Uyku Apnesi Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?
Uyku, vücudun tamamının (başta beynin) dinlenmeye geçtiği dönemdir. Sağlıklı bir yaşam için kaliteli uyku çok önemlidir. Uyku apnesi yaşayan kişilerde uyku kalitesi birinci dereceden bozulmaktadır. Bu durum zamanla kişinin depresif ve sinirli bir ruh haline bürünmesine yol açabilmektedir. Hisar Intercontinental Hospital Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Bölümü Uzmanları uyku apnesi hakkında önemli bilgiler verdi.
Erkeklerde Kadınlara Oranla Daha Çok Görülüyor
Yunancada “soluksuz kalmak” anlamına gelen uyku apnesinin daha çok orta yaş üzerindeki erişkinlerde görülen tipi “Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu”dur. Bu sendrom, uyku boyunca üst solunum yolunun tekrarlayıcı tıkanmaları ile karakterizedir. Buna genellikle kan oksijen düzeyindeki düşmeler eşlik edebilir.
Diğer bir ifade ile hava yolu çeşitli seviyelerde tıkanır. Tıkanmaya yol açan faktörler şunlardır:
- Üst solunum yolunu çevreleyen dokulardaki şişkinlikler
- Büyük bademcikler ve büyük dil
- Uykuda gevşeyen üst solunum yolu kasları
- Burun yapısındaki tıkanıklıklar
- Çenenin küçük olması ve üst solunum yolu yapısı
Yanlış Bilinen Gerçekler
Tıbben ciddi kabul edilen tıkanmaya bağlı uyku nefessizliğinin toplum içinde yaygınlığı yüksektir. “Uyku apnesi yalnızca orta yaştaki kilolu erkeklerin hastalığıdır” şeklindeki izlenim yanlıştır.
- Hastaların 1/4’ü şişman değildir.
- Gerçekte şişman erkeklerin çoğunda ve kilolu kadınların çok büyük bir kısmında apne yoktur.
- Kadınların en az %2’sinde, erkeklerin ise %4’ünde görülür.
- Bu rakamlar hastalığın en az astım ve şeker hastalığı kadar yaygın olduğunu gösterir.
Uyku Apnesi Nasıl Oluşur?
Uyku apnesi günümüzde en sık görülen hastalıklardan biridir. Son verilere göre ülkemizde görülme sıklığı %5-10 civarındadır. Apne, en az 10 saniye süreyle nefesin durmasıdır. Uyku apnesi de bu nefes durmasının uyku sırasında meydana gelmesidir.
Tıkayıcı tipte uyku apnesi, boğazdaki kasların havanın geçeceği alanı kapatacak şekilde gevşemesiyle oluşur. Bu kaslar; yumuşak damağa, küçük dile, yutağa ve dile aittir. Kaslar gevşediğinde nefes alma sırasında hava yolu daralır ve bir süre için solunum durur.
Süreç Nasıl İşler? Kandaki oksijen miktarı azalır, beyin bu azalmayı algılar ve uyku derinliğini azaltarak hava yolunun tekrar açılmasını sağlamaya çalışır. Uyku derinliğinin azalmasını takiben bazı kişilerde bir iki kısa derin nefes alma ile bazı kişilerde ise şiddetli horlama ve yutkunma sesleri ile solunum tekrar başlatılır.
Bu durum bütün gece saatte 20-30 kere tekrarlayabilir ve ileri derecede uyku apnesi olduğunda derin uykuya geçmek mümkün olmaz. Kişi bütün uykusunu solunum çabası içinde geçirir ve gündüz uyuma ihtiyacı duyar. Uyku apnesi olan kişiler genellikle uykularının bölündüğünün farkında değildir ve iyi uyuduklarını zannederler.
İlerleyen Yaşlarda Görülme Sıklığı Artabilir
Özellikle 40–50 yaşlarından itibaren daha sık görülmektedir. Kadınlara oranla erkeklerde daha sık rastlanır. Ayrıca geniz eti, bademcik sorunu yaşayan ve ileri boyutta bademcik enfeksiyonu geçiren çocuklarda da oldukça sık görülmektedir.
Bu Belirtiler Varsa Riskiniz Yüksek Olabilir!
1. Normal Kilonuzun Çok Üstündeyseniz
En önemli risk faktörlerinden biri şişmanlıktır. Genel olarak; kısa boylu, boynu kısa, şişman ve belirgin gıdı gibi özellikleri taşımak kişiyi hastalığın en büyük adayı yapabilir. Boyun çevresinin (gömlek yakası numarasının) erkeklerde 43 cm’den, kadınlarda 40 cm’den fazla olması uyku apnesi için ciddi bir risk faktörüdür. Ancak uyku apnesi zayıf kişilerde de görülebilir.
2. Büyümüş Bademcikler ve Geniz Etiniz Varsa
Bademciklerin normalden büyük olması ve geniz eti bulunması daha çok çocuklarda görülen uyku apnesinin nedenidir; ancak bazen erişkinlerde de sorumlu olabilir.
3. Gün İçinde Sürekli Uykunuz Geliyorsa
Hastalığın en önemli belirtisi sabah yorgun kalkmadır. Hastada uyku kalitesi bozulduğu için, ne kadar uyursa uyusun sabah kalktığında tamamen yorgun hissetmeye ve gün içinde her an uykuya eğilim duymaya başlar. Uyku apnesi olan kişiler çalışırken, televizyon seyrederken, okurken ve hatta araba kullanırken uyuklayabilirler. Uyku apnesi olup araç kullanan kişilerde trafik kazası geçirme riski 3 ile 5 kat arasında yükselir. Çocuklardaki uyku apnesi ise genellikle okul başarısındaki düşme ile kendini gösterir.
4. Şeker Hastalığınızın Sebebi Uyku Apnesi Olabilir
Organlar uykuda dinlenmediği zaman her bir organa özgü şikayetler ortaya çıkar:
- Uyku apnesi hastası olan kişilerin büyük bölümü tansiyon hastasıdır.
- Zamanla kalp ritmi bozulmaya başlar.
- Önemli bir bölümünde insülin direnci oluşur; bir süre sonra şeker hastalığı ve kilo alma eğilimi ortaya çıkar.
- Bronşit ve zatürreye yatkınlık artar.
5. Kalp ve Damar Sistemi Sorunlarınız Varsa
Apne sırasında kandaki oksijenin ani düşmeleri kan basıncının artmasına, kalp ve damar sisteminin zorlanmasına neden olur. Uyku apnesi olan kişilerin hemen yarısında hipertansiyon vardır ve bu da kalp yetmezliği ile beyin kanaması riskini artırır. Kalp hastalığı olan kişilerde uykuda ani ölüm riskini artırdığı bilinmektedir.
6. Yüksek Sesli Horlayan Kişiler
Yetişkin insanların yüzde 30 ile 40’ı uyku esnasında horlamaktadır. Fakat her horlayan kişi uyku apnesi demek değildir. Uyku apnesindeki horlama oldukça yüksek seslidir. Horlaması olan kişi uykudan yorgun ve isteksiz bir şekilde kalkıyorsa uyku apnesi olma oranı oldukça yüksektir.
Diğer Yaşamsal Tehlikeler ve Riskler
- Erken Yaşlanma: Kandaki oksijen düştüğünde bu durum ne kadar uzun sürerse ve ne kadar sık tekrarlarsa başta beyin olmak üzere tüm organların erken yaşlanmasına sebep olur.
- Alkol ve İlaç Kullanımı: Alkol, sakinleştirici ve uyku ilaçları boğaz kaslarının uyku sırasında daha çok gevşemesine neden olarak apneyi tetikler.
- Ameliyat Riskleri: Tıkayıcı tipte uyku apnesi olan kişilerde, genel anestezi gerektiren ameliyatlarda solunum sistemi sorunları ile karşılaşılabilir.
- Sosyal Sorunlar: Şiddetli horlama nedeniyle yatak partnerinin uyuyamaması ve oda değiştirmesi gibi sosyal sorunlar ortaya çıkar.
- Beyin Faaliyetleri: Unutkanlık, yorgunluk, bezginlik, geceleri sık idrara çıkma ve impotans (sertleşme sorunu) görülebilir. Çocuklarda ise hiperaktivite ve dikkat bozukluğuna yol açabilir.
Nasıl Tedavi Olabilirim?
Bu belirtiler varsa hekiminizin detaylı muayenesinin ardından Polisomnografi Testi (Uyku Testi) yapılarak sonuca göre hareket edilir.
Tedavi Yöntemleri:
- Davranışsal Tedavi: Bazı hastalarda kilo verme, alkol kullanmama, sigara ve kafeini bırakma yeterli olabilir.
- CPAP / BPAP Yöntemi: Hastanın gece boyunca burnunu kaplayan bir maske yardımıyla pozitif basınçlı hava verilerek hava yolunun açık kalması sağlanır.
- Cerrahi Tedavi: Çoğu vaka için en kalıcı tedavi şeklidir. Cerrahi tedavi ile hastanın hava yolundaki tıkayıcı unsurlar yeniden şekillendirilerek hava yolunun açılması sağlanır.
Bir Gece Boyunca Uykunuz Gözlemleniyor
Tanı için hasta bir gece klinikte misafir edilir ve vücuduna kablolar bağlanarak uyku süreci kaydedilir. Bu testte hastanın; göz hareketleri, beyin dalgaları, solunum ve karın hareketleri, bacak hareketleri, kalp ritmi, çene hareketleri, uyku sırasındaki sesler ve en önemlisi kandaki oksijen seviyesi analiz edilir.
Teşhis Konulduğunda 2. Gece Önemli
İlk gecenin ardından hasta, tedavinin provası niteliğindeki ikinci gece çalışmasına (cihaz titrasyon çalışması) davet edilir. Bu gecede hastaya cihaz maskesi uygulanarak kendisi için en ideal basınç değeri saptanır ve tedaviye başlanır.
Kişinin Durumuna Göre Tedavi Süresi Değişebilir
Uyku apnesi tedavisi tamamen kişinin tedaviye yanıtına göre değişir. Ortalama minimum 6 ay tedavi süresi vardır ve bu süre boyunca her gece cihaz kullanılmalıdır. Tedavide belirli bir iyileşme meydana geldiğinde hasta cihazı gün aşırı veya haftada 1-2 gün kullanmaya başlar. Tedavi olumlu ilerlediğinde ise hasta artık cihaz olmadan uyuyabilmektedir.
Sağlıklı Beslenme Planınızı Oluşturun
Kilo problemi yaşayan kişiler tedavinin başarıya ulaşması için mutlaka bir diyetisyen veya endokrin uzmanına başvurmalıdır. Kilo verilip değerler normale döndüğünde, uyku apnesi hastalığının tedavisinde çok daha yüksek başarı oranları elde edilmektedir.