Ерін обыры: белгілері, кезеңдері және емі

Ерінде апталар бойы жазылмайтын жара, қабық басып, түсіп, қайтадан қабық басатын аймақ немесе ауырмайтын шағын тығыздық көбіне елеусіз қалады. Ұшық, афта немесе күнге күю деп ойлаған мұндай өзгерістер кейде ерін обырының алғашқы белгісі болып шығады. Жақсы жағы да бар: ерін қатерлі ісігі көзге көрінетін жерде пайда болатындықтан, әдетте ерте байқалады, ал ерте кезеңде емделген науқастардың басым көпшілігі толық сауығады.

Ерін обыры дегеніміз не?

Ерін обыры — еріннің терісінде немесе қызыл жиегінде басталатын қатерлі ісік. Бұл ауыз қуысы обырының ең жиі кездесетін түрлерінің бірі; көбінесе ұзақ жылдар бойы күн астында жүрген, 50 жастан асқан адамдарда пайда болады. Жағдайлардың шамамен 90%-ы төменгі ерінде кездеседі, өйткені күн сәулесі төменгі ерінге тікелей түседі.

Ерін обырының басым бөлігі — жалпақ жасушалы карцинома. Бұл түрі әсіресе төменгі ерінде кездеседі және уақытында емделмесе, мойындағы лимфа түйіндеріне таралуы мүмкін. Жоғарғы ерінде көбіне базальды жасушалы карцинома (базалиома) кездеседі. Ол баяу өседі және алыс аймақтарға сирек таралады. Меланома мен сілекей безінен шығатын ісіктер ерінде өте сирек кездеседі.

Ерін обырының алғашқы белгілері қандай?

Ерін обыры әдетте білінбей басталады. Алғашында ауырсыну болмайды, ал өзгеріс «ерін жарылуы» немесе «жазылмай жүрген ұшық» сияқты көрінеді. Ең жиі кездесетін белгілері:

• Екі-үш апта ішінде жазылмайтын жара немесе жарық

• Қабық басып, қабығы түскенде қанайтын және қайтадан қабық басатын аймақ

• Еріннің қызыл жиегінде ақ немесе қызыл түсті бұдырлы дақ

• Қолға сезілетін тығыздық, қалыңдау немесе шағын түйін

• Еріннің қызыл жиегі мен терінің арасындағы шекараның білінбей кетуі

• Кейінгі кезеңдерде еріннің ұйып қалуы, ауырсыну немесе иек астында қолға сезілетін ісіну

Төменгі ерін обырының белгілері

Төменгі ерінде обыр көбіне еріннің ортаңғы немесе бүйір бөлігінде қабыршақтанып түсетін, кеуіп, жарылған аймақ ретінде басталады. Уақыт өте келе осы жерде біртіндеп қатаятын, жиектері сәл көтеріңкі жара пайда болады. Трубканы немесе темекіні үнемі ерінінің бір жерімен ұстайтын адамдарда ісік көбіне дәл сол жерде шығады. Төменгі ерін обырының алдында жиі актиникалық хейлит — күн әсерінен болатын созылмалы ерін зақымдануы болады. Егер ерін үнемі құрғап, қабыршақтанса және ағарыңқы түске енсе, оны дерматологқа көрсету керек.

Жоғарғы ерін обырының белгілері

Жоғарғы ерін обыры көбіне еріннің үстіндегі теріде, мұрынға жақын жерде пайда болады. Әдетте бұл інжудей жылтыр, ортасы уақыт өте ойысатын және оңай қанайтын шағын томпақ болып келеді. Баяу өсетіндіктен, оны жылдар бойы безеу немесе мең деп жүруі мүмкін. Бұл аймақтағы ісіктер тері обыры сияқты дамиды; толығырақ ақпаратты біздің тері обыры туралы бетімізден оқи аласыз.

Ұшық па, афта ма, әлде ерін обыры ма?

Ерінде шығатын жаралардың көбі қатерсіз. Төмендегі кесте оларды ажыратуға көмектеседі, бірақ нақты диагнозды тек дәрігер тексеріп, қажет болса биопсия жасағаннан кейін ғана қоюға болады.

Қысқасы, үш аптадан асса да жазылмаған және кремдерден басылмаған кез келген ерін жарасын міндетті түрде дәрігерге көрсету керек.

Ерін обыры неден пайда болады?

Басты себебі — күн сәулесі. Жылдар бойы жиналған ультракүлгін зақым ерін жасушаларының ДНҚ-сын бұзады. Сондықтан ерін обыры егіншілер, балықшылар, құрылысшылар сияқты ашық ауада жұмыс істейтін адамдарда жиірек кездеседі. Басқа қауіп факторлары:

• Темекі, сигара және әсіресе трубка шегу

• Шайнайтын темекі қолдану және ішімдікті көп ішу (темекімен бірге қауіп айтарлықтай артады)

• Ақшыл тері және күнге тез күю

• Ер жынысы және 50 жастан асқан жас

• Ағза ауыстырғаннан кейін немесе басқа себептермен иммунитетті басатын дәрілерді қабылдау

• Бұрын тері обырымен ауырған болу

• Ұзаққа созылған актиникалық хейлит

Темекіні тастау — ерін және ауыз қуысы обырының қаупін азайтудың ең тиімді жолдарының бірі. Бұл жөнінде біздің темекіні тастауға көмек кабинетімізден қолдау ала аласыз.

Ерін обыры қалай анықталады?

Тексеру кезінде дәрігер ерінді, ауыз қуысын және мойын лимфа түйіндерін мұқият қарайды. Күдікті аймақтан жергілікті анестезиямен шағын тін үлгісі алынып, биопсия жасалады. Диагноз гистологиялық зерттеу арқылы нақтыланады. Обыр расталса, ісіктің тереңдігін және лимфа түйіндеріне таралған-таралмағанын анықтау үшін мойынның УДЗ-сы, КТ немесе МРТ тағайындалуы мүмкін. Үлкен ісіктерде ПЭТ-КТ да қолданылуы мүмкін.

Ерін обырының кезеңдері

Кезең ісіктің көлеміне, айналадағы тіндерге өскен-өспегеніне және лимфа түйіндеріне таралуына қарай анықталады.

1-кезеңдегі ерін обыры емге ең жақсы көнеді. Бұл кезеңде ісік тек ерінмен шектеледі және көбіне бір отамен толық алып тастауға болады. Қосымша ем қажет болмауы мүмкін.

Ерін обыры өлімге әкеле ме?

Бас пен мойын обырларының ішінде ерін обыры ағымы ең қолайлыларының бірі. Лимфа түйіндеріне таралмай тұрып емделген науқастардың бес жылдық өмір сүру көрсеткіші 90%-дан жоғары. Алайда мұндай нәтиже аурудың ерте анықталуына байланысты. Жылдар бойы назардан тыс қалған ісік мойын лимфа түйіндеріне таралуы мүмкін; бұл жағдайда ем ауқымдырақ болады, ал сәтті нәтиже ықтималдығы төмендейді. Сондықтан «бәрібір ауырмайды ғой» деп күте беру — ең үлкен қауіп.

Ерін обыры қалай емделеді?

Ем ісіктің түріне, көлеміне, орналасуына және науқастың жалпы денсаулығына қарай бас-мойын хирургтері, пластикалық хирургтер және радиациялық онкологтар бірлесіп жоспарлайды.

Хирургиялық ем (ота)

Ерін обырын емдеудің негізгі әдісі — ота. Ісік айналасындағы бірнеше миллиметр сау тінмен бірге алынады. Ісік еріннің үштен бірінен кіші болса, еріннен V тәрізді немесе сына тәрізді бөлік кесіліп алынып (сына тәрізді резекция), жиектері бірден тігіледі; бұл әдіспен ерін өз қызметін де, сыртқы түрін де едәуір сақтайды. Үлкенірек ісіктерде ерін беттен немесе екінші еріннен алынған тіндер арқылы қалпына келтіріледі. Мұндай қалпына келтіру оталары — пластикалық және реконструктивті хирургия командасының мамандығы. Кейбір базальды жасушалы ісіктерде Моос операциясы да қолданылуы мүмкін: ісік қабат-қабатымен алынып, әр қабат сол сәтте микроскоппен тексеріледі.

Лимфа түйіндеріне таралу болса немесе ісік үлкен әрі терең болса, сол отаның барысында мойын лимфа түйіндері де алынады (мойын лимфодиссекциясы).

Ерін обырына жасалатын ота қанша уақытқа созылады?

Ұзақтығы ісіктің көлеміне және қалпына келтіру көлеміне байланысты. Ерте кезеңдегі шағын ісікті сына тәрізді кесіп алу көбіне жергілікті немесе жалпы анестезиямен 30–60 минутқа созылады, науқас сол күні не келесі күні үйіне қайта алады. Тін ауыстыру арқылы ерінді қалпына келтіру мен мойын лимфодиссекциясы қажет болатын оталар 3–5 сағатқа созылуы мүмкін, ауруханада бірнеше күн жатуға тура келуі мүмкін.

Сәулелік терапия және дәрілік ем

Ота жасауға болмайтын науқастарда немесе ота еріннің қызметіне қатты әсер ететін жағдайларда сәулелік терапия негізгі ем ретінде қолданылуы мүмкін. Отадан кейін кесу жиектерінде ісік қалды деген күдік болса немесе лимфа түйіндеріне таралу анықталса, қосымша сәулелік терапия жүргізіледі. Кеш кезеңдерде емге химиотерапия, таргетті дәрілер немесе иммунотерапия қосылуы мүмкін. Бұл емдер біздің радиациялық онкология және онкология бөлімдерімізде жоспарланады.

Ерін обыры өздігінен жазыла ма?

Ерін обыры өздігінен жазылмайды. Майлар, шөп қоспалары, кептіру немесе күйдіру әдістері беттегі жараны уақытша жабуы мүмкін, бірақ астындағы ісікті жоймайды. Керісінше, мұндай әрекеттер диагнозды кешіктіріп, ісіктің өсуіне уақыт береді. Ерін обырының жалғыз нақты емі — диагноз қойылғаннан кейін жүргізілетін ота немесе сәулелік терапия. Ерте кезеңде бұл ем көбіне бір реттің өзінде тұрақты нәтиже береді.

Ерін обырына жасалған отадан кейінгі кезең

Отадан кейінгі алғашқы күндері ерінде ісіну, тартылу сезімі және аздаған ауырсыну болуы қалыпты жағдай. Ауырсыну әдетте қарапайым ауырсынуды басатын дәрілермен басылады. Ісіну бір-екі аптада айтарлықтай қайтады. Тігістер шамамен бір аптадан кейін алынады.

• Алғашқы күндері жылы немесе салқын, жұмсақ әрі оңай шайналатын тағам жеген жөн. Ерінге күш түсірмеу үшін сусынды түтікшемен ішкен ыңғайлы.

• Ауыз гигиенасын қадағалап, тамақтан кейін ауызды ақырын шайып отыру керек.

• Жара жазылғанша темекі шегуге болмайды: темекі жазылуды баяулатады және обырдың қайта пайда болу қаупін арттырады.

• Тыртық толық қалыптасқанша, яғни шамамен бір жыл бойы ерінді күннен қорғап, SPF бар ерін бальзамын қолдану керек.

Ауқымды қалпына келтіру оталарынан кейін біраз уақыт еріннің сезімталдығы төмендеуі немесе ауыз толық ашылмауы мүмкін. Бұлар көбіне бірнеше ай ішінде қалпына келеді.

Емнен кейін дәрігерге тұрақты қаралып тұру өте маңызды. Алғашқы екі жылда тексерулер жиірек, кейін сиректеу жүргізіледі. Бұл тексерулерде ерін де, мойын лимфа түйіндері де қаралады. Ерін обырымен ауырған адамдарда ауыз қуысында және терінің басқа жерлерінде жаңа обыр пайда болу ықтималдығы жоғарырақ, сондықтан теріні тексертуді де ұмытпаған жөн.

Ерін обырының алдын алуға бола ма?

Ерін обырының көп бөлігінің алдын алуға болады. Ең қарапайым шаралар — күн ең белсенді болатын 11:00–16:00 аралығында ашық ауада ұзақ жүрмеу, жиегі кең бас киім кию және SPF бар ерін қорғағыш құралын күн бойы жиі жағып отыру. Темекі мен басқа да темекі өнімдерінен аулақ болу, ішімдікті шектеу және ерінде жазылмай жүрген кез келген өзгерісті дәрігерге ерте көрсету де қауіпті едәуір азайтады.

Ерін обыры ауыз қуысы мен бас-мойын аймағының басқа обырларымен бір мамандық аясында қаралады. Толығырақ ақпаратты біздің ауыз қуысы обыры және бас пен мойын обыры туралы беттерімізден оқи аласыз.

Ерін обыры туралы жиі қойылатын сұрақтар