Ахалазия — өңештің (езофагтың) асқазанға жақын бөлігінің кеңеюімен, ал асқазанмен түйісетін жерінің тарылуымен сипатталатын ауру. Бұл жағдай тамақтың асқазанға өтуіне кедергі келтіреді және өңеште жиналған тамақтың ауызға қарай кері кетуіне себеп болуы мүмкін.

Ахалазия дегеніміз не?

Ахалазия — өңештің қозғалыстарының қалыпты түрде жүзеге аспайтын бұзылысы. Перистальтикалық қозғалыстар — тамақты жұтқаннан кейін өңештен асқазанға қарай жылжытуды қамтамасыз ететін бұлшықеттердің ырғақты қысқаруы. Ахалазиямен ауыратын науқастарда бұл бұлшықеттер жеткілікті түрде қысқара алмайды немесе босаңсымайды, сондай-ақ перистальтикалық қозғалыстар тоқтайды. Бұл тамақтың асқазанға өтуін қиындатады. Ахалазия ем қабылданбаса, өңеш перфорациясы, аспирациялық пневмония және өңеш қатерлі ісігі сияқты маңызды аурулардың туындауына себеп болуы мүмкін.

Ахалазия ауруы неден туындайды?

Ахалазия ауруының нақты себебі әлі толық белгісіз болғанымен, жүргізілген зерттеулер кейбір факторлардың аурудың дамуында рөл атқаратынын көрсетеді. Ахалазия ауруының ықтимал себептері:

Жүйке жүйесінің зақымдалуы: Өңеш бұлшықеттерін бақылайтын жүйке жүйесінің зақымдалуы ахалазияның дамуына ықпал етуі мүмкін. Бұл зақым өңештің төменгі бөлігіндегі бұлшықеттердің қалыпты қысқаруы мен босаңсуына кедергі келтіруі мүмкін.

Аутоиммундық бұзылыстар: Аутоиммундық бұзылыстар — дене иммун жүйесінің өзінің ұлпаларына шабуыл жасауына себеп болатын жағдайлар. Ахалазиямен ауыратын науқастарда аутоиммундық механизмдердегі бұзылыстар иммун жүйесіне және өңеш бұлшықеттеріне әсер етіп, бұлшықеттердің қалыпты қызметін бұзуы мүмкін.

Генетикалық факторлар: Кейбір жағдайларда ахалазия отбасы мүшелерінің арасында кездесуі мүмкін және генетикалық бейімділік рөл атқаруы мүмкін. Бірақ қай гендердің әсер ететіні және олардың қалай берілетіні әлі нақты анықталмаған.

Инфекциялар: Кейбір зерттеулер ахалазиямен ауыратын науқастарда инфекцияларға байланысты иммун жүйесінің реакциясында өзгерістер болатынын көрсетеді. Әсіресе Шагас ауруы деп аталатын паразиттік инфекция (Trypanosoma cruzi) ахалазияның сирек себебі ретінде белгілі.

Ахалазия ауруының белгілері қандай?

Ахалазия белгілері әр науқаста әртүрлі болуы мүмкін, ал симптомдардың ауырлығы адамнан адамға өзгеруі мүмкін. Егер осы белгілердің кез келгенімен кездессеңіз, гастроэнтеролог дәрігермен кеңесу маңызды. Ахалазия ауруының белгілері мыналар болуы мүмкін:

Жұту қиындығы (дисфагия): Ең жиі кездесетін белгі — өңеш бұлшықеттерінің әлсіреуі немесе босаңсуы салдарынан тамақтың асқазанға қарай жылжуының қиындауы. Тамақ жұтқан кезде тығылу сезімі, тамақтың тамақ арқылы өтуінде қиналу немесе өтудің бөгелу сезімі пайда болуы мүмкін.

Көкірек ауыруы: Ахалазиямен ауыратын науқастар әдетте кеудеде ауырсыну немесе қысу сезімін бастан кешіреді. Бұл ауырсыну кейде күю түрінде сезілуі мүмкін және әсіресе тамақ ішкеннен кейін күшеюі мүмкін.

Регургитация: Тамақ пен сұйықтықтың өңештен кері қарай кетуі регургитация деп аталады. Ахалазиямен ауыратын науқастарда тамақтың кері шығуы, әсіресе жатқан кезде немесе тамақтан бірден кейін жиі байқалады.

Құсу рефлексі: Ахалазиямен ауыратын науқастарда тамақ өңеште тұрып қалғандықтан, құсуға бейімділік байқалуы мүмкін. Жұтылған тамақтың кері оралуы немесе тамақтың кеңірдекте тұрып қалуы салдарынан құсу рефлексі іске қосылуы мүмкін.

Салмақтың төмендеуі: Жұту қиындығы мен тамақтың кері кетуі салдарынан ахалазиямен ауыратын науқастарда салмақтың төмендеуі жиі кездесетін белгі болып табылады. Тамақ қабылдаудың азаюы және қорек заттарының сіңірілу проблемалары салдарынан салмақ төмендеуі пайда болуы мүмкін.

Өкпе инфекциялары: Ахалазия өңеш мазмұнының кері кетуіне және жиналуына себеп болуы мүмкін. Бұл жағдайда өңеште инфекция қаупі артады және қайталанатын кеуде инфекциялары пайда болуы мүмкін.

Тәбеттің жоғалуы: Жұту қиындығы, ауырсыну және басқа белгілер ахалазиямен ауыратын науқастарда тәбеттің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Тамақтың өңеш арқылы өтуіндегі қиындық пен жайсыздық сезімі тәбетке теріс әсер етуі мүмкін.

Кімдер ахалазия ауруы үшін қауіп тобында?

Ахалазия ауруы кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ әдетте ересектерде жиірек кездеседі. Ахалазия ауруындағы қауіп факторлары арасында мыналар бар:

Жас: Ахалазия кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ әдетте 25 мен 60 жас аралығында жиірек кездесетін ауру.

Жынысы: Ахалазия ауруында жыныс айырмашылық туғызбайтындықтан, ер адамдар мен әйелдерде бірдей жиілікте кездесетіні айтылуы мүмкін.

Отбасылық анамнез: Ахалазияның кейбір жағдайларында отбасы мүшелерінің арасында ұқсас симптомдары бар адамдардың болуы анықталған. Осы себепті генетикалық бейімділік рөл атқаруы мүмкін деп ойланады.

Аутоиммундық аурулар: Ахалазиямен ауыратын науқастарда аутоиммундық аурулардың (мысалы, қалқанша без аурулары, ревматоидты артрит және т.б.) жиірек кездесетіні байқалған. Аутоиммундық механизмдер ахалазияның дамуында рөл атқаруы мүмкін.

Инфекциялар: Шагас ауруы деп аталатын Trypanosoma cruzi паразитінен туындайтын инфекция сирек болса да ахалазияның пайда болуына себеп болуы мүмкін. Бірақ мұндай инфекциялар әдетте Оңтүстік және Орталық Америкада жиірек кездеседі.

Ахалазия ауруының белгілерін бастан кешіріп жүрген немесе қауіп астында деп ойлайтын әрбір адамға диагностика мен емдеу үшін гастроэнтеролог дәрігерде тексерілуі ұсынылады.

Ахалазия ауруын емдеуде қандай әдістер қолданылады?

Ахалазияны емдеудің мақсаты — симптомдарды жеңілдету, тамақтың оңай өтуін қамтамасыз ету және асқынуларды алдын алу. Ахалазия созылмалы жағдай болғандықтан және ем қажет етуі мүмкін болғандықтан, тұрақты бақылау мен емдеуге бейімделу маңызды. Ахалазия ауруын емдеу симптомдардың ауырлығына, науқастың жасына, жалпы денсаулық жағдайына және қалауына байланысты дәрігермен бірлесіп анықталады. Емдеу нұсқалары арасында мыналар бар:

Ботулин токсинін енгізу (ботокс): Өңештің төменгі бөлігіндегі бұлшықеттердің босаңсуын қамтамасыз ету үшін ботулин токсинін енгізу инъекциялары жасалуы мүмкін. Инъекция бұлшықеттердің уақытша босаңсуын қамтамасыз етеді және жұту қиындығын азайтуы мүмкін. Бірақ оның әсері тұрақты болмағандықтан, қайталанып отыру қажет болуы мүмкін.

Дилатация (кеңейту): Эндоскопия әдісін қолдана отырып, өңештің төменгі бөлігін кеңейтуге болады. Шар немесе басқа құрылғы арқылы тарылған аймақ кеңейтіледі, осылайша тамақтың оңай өтуі қамтамасыз етіледі. Мысалы, ахалазияға арналған шарлы емдеу кеңейту әдістері қатарына кіреді және симптомдарды бақылауда тиімді.

Дәрімен емдеу: Нитраттар және кальций арнасының блокаторлары сияқты дәрілер өңеш бұлшықеттерінің босаңсуын қамтамасыз ету арқылы симптомдарды жеңілдетуі мүмкін. Бірақ дәрілік емдеу ауруды толық жоймайды және әдетте басқа емдеу әдістерімен бірге қолданылады.

Хирургиялық араласу: Дәрімен емдеу және кеңейту процедурасы жеткілікті нәтиже бермесе немесе асқынулар дамыса, хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Хирургиялық нұсқаларға өңештің төменгі бөлігіндегі бұлшықеттерге кесік жасау (миотомия) немесе өңеш пен асқазан арасында байланыс жасау (фундопликация) кіреді. Хирургиялық ем әдетте тұрақты шешім ұсынғанымен, кейбір қауіптері бар.

Ахалазия ауруының диагностикасы қалай қойылады?

Ахалазия ауруының диагнозы маман тарапынан тексерулер мен бағалаулар жүргізу арқылы қойылуы мүмкін. Ахалазия диагностикасы мына кезеңдермен жүзеге асады:

Медициналық анамнез және физикалық тексеру: Дәрігер диагностика процесін сіздің белгілеріңіз бен ауру тарихыңызды тыңдаудан бастайды. Жұту қиындығы, көкірек ауыруы, регургитация сияқты белгілерді сұрастырады және физикалық тексеру жасап, іш аймағыңызды тексереді.

Эндоскопия: Эндоскопия — икемді түтік (эндоскоп) арқылы өңештің ішін тексеру процедурасы. Эндоскоп аузыңыз арқылы өткізіліп, өңешке және асқазанға енгізіледі. Осылайша дәрігер өңештің төменгі бөлігіндегі бұлшықеттердің жағдайын зерттей алады, қабыну немесе басқа ауытқуларды анықтай алады.

Жұту тесттері: Жұту тесттері өңеш қозғалыстарын бағалау үшін қолданылатын әдістердің бірі. Жұту тесттеріне жұту кезінде түсірілген рентгендер, өзге атауы бариймен толтырылған өңеш графиясы (контрастты езофаграмма), өңештің қысым мәндерін өлшейтін манометрия және pH тесттері кіреді. Бұл тесттер өңештің бұлшықет қозғалыстарын, қысымын және қышқылды рефлюксті бағалай отырып, ахалазия диагнозын растауға көмектеседі.

Биопсия: Сирек болса да кейбір жағдайларда өңештің ішкі бетінен үлгі (биопсия) алынуы мүмкін. Бұл үлгі зертханалық талдау үшін зерттеледі және басқа ықтимал себептерді жою үшін жасалады.

Симптомдар мен тест нәтижелерінің үйлесуі арқылы диагноз қойылғаннан кейін, тиісті емдеу әдістері анықталуы мүмкін. Ахалазия белгілерін бастан кешіріп жүрсеңіз деп ойласаңыз, диагноз қою үшін гастроэнтерологқа немесе асқорыту жүйесі маманына жүгініп, толық бағалау жүргізу маңызды.

Ахалазия ауруы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Ахалазия ауруы кез келген адамның, ең алдымен, тамақтануын қоса алғанда, күнделікті өмірде назар аударуы қажет жағдайлары бар. Ахалазия ауруы кезінде назар аударылуы қажет нәрселер мен емдеу процесі туралы сұрақтар туындайды. Ахалазия ауруы туралы көп сұрала торынан кейбіреулері мыналар: Ахалазия ауруы дәрімен емделуі мүмкін, бірақ дәрілік емдеу әдетте симптомдарды жеңілдету және жеңілдік алу мақсатында қолданылады. Нитраттар, кальций арнасының блокаторлары сияқты дәрілер өңеш бұлшықеттерінің босаңсуын қамтамасыз ету арқылы жұту қиындығын азайтуға тырысады. Бірақ дәрілер ахалазияның негізгі себебін жоймайды. Ахалазиямен ауыратын науқастар жұту қиындығы болғандықтан, кейбір тағамдардың өңеш арқылы өтуі қиын болуы мүмкін. Сонымен қатар өңешті ашытып, зиян келтіретін тағамдар мен сусындардан да алыс болу ұсынылады. Осыған байланысты үлкен үзбелер, өте қатты және құрғақ тағамдар, қышқыл сусындар, алкоголь мен кофеин, тым ащы және дәмдеуіштері көп тағамдар сияқты тағамдар мен сусындарды тұтынудан бас тарту ұсынылады. Жүктілік кезеңі өңеш үстіне қосымша қысым түсіруі мүмкін, сондықтан симптомдардың күшеюіне себеп болуы мүмкін. Жұту қиындығы (дисфагия), көкірек ауыруы, регургитация сияқты симптомдар жүктілік кезінде күшеюі немесе ауырлауы мүмкін. Ахалазия симптомдары өңеш арқылы тамақ өтуін қиындатып, жүктілік кезінде жеткіліксіз тамақтануға себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар ахалазияны емдеуде қолданылатын кейбір дәрілер жүктілік кезінде қауіпсіз болмауы мүмкін. Сондықтан жүктілік жағдайында дәрілік емдеу туралы ақпарат алу үшін дәрігерге кеңесуіңіз маңызды. Ахалазия ауруы емделмесе, өңеш перфорациясы, аспирациялық пневмония және өңеш қатерлі ісігі сияқты өлімге әкелетін ауруларға себеп болуы мүмкін, сондықтан ахалазия белгілері болса, гастроэнтеролог дәрігермен кеңесуіңіз маңызды.