Адет бұзылысы дегеніміз не? Себептері қандай?

Адет бұзылысы дегеніміз не?

Адет циклі – әйелдің жүктілікке дайындалу барысында ағзасында болатын өзгерістерді қамтитын цикл. Медицина тілінде менструациялық цикл деп те аталады. Туылғанда жынысы әйел деп белгіленген адамның ағзасындағы аналықтардың арқасында жүкті болу мүмкіндігі бар. Бұл жұмыртқалар туылған кезімізден бізбен бірге болады және әр айда овуляция кезеңдерінде бір жұмыртқа бөлініп шығады. Бұл жұмыртқа бөлініп шыққан кезде спермамен кездессе, ұрықтану орын алады және ағза гормондарда болатын өзгерістер арқылы жүктілік кезеңіне дайындалады. Бірақ спермамен кездеспеген жұмыртқа қынап арқылы шығарылады.

Әйелдерде жыныстық жетілу белгілерінің қатарында етеккір көру бар. Орташа алғанда 12-ден 16 жасқа дейінгі аралықта алғашқы етеккіріңізді көруіңіз мүмкін. Жыныстық жетілу кезеңіне кіргеннен кейін әр ай сайын адет циклі өтеді. Адет циклінің орташа ұзақтығы – 28 күн. Алайда бұл мерзім адамға және оның жасына байланысты өзгеруі мүмкін. Мысалы, жас кезіңізде адет циклі 40 күнде бір рет болса, кейінгі кезеңдерде бұл мерзім 30 күнге дейін қысқаруы мүмкін. Етеккір мерзімі де адамнан адамға қарай өзгеріп отырады, бірақ 4-тен 7 күнге дейін созылуы мүмкін. Етеккірдің соңғы кезеңі менопауза деп аталады. Менопауза жасы үшін кең ауқым бар және оған әсер ететін көптеген фактор болуы мүмкін. Дегенмен әлемде 45 жастан бұрын менопаузаға кіру ерте менопауза деп аталады. Менопаузаның орташа жасы 50-ші жылдар деп белгілі болғанымен, бұл жас 60-қа дейін жетуі мүмкін.

Адет цикліне әсер ететін бірнеше параметр бар. Стресс, қолданылатын дәрілер, жалпы денсаулық жағдайы – осылардың кейбірі. Кейде қоршаған орта немесе басқа факторлар салдарынан адет циклінде бұзылулар орын алуы мүмкін. Жыныстық жетілу кезеңіне кіргеннен кейін біраз уақыт бойы адет циклінің бұзылып тұруы немесе бірнеше күнге өзгеріс болуы – қалыпты жағдай. Бірақ адет циклі үнемі өзгеріп отырса, адет бұзылысы бар деп айтуға болады. Бұл жағдайда етеккіріңіз күткеніңізден ерте не кеш келуі мүмкін, 7 күннен ұзақ созылатын етеккір кезеңіңіз болуы мүмкін.

Адет бұзылысының белгілері қандай?

Етеккір кезеңінің 21-ден 35 күнге дейін болуы – қалыпты жағдай. Етеккіріңіздің күткеніңізден бірнеше күн ерте немесе кеш келуі де қалыпты жағдай. Адет бұзылысының белгілері деп санауға болатын жағдайлар мынадай:

21 күннен қысқа немесе 35 күннен ұзақ аралықпен етеккір көру

Қатарынан үш немесе одан да көп мерзімді өткізіп алу

Қалыптыдан едәуір қатты немесе әлсіз қан кету

Жеті күннен ұзақ созылатын етеккір көру ұзақтығына ие болу

Екі адет циклінің арасындағы уақыттың тоғыз күннен артық өзгеруі

Етеккір кезеңімен бірге жүретін спазм, жүрек айну немесе құсу

Етеккір кезеңдерінің арасында, менопаузадан кейін немесе жыныстық қатынастан кейін пайда болатын қан кету немесе дақтану

Бір сағат ішінде бірнеше гигиеналық төсеніш қажет болу

Адет бұзылыстары өте жиі кездеседі, сондықтан алаңдаудың қажеті жоқ. Адет бұзылысы бар-жоғына көз жеткізу үшін белгілі бір уақыт бойы етеккір мерзімдеріңіз және олардың қалай өтетіні (көп қан кету, ауырсыну) туралы қысқаша жазбалар жүргізсеңіз, дәрігеріңізді дәлірек хабардар ету мүмкіндігіңіз болады.

Адет бұзылысының себептері қандай?

Адет бұзылысының бірнеше түрлі себебі болуы мүмкін. Мысалы, өміріңіздің бір кезеңінде оқу, жұмыс немесе толық әлеуметтік себептерге байланысты стресс кешуіңіз адет циклінізге өзгеріс әкелуі мүмкін. Мұндай кезеңдерде әдетте етеккірдің кешігуі байқалуы мүмкін. Жиі кездесетін адет бұзылысының себептері арасында мыналар бар:

Жыныстық жетілу кезеңінде болу, етеккір менархе кезеңінен бастап 2 жыл бойы бұзылып жүруі мүмкін.

Менопаузаның басталуында болу

Ерте жүктілік немесе емізу кезеңі

Жүктіліктен қорғайтын гормоналды контрацепция дәрілері (контрацептивтік таблеткалар сияқты)

Артық немесе тез салмақ қосу/жоғалту

Полипозды-кистозды аналық без синдромы (ПКАС)

Артық спорттық жаттығу жасау

Стресс

Қалқанша без немесе гипофиз бездерінің бұзылулары

Қатерлі жатыр немесе аналық без ісігі

Жамбас мүшелерінің қабыну ауруы

Эндометриоз

Адет бұзылысы жоғарыда аталмаған себептен де туындауы мүмкін. Адет бұзылысына қатысты ең дұрыс диагноз және тексеру үшін ең жақын денсаулық сақтау ұйымына қабылдауға жазылып, қажетті тексерулерден өтуге болады.

Қандай аурулардың алдын ала белгісі болып табылады?

Етеккір мерзімдерінің бұзылып жүруі астарында жатқан аурудан туындауы да мүмкін. Әдетте адет бұзылысына себеп болатын аурулар мыналар:

Полипозды-кистозды аналық без синдромы (ПКАС): адет бұзылысына себеп болатын ең жиі кездесетін аурулардың бірі. Әр әйелдің аналық безінде аз мөлшерде болса да ерлік гормон өндіріледі. Алайда ПКАС-пен ауыратын әйелдерде бұл мөлшер қалыптыдан артық болады. Бұл адет циклінде бұзылыстардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар аналық бездерде көптеген кисталар байқалуы мүмкін. ПКАС-тің нақты не себепті туындайтыны белгісіз, бірақ дәрі-дәрмектермен бірге сау өмір салтын ұстану ПКАС-ті емдеуде өте тиімді болуы мүмкін.

Қалқанша без немесе гипофиз безінің бұзылулары: ағзада көптеген міндеті бар без болып табылатын қалқанша бездің артық немесе аз жұмыс істеуіне байланысты гормондарда өзгерістер пайда болады. Бұл да адет бұзылысы сияқты бір қатар денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін.

Бастапқы аналық без жеткіліксіздігі: аналық бездер қалыпты жұмыс істемейтін әйелдерде пайда болады. Адет бұзылысына немесе мүлдем етеккір көрмеуге себеп болуы мүмкін.

Жамбас мүшелерінің қабыну ауруы: жыныстық жолмен жұғатын бактериялық инфекция. Бұзылған етеккір кезеңдерімен қатар жамбас аймағындағы ауырсыну және жағымсыз иіс сияқты белгілері де болуы мүмкін.

Эндометриоз: эндометрий тінінің жатырдан тыс өсетін жағдайы. Қатты ауырсыну мен спазмдарға да себеп болуы мүмкін.

Адет бұзылысы міндетті түрде бір аурудың алдын ала белгісі болмауы мүмкін. Адет бұзылысының себебін тек өзі-өзінше түсіну мүмкін емес. Қажетті зерттеулер мен тексерулер нәтижесінде адет бұзылысының неден туындағаны анықталуы мүмкін. Себепке бағытталған емдеу арқылы адет бұзылысын жоюға болады. Ең жақын денсаулық сақтау ұйымының акушер-гинекология бөлімінен қабылдауға жазылып, адет бұзылысына қатысты ойыңызды мазалайтын сұрақтардан арылуыңызға болады.

Адет бұзылысы бар адам жүкті бола ала ма?

Етеккір кезеңі – сізге жүкті болуыңызға мүмкіндік беретін жұмыртқалардың бөлініп шығу кезеңі. Адет циклінің бұзылып жүруі дегеніміз – жұмыртқалардың реттелмей бөлініп шығуы. Сондықтан жүкті болуда қиындық туғызуы мүмкін. Овуляция кезеңінен тыс 2 не 3 күнде бір рет жыныстық қатынасқа түсу жүктілік ықтималдығын арттыруы мүмкін. Табиғи жолмен жүкті болуда қиналатын адамдар үшін түрлі емдеу нұсқалары бар.

Оның диагнозы үшін не істеледі?

Егер адет бұзылысы бар деп ойласаңыз, акушер-гинекологқа жүгінуіңізге болады. Дәрігеріңіз сізді тексергенде, ең алдымен етеккіріңіздің қанша күн созылатынын, ауыратын-ауырмайтынын, қан кетудің қаншалықты екенін және қандай аралықпен етеккір көретініңізді сұрауы мүмкін. Сондықтан етеккіріңізге қатысты жазба ұстауыңыз пайдалы. Бұдан басқа дәрігеріңіз жамбас мүшелерін тексеруі немесе мына зерттеулерді жүргізуді сұрауы мүмкін:

Жамбас ультрадыбыстық зерттеуі

Қан анализдері

Эндометрий биопсиясы

Гистероскопия

Көбінесе адет бұзылысы үшін дәрігеріңіз сөйлесіп, етеккіріңізге қатысты ақпарат алғаннан кейін аналық бездерге ультрадыбыспен қарап, гормон деңгейіңіз және басқа да параметрлер үшін қан анализін тапсыруды сұрауы мүмкін.

Адет бұзылысы қалай емделеді?

Адет бұзылысын емдеудің бірнеше нұсқасы бар. Себепке бағытталған емдеу қолданылады. Сондықтан алдымен етеккіріңіздің неден туындағаны анықталады. Содан кейін соған бағытталған емдеу жүргізіледі. Етеккірді емдеу әдістері мыналарды қамтиды:

Дәрімен емдеу: адет бұзылысында алғашқы таңдалатын емдеу әдісі әдетте дәрі-дәрмекпен емдеу болып табылады. Ең көп қолданылатын дәрі – контрацептивтік таблеткалар. Артық қан кету немесе ауырсыну, ПКАС белгілерін жеңілдету сияқты көптеген әсері бар. Егер тұрақсыз қан кету инфекциядан туындаса, бұл жағдайда антибиотиктер таңдалады. Етеккір кезіндегі ауырсыну мен спазмдарды жеңілдету үшін ибупрофен туындысы ауырсынуды басатын дәрілерден де көмек алуға болады.

Гормондық емдеу: менопауза алдындағы кезеңде болғандықтан адет бұзылысы болып жатса, гормондық емдеу нұсқа болуы мүмкін. Алайда бұл емдеу нұсқасында кейбір қауіптер бар, сондықтан емдеуді дәрігеріңізбен мұқият талқыламай бастамау керек.

Хирургиялық емдеу: хирургиялық емдеу үшін бірнеше нұсқа бар. Бұл нұсқаларда әр түрлі процедура мен мақсаттар бар. Эндометрийді аблациялау арқылы етеккір кезеңінде қан кету азайтылатын процедура, бірақ бұл процедура жүктілік мүмкіндігін жояды. Миомэктомия – адет бұзылысына себеп болатын миомалар алынатын процедура. Хирургиялық емдеу нұсқалары туралы толық мәліметті дәрігеріңізден алуыңызға болады.

Адет бұзылысын емдеуге қосымша не істеуге болады?

Адет бұзылысы әр әйелдің басынан өтуі мүмкін. Тұрақты да, кезеңді де болуы мүмкін. Адет бұзылысы үшін түрлі медициналық емдеу нұсқалары бар. Олармен қатар адет бұзылысын жақсартуға немесе қаупін азайтуға болатын кейбір нұсқалар мыналар:

Дұрыс тамақтаныңыз. Пайдалы тағамдарды таңдау және артық салмағыңыз болса, біраз салмақ тастау, бірақ мұны шектен тыс шектеуші диеталармен жасамау белгілердің жақсаруына көмектесуі мүмкін. Толығырақ ақпарат алу үшін диетологқа хабарласуыңызға болады.

Қозғалыңыз. Салауатты өмірдің ажырамас бөліктерінің бірі – қозғалу. Ауыр және шаршатқан жаттығу бағдарламасы болуыңыз қажет емес. Орташа дәрежедегі жаттығу жасау денсаулық жағдайыңызды жақсартады.

Стрессті басқарыңыз. Ағза гормондармен реттеледі. Стресс болса, гормондарға әсер етеді. Сондықтан көптеген аурулардың себептері арасында болуы мүмкін стресті басқаруды үйрену адет бұзылысы мен жалпы денсаулық жағдайыңыз үшін жақсы болады.

Тұрақты түрде тексерілуден өтіңіз.

Адет бұзылысы бүгінгі күні жас әйелдер арасында өте жиі кездеседі. Әр әйелдің адет циклі әртүрлі ұзақтықта болуы мүмкін болғанымен, осы циклдер арасындағы уақыттың үнемі өзгеруі адет бұзылысы бар дегенді білдіруі мүмкін. Көз жеткізу және емдеу барысында қалай жүруіңіз керек екені туралы толық ақпарат алу үшін ең жақын денсаулық сақтау ұйымына жүгініп, қабылдауға жазыла аласыз.