Dumping синдромы дегеніміз не? Белгілері, себептері және емдеу жолдары

Dumping синдромы

Dumping синдромы – әсіресе асқазанға жасалған оталардан кейін пайда болатын және ас қорыту жүйесінің қалыптыдан тезірек жұмыс істеуіне әкелетін жағдай. Бұл жағдай ас қорыту жүйесіне де, жалпы денсаулық жағдайына да әсер ететін әртүрлі қолайсыздықтарға алып келуі мүмкін. Ерте және кеш кезеңді болып екіге бөлінетін dumping синдромы түтікшелі асқазан (tüp mide) және асқазанды айналып өту (mide bypassı) сияқты бариатриялық оталардан кейін жиі кездесетін асқынулардың бірі болып табылады. Бұл синдром өмір сүру сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін және емделмеген жағдайда тамақтанудың ауыр бұзылыстарына әкелуі мүмкін.

Dumping синдромы дегеніміз не?

Dumping синдромы – асқазан құрамының қалыптыдан әлдеқайда жылдам аш ішекке өтуі нәтижесінде дамитын ас қорыту жүйесінің бұзылысы. Dumping синдромының кездесу жиілігі әсіресе асқазан отасын бастан өткерген адамдарда жоғары. Сонымен қатар, ваготомия, пилоропластика және гастрэктомия dumping синдромының даму қаупін арттыруы мүмкін. Толық гастрэктомиядан кейінгі dumping синдромының қаупі ота түріне байланысты өзгереді. Түтікшелі асқазан отасында dumping синдромының қаупі басқа ота түрлеріне қарағанда төмен болуы мүмкін, алайда бұл жағдайда да қауіп төмен болғанымен, толығымен жойылмайды. Қалыпты жағдайда асқазан тағамдарды белгілі бір уақыт ішінде қорытып, аздап аш ішекке жібереді, бірақ dumping синдромында бұл тәртіп бұзылады. Тағамдар, әсіресе қантты және сұйық тағамдар асқазаннан жылдам шығып, тікелей аш ішекке өтеді. Бұл кенеттен өту ішектегі сұйықтық пен гормондық тепе-теңдіктің бұзылуына әкеледі және ағзаның метаболикалық реакциясын қоздырады.

Dumping синдромы жалпы екіге бөлінеді:

Ерте dumping синдромы: Тамақтанғаннан кейінгі 10-30 минут ішінде пайда болады.

Кеш dumping синдромы: Әдетте тамақтанғаннан 1-3 сағат өткен соң пайда болады.

Екі түрі де әртүрлі белгілермен көрініс береді және науқастың өмір сүру сапасына кері әсер етеді. Аурудың ауырлығы адамнан адамға қарай өзгереді, кейбір науқастар жеңіл симптомдарды бастан кешірсе, басқалары күнделікті өмірлерін жалғастыруда айтарлықтай қиындықтарға тап болуы мүмкін.

Dumping синдромының белгілері қандай?

Dumping синдромының белгілері синдромның түріне қарай өзгешеленеді және гастроинтестинальды (асқазан-ішек) және жүйелік симптомдарды қамтиды. Ерте кезеңдегі белгілер әдетте тамақтанғаннан кейінгі алғашқы жарты сағат ішінде басталады және науқастар үшін өте қолайсыз болуы мүмкін.

Ерте кезеңдегі белгілерге іштің ауыруы, түйілулер, жүрек айну, құсу, диарея, іштің кебуі және іштің шұрылдауы жатады. Сонымен қатар, науқастар терлеу, бас айналу, жүрек қағуы, беттің қызаруы, әлсіздік және естен тану сезімін бастан кешіруі мүмкін. Бұл симптомдардың пайда болуы сұйықтықтардың аш ішекке кенеттен өтуімен және бұл аймақтағы осмостық өзгерістермен байланысты.

Кеш dumping синдромы болса, көбінесе қандағы қант деңгейінің төмендеуіне қатысты симптомдарды көрсетеді. Dumping синдромы гипогликемиямен тығыз байланысты және науқастар дірілдеу, терлеу, жүрек қағуы, бас айналу, зейін қоюдың қиындауы, ашушаңдық және қатты аштық сезімін бастан кешіреді. Бұл жағдайдың себебі – қант құрамды тағамдардың жылдам сіңірілуі нәтижесінде қандағы қанттың алдымен көтерілуі, содан кейін инсулиннің шамадан тыс бөлінуімен бірге гипогликемияның дамуы. Сонымен қатар, dumping синдромы анемия жағдайына да себеп болуы мүмкін. Кейбір науқастар екі типтегі dumping симптомдарын да бастан кешіруі мүмкін. Симптомдардың ауырлығы тұтынылатын тағам түріне, мөлшеріне және науқастың жеке сезімталдығына байланысты өзгереді. Әсіресе қант құрамды, ыстық және сұйық тағамдар симптомдарды қоздыруы мүмкін.

Dumping синдромы қалай пайда болады?

Dumping синдромының даму механизмі асқазан мен аш ішек арасындағы физиологиялық тепе-теңдіктің бұзылуымен байланысты. Қалыпты жағдайда асқазан тағамдарды ұнтақтайды, араластырады және бақылаулы түрде он екі елі ішекке (дуоденум) өткізеді. Бұл процесс баяу және бақылаулы болады. Асқазан отасынан кейін бұл бақылау механизмі бұзылады. Әсіресе пилорус қақпақшасы (асқазан мен он екі елі ішек арасындағы қақпақша) айналып өтілгенде немесе зақымданғанда, тағамдар қалыпты ас қорыту процесін аттап, тікелей аш ішекке өтеді. Бұл жағдай гипертоникалық (жоғары концентрациялы) тағамдар тұтынылған кезде айқынырақ болады.

Бұл жылдам өту, әсіресе қантты және сұйық тағамдар тұтынылғанда, ішекте сұйықтықтың кенеттен тартылуына әкеледі. Ішек қабырғаларына кенеттен судың толуы іштің ауыруы, кебу және диарея сияқты белгілерге себеп болады. Кеш dumping синдромында болса, көмірсулардың кенеттен өтуі ұйқы безінен инсулиннің қарқынды бөлінуіне себеп болады. Бұл қысқа уақыт ішінде қандағы қанттың төмендеуіне, яғни гипогликемияға әкеледі. Нәтижесінде науқас өзін әлсіз, есеңгіреген және естен танып қалатындай сезінуі мүмкін.

Dumping синдромына диагноз қалай қойылады?

Dumping синдромына диагноз әдетте клиникалық белгілер мен науқастың тарихы негізінде қойылады. Асқазан отасын бастан өткерген науқаста тамақтанғаннан кейін пайда болатын тән симптомдар диагноз үшін маңызды белгілер болып табылады. Алайда, нақты диагноз қою үшін әртүрлі сынақтар мен бағалау әдістері қолданылуы мүмкін. Бұл диагностикалық әдістер келесідей:

Егжей-тегжейлі науқас тарихы: Диагностика процесінде алдымен егжей-тегжейлі анамнез жиналады. Науқастың бастан өткерген ота түрі, симптомдардың басталу уақыты, қоздырушы факторлар, симптомдардың жиілігі мен ауырлығы сияқты ақпараттар маңызды. Симптомдар күнделігін жүргізу қай тағамдардың қандай реакцияларға себеп болғанын анықтауға көмектеседі.

Физикалық тексеру: Физикалық тексеру әдетте арнайы белгілер бермейді, бірақ науқастың жалпы жағдайы мен тамақтану жағдайы бағалануы мүмкін. Зертханалық сынақтар арасында қандағы қант профилі, HbA1c, В12 дәрумені, темір, фолат деңгейлері тексеріледі. Dumping синдромы мен анемияның байланысына байланысты бұл жағдай бағалануы тиіс. Әсіресе кеш dumping синдромына күдіктенген науқастарда ауызша глюкозаға төзімділік сынағы жасалуы мүмкін.

Сигмунд шкаласы: Сигмунд шкаласы сияқты объективті бағалау құралдарын қолдану арқылы симптомдардың ауырлығына балл қойылуы мүмкін. Бұл шкала жүйесі науқастың бастан кешірген симптомдарын стандартты түрде бағалауға мүмкіндік береді және емге берілген жауапты бақылауда да қолданылады.

Бейнелеу әдістері: Жетілдірілген диагностикалық әдістер арасында асқазанның босау сцинтиграфиясы, жоғарғы асқазан-ішек эндоскопиясы немесе радиологиялық бейнелеу әдістері орын алуы мүмкін. Бұл сынақтар әсіресе отадан кейінгі асқынуларды жоққа шығару немесе баламалы диагноздарды зерттеу мақсатында қолданылады.

Dumping синдромы қалай емделеді?

Dumping синдромын емдеудегі негізгі тәсіл – диетаны өзгерту және өмір салтын өзгерту. Емдеудің мақсаты – симптомдарды бақылауда ұстау, науқастардың өмір сүру сапасын арттыру және тамақтану жағдайын жақсарту. Dumping синдромын емдеу үшін келесі әдістерге жүгінуге болады:

Диеталық ем: Dumping синдромын тамақтануды өзгерту арқылы емдеуге болады. Науқастарға тағамды аз-аздан және жиі ішу ұсынылады. Үлкен порциялардың орнына күніне 6-8 рет кішігірім порциялармен тамақтану керек. Сұйық және қатты тағамдар бөлек уақытта қабылдануы тиіс, тамақтанғаннан кейін кемінде 30 минут өткен соң сұйықтық ішу керек. Қант құрамды тағамдардан, тазартылған көмірсулардан және өте ыстық тағамдардан аулақ болу керек. Dumping синдромының диеталық емінде талшығы жоғары тағамдарға басымдық берілуі тиіс және ақуызға бай тағамдар болуы керек. Пектин құрамды тағамдар (алма, сәбіз сияқты) ішек құрамының тұтқырлығын арттырып, dumping симптомдарын азайтуы мүмкін. Тамақтанғаннан кейін 30-60 минут бойы жату немесе демалу да симптомдарды жеңілдетуі мүмкін.

Дәрі-дәрмекпен емдеу: Медициналық емдеу нұсқалары арасында октреотид, акарбоза және лоркасерин сияқты дәрілер бар. Октреотид әсіресе ауыр dumping синдромында тиімді болуы мүмкін, бірақ жанама әсерлеріне байланысты сақтықпен қолданылуы тиіс. Акарбоза көмірсулардың сіңірілуін баяулатып, кеш dumping симптомдарын азайтуы мүмкін.

Хирургиялық ем: Dumping синдромына арналған ота нұсқалары консервативті емдеу әдістері нәтиже бермеген ауыр жағдайларда қарастырылуы мүмкін. Емдеу үшін Roux-en-Y деп аталатын арнайы асқазан-ішек байланысы, аш ішектің бір бөлігінің орнын ауыстыру (иеюналды сегмент интерпозициясы) немесе асқазан қалтасын қайта пішіндеу сияқты хирургиялық әдістер қолданылуы мүмкін, алайда бұл араласулар жоғары қауіп төндіреді және тек таңдаулы науқастарға ғана ұсынылады.

Емдеу процесінде көпсалалы тәсіл маңызды. Гастроэнтеролог, диетолог, эндокринолог және қажет болған жағдайда психиатрмен бірге жұмыс істеу керек. Науқасты оқыту және жүйелі бақылау – табысты емдеу үшін маңызды факторлар.

Жиі қойылатын сұрақтар

Dumping синдромының алдын алу үшін тамақтану тәртібіне назар аудару өте маңызды. Қантты және тазартылған көмірсулардан аулақ болу керек, кішігірім порциялармен жиі тамақтану керек. Тамақпен бірге сұйықтық ішпеу, тамақты баяу шайнап жеу және тамақтанғаннан кейін біраз уақыт демалу да белгілерді азайтуға көмектеседі. Қажет болса, диетологтың қолдауын алу пайдалы болуы мүмкін. Бұл синдромы бар адамдар, әсіресе қантты тағамдар, тәттілер, жеміс шырындары, ақ нан, қамыр тағамдары және газдалған сусындар сияқты қандағы қантты жылдам көтеретін тағамдардан аулақ болуы керек. Сонымен қатар, майлы, өте ыстық немесе өте суық тағамдар да асқазанға ауырлық түсіруі мүмкін. Қорытылуы қиын тағамдар белгілерді күшейтуі мүмкін. Кейбір адамдарда dumping синдромы уақыт өте келе жеңілдеуі немесе толығымен жойылуы мүмкін. Әсіресе толық гастрэктомиядан кейін dumping синдромы алғашқы айларда жиі кездессе де, ағза уақыт өте келе жаңа тәртіпке бейімделуі мүмкін. Кейбір адамдарда белгілер тұрақты болуы мүмкін және үнемі тамақтану тәртібі мен медициналық бақылауды талап етуі мүмкін. Dumping синдромының диетасы – асқазанның босауын баяулатуға және симптомдарды азайтуға бағытталған арнайы тамақтану жоспары. Бұл диетада аз және жиі тамақтану, қанты аз және талшықты тағамдар таңдалады. Тағамдар жақсы шайналуы керек, сұйықтықтар тамақпен бірге емес, бөлек тұтынылуы тиіс. Диетологтың қадағалауымен жеке жоспарлануы ең дұрысы. Әдетте dumping синдромы семіртпейді, керісінше, кейбір адамдарда тәбеттің төмендеуі, жеткіліксіз тамақтану және диарея сияқты себептермен салмақ жоғалтуға әкелуі мүмкін, бірақ кейбір адамдар гипогликемияны болдырмау үшін шамадан тыс калория қабылдауы мүмкін және бұл салмақ қосуға әкелуі мүмкін. Теңгерімді диетамен бұл қауіптерді бақылауда ұстауға болады. Dumping синдромына күдіктенген адамдар алдымен гастроэнтерология маманына жүгінуі керек. Ас қорыту жүйесінің ауруларын бағалайтын бұл мамандар қажетті тексерулерді жасап, диагноз қояды және емдеу процесін басқарады. Қажет болса, диетолог және эндокринология сияқты басқа салалардан да қолдау алуға болады. Dumping синдромы әдетте тамақтанғаннан кейін басталатын кенеттен іштің ауыруы, жүрек қағуы, диарея, терлеу, бас айналу сияқты белгілермен көрініс береді. Белгілер тамақпен тікелей байланысты болса және әсіресе ота тарихы болса, бұл синдромға күдіктенеді. Диагноз қою үшін дәрігердің бағалауы және кейбір сынақтар қажет болуы мүмкін.

Егер сізде dumping синдромының белгілері болса, өмір сүру сапаңызды арттыру және дұрыс тамақтану жоспарын құру үшін гастроэнтерология маманымызға хабарласыңыз. Кездесуге жазылу үшін байланыс бетімізге кіріңіз.