Етеккір алдындағы кернеу синдромы (PMS) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емі

Етеккір алдындағы кернеу синдромы

Көптеген әйелдер етеккір кезеңі жақындағанда физикалық немесе эмоционалдық өзгерістерді бастан кешіреді. Бұл белгілер кейде жеңіл өтсе, кейбір әйелдерде күнделікті өмірге әсер ететіндей қарқынды болуы мүмкін. Міне, бұл жағдай медициналық тілде етеккір алдындағы кернеу синдромы немесе қысқаша PMS (Premenstrual Syndrome) деп аталады. Гормоналды өзгерістердің әсерінен туындайтын бұл синдром етеккір қан кетуінен бірнеше күн немесе апта бұрын басталып, қан кетумен бірге әдетте басылады.

Етеккір алдындағы кернеу синдромы дегеніміз не?

PMS кезеңі – әйелдердің етеккір циклінің лютеиндік фазасында, яғни овуляциядан кейінгі кезеңде пайда болатын, физикалық және эмоционалдық белгілермен сипатталатын жағдай. Әдетте етеккір басталғанға дейін 1-2 апта бұрын басталып, етеккірдің алғашқы күндерінде жеңілдеп, жоғалады. PMS әр әйелде әртүрлі деңгейде көрінуі мүмкін. Кейбір әйелдерде жеңіл ашушаңдық немесе сүт бездерінің сезімталдығы түрінде байқалса, басқаларында күнделікті өмірді айтарлықтай шектейтін депрессиялық көңіл-күй, ашу-ыза немесе қатты ауырсынулар орын алуы мүмкін.

Медициналық тұрғыдан бұл жағдай гормоналды ауытқулардың адам ағзасы мен санасына тигізетін әсерін көрсететін құбылыс. Сондықтан, PMS-пен ұқсас симптомдары бар басқа да аурулардың бар екенін ескере отырып, дұрыс диагноз қою маңызды болып табылады.

Етеккір алдындағы кернеу синдромының белгілері қандай?

PMS кезеңінің белгілері өте әртүрлі және әр әйелде өзінше көрінуі мүмкін. PMS белгілерін келесідей тізімдеуге болады:

Физикалық белгілер: Сүт бездерінің сезімталдығы мен ісінуі – етеккір алдындағы кернеу синдромының ең көп таралған физикалық белгілерінің бірі. Іштің кебуі және газ мәселелері әсіресе тамақтанғаннан кейін айқынырақ болады. Ағзада судың іркілуіне байланысты жалпы ісіну және салмақ қосу байқалады. Шаршау және энергияның жетіспеушілігі күнделікті іс-әрекеттерді орындауды қиындатуы мүмкін. Тері мәселелері, әсіресе безеу және майлылықтың артуы етеккір алдындағы кезеңде жиі кездеседі. Шаш пен бас терісінің майлылығы да артуы мүмкін. Әсіресе тәтті және тұзды тағамдарға деген шектен тыс құмарлық пайда болады.

Эмоционалдық және психологиялық белгілер: Ашушаңдық – етеккір алдындағы кернеу синдромының ең тән белгілерінің бірі. Көңіл-күйдің өзгеруі кенеттен қайғыру немесе ашу-ыза түрінде көрінеді. Мазасыздық пен кернеу сезімі күнделікті өмірге теріс әсер етуі мүмкін. Депрессиялық сезімдер, үмітсіздік және өзін керексіз сезіну орын алуы мүмкін. Эмоционалдық сезімталдықтың артуы қалыпты жағдайда мазаламайтын оқиғаларға шектен тыс реакция білдіруге әкелуі мүмкін. Өзіне деген сенімсіздік пен өзін-өзі бағалау мәселелері де кездесуі мүмкін.

Етеккір алдындағы кернеу синдромы неден болады?

Пременструальды синдромның нақты себебі әлі толық түсінілмегенімен, әртүрлі факторлардың бірлесіп әсер ететіні ойластырылады. Бұл факторлардың ішінде гормоналды өзгерістер ең маңызды орынды алады. Себептерін келесідей тізімдеуге болады:

Гормоналды факторлар: Менструальды цикл бойы эстроген және прогестерон гормондары деңгейінің ауытқуы PMS кезеңінің негізгі себебі болып саналады. Әсіресе лютеиндік фазада прогестерон деңгейінің кенеттен төмендеуі белгілердің пайда болуына әсер етеді. Пролактин гормоны деңгейінің артуы да белгілердің қарқындылығына әсер етуі мүмкін. Серотонин сияқты нейротрансмиттерлер деңгейіндегі өзгерістер, әсіресе көңіл-күйдің өзгеруі мен депрессиялық белгілердің пайда болуында рөл атқарады. Дофамин және норадреналин деңгейіндегі өзгерістер де синдромның дамуына әсер етуі мүмкін.

Генетикалық факторлар: Етеккір алдындағы кернеу синдромы отбасылық бейімділікті көрсетуі мүмкін. Анасында немесе апа-сіңлілерінде бұл синдром болса, басқа әйел отбасы мүшелерінде де кездесу қаупі артады. Генетикалық факторлар гормондарға деген сезімталдыққа және нейротрансмиттер метаболизміне әсер етуі мүмкін.

Өмір салты факторлары: Стресс – етеккір алдындағы кернеу синдромының белгілерін күшейтетін ең маңызды факторлардың бірі. Созылмалы стресс гормоналды тепе-теңдікті бұзып, белгілердің ауыр өтуіне әкелуі мүмкін. Тамақтану әдеттері, әсіресе кофеин, алкоголь және өңделген тағамдарды тұтыну белгілерді арттыруы мүмкін. Тұрақты жаттығулардың болмауы эндорфин деңгейін төмендетіп, белгілердің күшеюіне ықпал етеді. Ұйқының бұзылуы және тұрақсыз ұйқы уақыты гормоналды тепе-теңдікке теріс әсер етуі мүмкін. Темекі шегу де белгілерді арттыратын факторлардың қатарына жатады.

Тамақтану факторлары: Магний, B6 дәрумені, кальций және D дәруменінің жетіспеушілігі етеккір алдындағы кернеу синдромының белгілерін күшейтуі мүмкін. Қандағы қанттың ауытқуы, әсіресе қарапайым көмірсуларды тұтынуға байланысты, көңіл-күйдің өзгеруін тудыруы мүмкін.

Етеккір алдындағы кернеу синдромына диагноз қалай қойылады?

Әйелдерде PMS диагнозын қою және белгілердің қарқындылығын бағалау үшін жиі етеккір алдындағы кернеу синдромы шкаласы қолданылады; бұл шкаланың арқасында физикалық және эмоционалдық симптомдарды объективті түрде бақылауға болады. Сонымен қатар диагноз қою үшін келесі әдістерді қолдануға болады:

Диагноз қою критерийлері: Етеккір алдындағы кернеу синдромы диагнозы үшін белгілердің овуляциядан кейінгі лютеиндік фазада пайда болуы және етеккір кезеңі басталғаннан кейін азаюы немесе толығымен өтіп кетуі қажет. Белгілер кем дегенде қатарынан екі менструальды цикл бойы бақылануы керек. Белгілердің күнделікті өмір сүру белсенділігіне әсер ететіндей қарқынды болуы да диагноз үшін маңызды.

Күнделікті бақылау: Науқастардың белгілерін күнделікті жазып отыруы – диагноз қоюдағы ең тиімді әдістердің бірі. Кем дегенде 2-3 ай бойы менструальды цикл кезінде белгілердің қарқындылығын, ұзақтығын және сипаттамалық ерекшеліктерін жазып отыру қажет. Бұл бақылау белгілердің шынымен менструальды циклмен байланысты екенін көрсетеді.

Дифференциалды диагностика: Депрессия, мазасыздық бұзылыстары, қалқанша безі аурулары және басқа да гормоналды бұзылыстар етеккір алдындағы кернеу синдромымен шатасуы мүмкін. Сондықтан қажет болған жағдайда қалқанша безінің қызметін тексеру, қанның жалпы анализі және басқа да гормоналды тесттер жасалуы мүмкін.

Физикалық тексеру: Гинекологиялық тексеру арқылы жамбас мүшелерінің патологияларын жоққа шығару маңызды. Сүт безін тексеру, іш қуысын тексеру және жалпы жүйелік тексеру арқылы басқа да ықтимал себептер зерттеледі.

Психологиялық бағалау: Қажет болған жағдайда психологиялық және психиатриялық бағалау жүргізіліп, астарында жатқан психикалық аурулардың бар-жоғы зерттеледі. Әсіресе пременструальды дисфориялық бұзылысты (PMDD) дифференциалды диагностикалау үшін егжей-тегжейлі психологиялық бағалау қажет болуы мүмкін.

Етеккір алдындағы кернеу синдромын емдеу қалай жүргізіледі?

PMS емі белгілердің қарқындылығына және науқастың өмір сүру сапасына әсеріне қарай жоспарланады. Емдеу тәсілі әдетте өмір салтын өзгертуден басталып, қажет болған жағдайда медициналық емдеу нұсқаларына қарай ілгерілейді.

Тұрақты жаттығулар – PMS кернеу синдромының белгілерін азайтатын ең тиімді өмір салтын өзгерту әдістерінің бірі. Аптасына кем дегенде 3-4 рет, 30-45 минут бойы жасалатын орташа қарқынды жаттығулар эндорфин деңгейін арттырып, көңіл-күйді жақсартады. Жаяу жүру, жүзу, велосипед тебу және йога сияқты іс-әрекеттер әсіресе пайдалы. Тамақтануды реттеу маңызды. Кофеин, алкоголь, тұз және өңделген тағамдарды шектеу белгілердің қарқындылығын азайтуы мүмкін. Стрессті басқару әдістері, медитация, терең тыныс алу жаттығулары және босаңсу техникаларын үйрену өте пайдалы. Тұрақты ұйқы уақыты және сапалы ұйқы гормоналды тепе-теңдікті сақтауда маңызды.

Магний қоспасы әсіресе бұлшықет түйілуі мен кернеу белгілерін азайтуда тиімді. B6 дәрумені көңіл-күйдің өзгеруін жақсартуда пайдалы болуы мүмкін. Кальций және D дәрумені қоспалары жалпы белгілерді жеңілдетуде рөл атқарады. Омега-3 май қышқылдары, әсіресе балық майы қоспалары қабыну мен көңіл-күйдің бұзылуын жақсартуда тиімді болуы мүмкін. Белгілер өмір салтын өзгерту арқылы бақылауға алынбаған жағдайда медициналық емдеу нұсқалары қарастырылады. Гормоналды контрацепция әдістері, әсіресе төмен дозалы біріктірілген оральды контрацептивтер гормоналды ауытқуларды реттеп, белгілерді азайтуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

PMS репродуктивті жастағы әйелдердің басым бөлігінде кездессе де, әр әйелде бола бермейді. Шамамен 75%-ы өмірінің бір кезеңінде жеңіл немесе орташа қарқынды PMS белгілерін бастан кешіруі мүмкін. Алайда кейбір әйелдерде ешқандай белгі болмаса, басқалары күнделікті өмірге әсер ететін ауыр белгілерді сезінуі мүмкін. PMS әдетте етеккір қан кетуінен 5-10 күн бұрын басталып, етеккір басталғаннан кейінгі алғашқы күндерде жеңілдеп, жоғалады. Ұзақтығы адамға байланысты өзгеруі мүмкін. Кейбір әйелдерде белгілер тек бірнеше күнге созылса, басқалары үшін екі аптаға жуық уақыт бойы әсер етуі мүмкін. PMS эмоционалдық ауытқуларға әкелетіндіктен, кейде депрессиямен шатастырылуы мүмкін. Алайда PMS белгілері циклдік, яғни етеккір кезеңімен байланысты. Егер көңіл-күйдің бұзылуы етеккір кезеңінен тыс уақытта да жалғасса, астарында басқа да психикалық жағдай болуы мүмкін. Маманның бағалауы маңызды. PMS әдетте жыныстық жетілуден бірнеше жыл өткен соң, етеккір циклі тұрақты болған кезеңдерде пайда болуы мүмкін. Көптеген әйелдерде 20 жастың басында айқындалады. Бала туу жылдарында жиі кездессе, менопауза кезеңіне жақындаған сайын белгілер азаяды. PMS-ке қатысты шағымдар бойынша алдымен жүгіну керек мамандық – әйелдер аурулары және босану (гинекология) бөлімі. Белгілер психикалық тұрғыдан басым болса, психиатрия немесе психологиялық қолдау да қажет болуы мүмкін. Қажет болса, бұл екі сала бірге жұмыс істей алады. Емделмеген PMS уақыт өте келе адамның өмір сүру сапасын төмендетуі мүмкін. Әсіресе эмоционалдық белгілер бақылауға алынбаса, жұмыс, мектеп және әлеуметтік қарым-қатынастарда мәселелер туындауы мүмкін. Сирек болса да, емделмесе ауыр түрі болып табылатын Пременструальды дисфориялық бұзылыс (PMDD) дамуы мүмкін. PMS-ті азайту үшін алдымен тұрақты жаттығулар, салауатты тамақтану, жеткілікті ұйқы және стрессті басқару маңызды. Сонымен қатар кофеин, тұз және қантты тұтынуды азайту, алкогольді шектеу, кейбір дәрумендер мен минералды қоспаларды қабылдау да симптомдарды жеңілдетуі мүмкін. Қажет болған жағдайда дәрі-дәрмекпен емдеу де қосылуы мүмкін. Тамақтану PMS-ке тікелей әсер етеді. Қантты және өңделген тағамдар белгілерді арттыруы мүмкін, ал талшыққа бай, теңгерімді және табиғи құрамды тамақтану тәртібі симптомдарды азайтуы мүмкін. Әсіресе магний, кальций және B6 дәруменіне бай диета ұсынылады. Кейбір әйелдерде контрацептивтік таблеткалар гормон деңгейін теңестіріп, PMS белгілерін азайтуы мүмкін. Алайда бұл әсер адамға байланысты өзгереді. Кейбір әйелдерде оң нәтиже алынса, басқаларында белгілерде айырмашылық болмауы мүмкін. Сондықтан қолдану туралы шешім дәрігердің бақылауымен қабылдануы керек. PMS толығымен өтпеуі мүмкін, бірақ көптеген әйелдерде жас ұлғайған сайын белгілер жеңілдейді. Менопаузадан кейін PMS жоғалады, өйткені етеккір циклі болмайды. Дұрыс емдеу және өмір салтын өзгерту арқылы белгілерді айтарлықтай бақылауға алуға болады.

Етеккір алдындағы кезеңде бастан кешіретін эмоционалдық немесе физикалық өзгерістер күнделікті өміріңізге әсер етсе, мұны қалыпты деп қабылдамаңыз. Hisar Hospital Әйелдер аурулары және босану мамандарымыз сізге жеке бағалау және емдеу нұсқаларын ұсыну үшін қасыңызда. Кездесуге жазылу немесе қосымша ақпарат алу үшін бізбен байланыса аласыз.