделмеген аутоиммундық ауруларды, алкоголь мен темекі қолдануды, қатты стрессті және физикалық жарақаттарды ұнатпайды. Су асқазандағы сұйықтық деңгейін бақылауға көмектесе алады. Бұл жағдай гастриттің жазылу процесін ынталандыруы мүмкін. Күн ішінде 8-ден 10 стақанға дейін су ішу керек. Алайда суды тамақтанумен бір уақытта ішпеу керек. Себебі тамақтанар алдында немесе тамақтану кезінде ішілген су ас қорыту процесіне теріс әсер етуі мүмкін. Гастрит ауырсынуы әдетте іштің жоғарғы бөлігіне және асқазанға беріледі. Алайда асқазандағы газдың жиналуы кейбір жағдайларда ауырсынудың басқа жерлерде сезілуіне әкелуі мүмкін. Пробиотикалық ағзалар ас қорыту жүйесін жақсартуға және ішек қозғалысын реттеуге көмектеседі. Пробиотикалық құрамы бай тағам болып табылатын йогуртты тұтыну ас қорыту жүйесіне пайдалы бактериялардың енуін қамтамасыз етіп, бактериялық гастриттің таралуына тосқауыл бола алады. Сонымен қатар, йогурттың құрамындағы кейбір пайдалы бактерия штамдары инфекция деңгейін төмендетіп, гастритке жақсы әсер ететіні және қолданылатын емдердің тиімділігін арттыратыны әртүрлі зерттеулермен дәлелденген. Кейбір зерттеулерде минералды суды тұтыну гастриті бар науқастарда қышқыл өндірісін азайтқаны байқалған. Алайда бұл жағдай әр науқас үшін жарамды болмауы мүмкін. Сондықтан гастритпен ауыратын науқастарға минералды суды тұтынбас бұрын дәрігермен кеңесу ұсынылады. Гастритті емдеуді үйде қолданылатын кейбір әдістермен қолдауға болады. Осылайша жазылу процесін жеделдетуге болады. Кішігірім порциялармен жиі тамақтану, жеткілікті мөлшерде су ішу, ауру тудырған стресстен аулақ болу үшін медитация және йога сияқты босаңсытатын жаттығулар жасау, майлы, ащы және қышқыл тағамдарды тамақтану тәртібінен алып тастау үйде жасауға болатын қолдаушы шаралардың қатарына жатады. Гастрит белгілерін көрсетіп жүрген науқастардың тезірек жазылуы үшін міндетті түрде дәрігермен кеңесуі керек. Себебі үйде қолданылатын емдер мен ішілетін дәрілер аурудың барысын нашарлатуы мүмкін. Дәрігерлер гастритті тудыратын факторды анықтап, науқасқа ең қолайлы емдеу процедурасын таңдайды. Белгіленген емді кешіктірмей қолдану аурудың тезірек өтуін қамтамасыз ете алады. Гастрит тікелей жүрекке әсер етпейді. Алайда ол тудыратын газдың жиналуы жүрек ауруымен шатастырылуы мүмкін. Кейбір жағдайларда асқазан ауырсынуы тудырған мазасыздық пен стресс жүрек ырғағының өзгеруіне әкелуі мүмкін. Сондықтан асқазан мәселелері жүрек ауруларымен шатастырылуы мүмкін. Адамдарда жүрекке қатысты белгілер байқалған жағдайда тезірек дәрігермен кеңесу ұсынылады. Асқазанда гастрит болса, бұл жағдай асқазан қабығында қабыну дамығанын көрсетеді. Кейбір адамдарда қабынуға байланысты; ауырсыну, ісіну және ас қорытудың бұзылуы сияқты симптомдар дамуы мүмкін. Асқазанның күйдіруі кезінде, дәрігердің бақылауымен асқазан қышқылының деңгейін теңестіруге бағытталған дәрілерді қолдануға болады. Бұдан бөлек; кофеинді шамадан тыс қабылдаудан аулақ болу, майлы және ащы тағамдарды тұтынбау, қызанақ, жүзім, анар және т.б. қышқыл жемістерді тұтынуды шектеу асқазанның күйдіру шағымын азайтуы мүмкін. Белгілердің арасында әдетте іш өту болмайды. Асқазан тұмауы сияқты вирустық инфекциялар нәтижесінде дамитын гастроэнтерит белгілерінің арасында іш өту болады.

Егер сізде гастрит белгілері болса, уақыт жоғалтпай маман дәрігерге қаралуыңыз маңызды. Hisar Hospital Intercontinental Гастроэнтерология бөлімінің дәрігерлері гастрит және басқа да асқазан ауруларын диагностикалау мен емдеуде сізге ең қолайлы шешімдерді ұсынады. Қосымша ақпарат алу немесе кездесуге жазылу үшін «Кездесуге жазылу» немесе «Байланыс» бетімізге кіре аласыз.