Жатырдан тыс жүктілік (эктопиялық жүктілік) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емі

Жатырдан тыс жүктілік

Жатырдан тыс жүктілік – әйел денсаулығы үшін күрделі шұғыл жағдай тудыруы мүмкін және ерте диагностика мен емдеуді қажет ететін маңызды медициналық жағдай. Бұл жүктіліктің жатырдың қалыпты орнынан тыс дамуын білдіреді және уақтылы араласу болмаған жағдайда өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Жатырдан тыс жүктілік туралы дұрыс ақпаратқа ие болу ерте диагностика мен емдеу үшін өте маңызды.

Жатырдан тыс жүктілік дегеніміз не?

Жатырдан тыс жүктілік (эктопиялық жүктілік) – ұрықтанған жұмыртқа жасушасының жатырдан тыс жерге орналасуы. Қалыпты жүктілік кезінде сперматозоид пен жұмыртқа жасушасы ұрықтанғаннан кейін түзілген эмбрион жатыр қуысына қарай жылжып, сонда орналасып, дамуын жалғастырады. Жатырдан тыс жүктілікте бұл ұрықтанған жұмыртқа жасушасы көбінесе фаллопий түтіктеріне (жатыр түтіктеріне) орналасады. Сирек жағдайларда аналық безге, жатыр мойнына (цервикс) немесе құрсақ қуысына да орналасуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктілікте эмбрион дамуын жалғастыра алмайды, себебі жатырдан тыс тіндер өсіп келе жатқан эмбрионды көтеруге бейімделмеген. Сондықтан жатырдан тыс жүктілік тірі туылумен аяқталмайды. Оның үстіне, уақтылы араласу болмаған жағдайда фаллопий түтіктерінің жыртылуына, ішкі қан кетуге және өмірге қауіп төндіруі мүмкін.

Жатырдан тыс жүктіліктің белгілері қандай?

Жатырдан тыс жүктіліктің белгілері бастапқыда қалыпты жүктілік симптомдарына ұқсас болуы мүмкін, сондықтан ерте диагностика қиын болуы мүмкін. Белгілер әдетте жүктіліктің 6-8 аптасы аралығында пайда болады, бірақ кейде ертерек немесе кешірек те көрінуі мүмкін.

Ерте кезеңдегі белгілер: Жатырдан тыс жүктіліктің алғашқы белгілеріне етеккірдің кешігуі және іштің төменгі бөлігіндегі бір жақты ауырсыну жатады. Жүрек айнуы, сүт бездерінің сезімталдығы және шаршау сияқты қалыпты жүктілік симптомдары да байқалуы мүмкін. Әсіресе 5 апталық жатырдан тыс жүктіліктің белгілері жағынды түріндегі қан кетулермен басталады.

Вагинальды қан кету: Жатырдан тыс жүктіліктегі қан кету қалыпты етеккір қан кетуінен айырмашылығы, әдетте қою қоңыр немесе ашық қызыл түсті болады. Бұл қан кету тұрақты емес, кейде дақтар түрінде немесе үздіксіз жеңіл қан кету түрінде көрінеді. Қанның мөлшері мен ұзақтығы адамнан адамға қарай өзгеруі мүмкін.

Іштің ауыруы: Жатырдан тыс жүктіліктің ең тән белгісі – іштің бір жақты ауыруы. Бұл ауырсыну әдетте жүктілік орналасқан жақта сезіледі және уақыт өте келе күшейеді. Ауырсыну өткір, шаншу немесе тырысу түрінде болуы мүмкін. Қозғалыс, жөтелу немесе түшкіру кезінде күшеюі мүмкін.

Критикалық белгілер: Егер жатырдан тыс жүктілік жыртылу нүктесіне жетсе, кенеттен басталған іштің қатты ауыруы, иық ұшының ауыруы, бас айналу, естен тану, жүрек соғысының жиілеуі және қан қысымының төмендеуі сияқты белгілер пайда болады. Бұл жағдай шұғыл медициналық араласуды қажет етеді.

Ректальды қысым сезімі: Кейбір әйелдер ректальды аймақта қысым сезімін бастан кешіруі мүмкін. Бұл құрсақ қуысындағы қан жиналуының тік ішекке қысым жасауынан туындайды.

Иықтың ауыруы: Егер жүктілік фаллопий түтігінде өсуін жалғастырса, жатырдан тыс жүктілікте ішкі қан кету белгілері пайда болуы мүмкін. Оларға іштің кенеттен және қатты ауыруы, естен тану, қан қысымының төмендеуі және иықтың ауыруы жатады.

Жатырдан тыс жүктілік неден болады?

Жатырдан тыс жүктіліктің дамуындағы ең маңызды фактор – ұрықтанған жұмыртқа жасушасының жатыр қуысына жетуіне кедергі келтіретін жағдайлардың болуы. Бұл жағдай әртүрлі анатомиялық, инфекциялық немесе гормоналды себептермен пайда болуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктіліктің себептерін келесідей тізімдеуге болады:

Фаллопий түтігінің зақымдануы: Өткерілген инфекциялар, әсіресе хламидиоз және гонорея сияқты жыныстық жолмен берілетін аурулар фаллопий түтіктерінде тыртық тінінің пайда болуына әкелуі мүмкін. Бұл тыртық тіні жұмыртқа жасушасының түтік ішінде қозғалуына кедергі келтіреді және жатырдан тыс жүктілік қаупін арттырады.

Өткерілген хирургиялық операциялар: Бұрын өткерілген құрсақ хирургиялары, аппендицит операциясы, аналық без кисталарының операциясы немесе фаллопий түтігінің хирургиялары түтік ішінде жабысқақтардың пайда болуына әкелуі мүмкін.

Эндометриоз: Жатыр іші тінінің фаллопий түтіктерінде және басқа мүшелерде болуы түтік қызметін бұзып, жатырдан тыс жүктілік қаупін арттырады.

Өткерілген жатырдан тыс жүктілік: Бұрын жатырдан тыс жүктілік болған әйелдерде қайталану қаупі 10-15% аралығында өзгереді. Бұл жағдай астарында жатқан анатомиялық мәселелердің жалғасуымен байланысты.

Репродуктивті техникалар: ЭКҰ (ЭКО) сияқты көмекші репродуктивті техникалар көптік эмбрион трансфері және гормоналды стимуляция салдарынан жатырдан тыс жүктілік қаупін арттыруы мүмкін.

Жас факторы: 35 жастан асқан әйелдерде жатырдан тыс жүктілік қаупі артады. Бұл жағдай жас ұлғая келе фаллопий түтіктері қызметінің төмендеуі және гормоналды өзгерістермен байланысты.

Темекі шегу: Темекі шегу фаллопий түтіктерінің бұлшықет қозғалыстарына (перистальтика) теріс әсер етеді және жұмыртқа жасушасының түтік ішіндегі қозғалысын баяулатады.

Жатырішілік құрал (ЖІҚ): Спираль қолдану жалпы жүктілік қаупін азайтқанымен, жүктілік орын алса, оның жатырдан тыс болу ықтималдығы артады.

Гормоналды факторлар: Прогестерон тапшылығы фаллопий түтіктерінің жиырылу қасиеттеріне әсер етіп, жұмыртқа жасушасының жатыр қуысына жетуін кешіктіруі мүмкін.

Жатырдан тыс жүктілік диагнозы қалай қойылады?

Жатырдан тыс жүктілік диагнозы клиникалық симптомдар, физикалық тексеру және зертханалық сынақтардың жиынтығымен қойылады. Ерте диагностика өмірді сақтап қалатындықтан, күдікті жағдайларда жылдам бағалау жүргізу өте маңызды. Диагноз үшін келесі қадамдар қолданылады:

Клиникалық бағалау: Дәрігер науқастың етеккір тарихын, жүктілік симптомдарын, ауырсыну сипатын және вагинальды қан кету ерекшеліктерін егжей-тегжейлі сұрайды. Қауіп факторларының болуы (өткерілген инфекциялар, хирургиялық операциялар, темекі шегу) бағаланады.

Физикалық тексеру: Гинекологиялық тексеруде вагинальды қан кету, жатыр мойнының сезімталдығы, қосалқы ісіктердің болуы және іштің кернелуі зерттеледі. Ректальды тексеру арқылы Дуглас қалтасындағы сезімталдық пен толықтық бағалануы мүмкін.

Бета-ХГЧ сынағы: Жүктілік гормоны болып табылатын бета-ХГЧ деңгейлері қалыпты жүктілікте жүйелі түрде артады. Жатырдан тыс жүктілікте бұл өсу баяу болады немесе тоқтайды. Сериялық бета-ХГЧ өлшемдері жүктіліктің дамуын бақылау үшін қолданылады.

Ультрадыбыстық зерттеу: Трансвагинальды ультрадыбыстық зерттеу – жатырдан тыс жүктілік диагнозындағы ең маңызды бейнелеу әдісі. Жатыр қуысында жүктілік қапшығы көрінбеген кезде, қосалқы аймақта ісік немесе еркін сұйықтық (қан) анықталуы мүмкін.

Диагностикалық лапароскопия: Нақты диагноз қою мүмкін болмаған жағдайларда минималды инвазивті хирургиялық әдіспен тікелей бейнелеу жүргізілуі мүмкін. Бұл процедура емдеу мақсатында да қолданылуы мүмкін.

Жатырдан тыс жүктілік қалай емделеді?

Жатырдан тыс жүктілікті емдеу жүктіліктің көлеміне, орналасқан жеріне, науқастың клиникалық жағдайына және бета-ХГЧ деңгейлеріне байланысты анықталады. Емдеу нұсқаларын келесідей тізімдеуге болады:

Медикаментозды ем: Ерте кезеңде байқалған жағдайларда жүктілікті тоқтату үшін жатырдан тыс жүктілік инесі ретінде белгілі метотрексат қолданылады. Бұл дәрі жасушаның бөлінуін тоқтатып, жүктілік тінінің жойылуын қамтамасыз етеді.

Хирургиялық араласу: Түтіктің жыртылуы немесе метотрексат әсер етпеген жағдайларда жатырдан тыс жүктілік операциясы қажет болады. Әдетте лапароскопиялық (жабық) хирургия таңдалады. Операция кезінде түтік ашылып, жүктілік материалы алынуы мүмкін (сальпингостомия) немесе түтік толығымен алынуы мүмкін (сальпингэктомия).

Бақылау және қадағалау: Кейбір өте ерте жатырдан тыс жүктіліктерде, егер бета-ХГЧ төмендей бастаса және науқастың жағдайы тұрақты болса, ешқандай ем қолданбай тек жүйелі бақылау жасалуы мүмкін, бірақ бұл тәсіл өте мұқият таңдалған жағдайлар үшін ғана жарамды.

Жатырдан тыс жүктілік операциясынан кейінгі қалпына келу мерзімі жасалған процедураның түріне байланысты өзгереді. Лапароскопиялық хирургиядан кейін науқастардың көпшілігі бірнеше күн ішінде үйіне шығарылады және 1-2 апта ішінде қалыпты әрекеттеріне орала алады. Егер ашық хирургия жасалса, бұл мерзім ұзаруы мүмкін. Дәрігер ұсынған демалыс пен бақылауларды елемеуге болмайды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жатырдан тыс жүктілік әдетте етеккірдің кешігуімен бірге іштің төменгі бөлігінің ауыруы, жағынды түріндегі вагинальды қан кету, иықтың ауыруы, бас айналу және әлсіздік сияқты белгілермен көрінеді. Ең дұрыс диагноз қан сынағы (бета-ХГЧ) және трансвагинальды ультрадыбыстық зерттеу арқылы қойылады. Жамбас мүшелерінің инфекциясын өткергендер, бұрын жатырдан тыс жүктілікті бастан кешіргендер, ЭКҰ емін алғандар, түтіктерінде құрылымдық бұзылыстары барлар және темекі шегетін әйелдерде жатырдан тыс жүктілік қаупі жоғары. Сонымен қатар, спираль қолданатындарда жүктілік орын алса, жатырдан тыс жүктілік ықтималдығы артуы мүмкін. Жыныстық жолмен берілетін аурулардан қорғану, жамбас мүшелері инфекцияларын ерте емдеуді қамтамасыз ету, темекі шегуді тастау және жүктілікке дейінгі жүйелі гинекологиялық тексерулерді елемеу жатырдан тыс жүктілік қаупін азайтуға көмектеседі. Сондай-ақ, бұрын жатырдан тыс жүктілікті бастан кешірген әйелдердің жоспарлы жүктілікке дейін дәрігермен кеңесуі маңызды. Жатырдан тыс жүктілік әдетте іштің төменгі бөлігінде бір жақты және қатты ауырсынулармен көрінеді. Бұл ауырсыну үдемелі болуы мүмкін және кейде иыққа да беріледі. Түтіктің жыртылуы сияқты күрделі жағдайларда ауырсыну кенеттен және өте қатты болады. Қанда жасалған бета-ХГЧ сынағы жатырдан тыс жүктілік күдігін тудыруы мүмкін. Қалыпты жүктілікте гормон деңгейі жүйелі және жылдам көтерілсе, жатырдан тыс жүктілікте бұл өсу баяу немесе тұрақсыз болады, бірақ нақты диагноз үшін ультрадыбыстық бейнелеумен бірге бағалау қажет. Сирек жағдайларда жатырдан тыс жүктілік өздігінен тоқтауы мүмкін, әсіресе бета-ХГЧ деңгейлері төмендей бастаса. Бұл әрқашан қауіпсіз процесс емес. Ішкі қан кету қаупіне байланысты дәрігердің бақылауымен қадағалау міндетті. Бұрын жатырдан тыс жүктілікті бастан кешірген әйелдерде қайтадан жатырдан тыс жүктілік орын алу қаупі жоғары. Сондықтан қайта жүкті болмас бұрын дәрігермен кеңесу және жүктіліктің ерте кезеңдерінде мұқият бақылауда болу маңызды. Жатырдан тыс жүктілікте де қалыпты жүктіліктегідей етеккірдің кешігуі байқалады. Жатырдан тыс жүктілікте жүктілікке қатысты белгілер қысқа уақыттан кейін ауырсыну, қан кету сияқты мәселелермен бірге пайда болады. Сондықтан етеккірдің кешігуімен бірге ауырсыну немесе қан кету болса, жатырдан тыс жүктіліктен күдіктену керек. Жатырдан тыс жүктілікке күдік немесе диагноз қойылған адамға жыныстық қатынас ұсынылмайды, себебі қатынас кезінде қысымның артуы ауырсынуды күшейтуі мүмкін немесе түтіктің жыртылу қаупін тудыруы мүмкін. Диагноз бен емдеу процесі аяқталғанға дейін жыныстық қатынастан бас тарту керек. Жатырдан тыс жүктілікке күдігі бар адамдар жүгінуі тиіс маман – акушер-гинеколог. Гинекологтар диагноз қою процесін жүргізеді және тиісті емдеу әдісін анықтайды. Егер шұғыл белгілер болса, тікелей жедел жәрдем бөліміне жүгіну ұсынылады.

Егер сізде етеккірдің кешігуі, іштің төменгі бөлігінің ауыруы, қан кету немесе бас айналу сияқты белгілер болса, уақыт жоғалтпастан Hisar Hospital акушер-гинеколог мамандарымызға жүгініңіз. Денсаулығыңызды тәуекелге тікпей әрекет ету сіздің және болашақ репродуктивті денсаулығыңыз үшін өмірлік маңызға ие.