ნეიროქირურგია

ნეიროქირურგია სწრაფად ვითარდება როგორც მსოფლიოში, ისე თურქეთში. მე-20 საუკუნის ბოლო ათწლეული აშშ-ში „ტვინის ათწლეულად“ გამოცხადდა და ამ პერიოდში ნევროლოგიურ მეცნიერებებთან დაკავშირებულ კვლევებს მეტი სახსრები გამოეყო. გენეტიკური ინჟინერია ინტენსიურად იკვლევს სიცოცხლის ხანგრძლივობის გაზრდასა და სიმსივნის ბიოლოგიას. ამასთან, დიაგნოსტიკის მეთოდებიც ვითარდება და ტექნოლოგია მეცნიერებას გასაოცარ შესაძლებლობებს სთავაზობს. ნეიროქირურგია როგორც დიაგნოსტიკის მეთოდების, ისე ქირურგიული ინსტრუმენტებისა და მასალების თვალსაზრისით ძალიან ხელსაყრელ მდგომარეობაშია.

ჩვენი ნეიროქირურგიის განყოფილება ახორციელებს დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას თავის ტვინის სიმსივნეების, ტვინში სისხლჩაქცევების, თავის ტვინის ანევრიზმების, ზურგის ტვინის სიმსივნეების, ჰიპოფიზის სიმსივნეების, სიარულის ანალიზისა და თიაქრების მიმართულებით.

ისეთი გამოკვლევები, როგორიცაა BT/CT, MR, PET, ანგიოგრაფია, CT ანგიოგრაფია, EEG, ძილის EEG, EMG და დოპლერ-ულტრაბგერა, აადვილებს ნერვული სისტემის მოცულობითი, სისხლძარღვის დამხშობი და სისხლდენის გამომწვევი დაზიანებების დიაგნოსტიკას.

დაავადებათა ჯგუფები, რომლებსაც ნეიროქირურგია მკურნალობს

• თავის ტვინის სიმსივნეები

• ტვინში სისხლჩაქცევები

• წელისა და კისრის თიაქრები

• თავის ტრავმები

• ხერხემლის სვეტის ტრავმები, ზურგის ტვინის სიმსივნეები

• პერიფერიული ნერვების გაწყვეტა და ზეწოლა

• ეპილეფსიები, რომლებიც არ ემორჩილება მედიკამენტურ მკურნალობას.

თავის ტვინის სიმსივნეები

ადამიანის ორგანიზმში არსებული სიმსივნეების 10% ნერვული სისტემის ქსოვილებიდან ვითარდება, მათი 80–90% კი ქალას შიგნით. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ აღიარებული ნერვული სისტემის სიმსივნეების ჰისტოლოგიური კლასიფიკაცია ასეთია.

ნეიროეპითელური წარმოშობის სიმსივნეები:

• ასტროციტომები

• ოლიგოდენდროგლიომები

• ეპენდიმური სიმსივნეები

• შერეული გლიომები

• სისხლძარღვოვანი წნულის სიმსივნეები

• ემბრიონული სიმსივნეები

• მენინგეალური სიმსივნეები

• ნერვის გარსის სიმსივნეები

• სისხლძარღვოვანი წარმოშობის სიმსივნეები

• ჩანასახოვანი უჯრედების სიმსივნეები

• ავთვისებიანი ლიმფომები

• ადგილობრივად მზარდი სიმსივნეები

• მეტასტაზური სიმსივნეები

• თურქული კეხის მიდამოს სიმსივნეები (კრანიოფარინგიომა და ჰიპოფიზის სიმსივნეები)

ასტროციტომებს მიკუთვნებული მულტიფორმული გლიობლასტომა ყველაზე ხშირი და ყველაზე ავთვისებიანი სიმსივნეა. ჩვეულებრივ კეთილთვისებიან სიმსივნეებად მიჩნეული მენინგიომების 15–20% რეციდივს იძლევა და მათ ანაპლაზიურ მენინგიომებს უწოდებენ. ბავშვთა ასაკის სიმსივნე მედულობლასტომაც ავთვისებიან სიმსივნეებს მიეკუთვნება. მეტასტაზური ტვინის სიმსივნეების 44% ფილტვიდან, 10% სარძევე ჯირკვლიდან, 7% თირკმლიდან, 6% კი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან მომდინარეობს. ტვინის სიმსივნის დროს ყველაზე ხშირი ჩივილებია თავის ტკივილი, ეპილეფსიური გულყრა, ხელებსა და ფეხებში ძალის შესუსტება, ორმაგი ხედვა, წონასწორობის დარღვევა, ღებინება, მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა და სარძევე ჯირკვლიდან რძის გამოყოფა. გამოკვლევის სახით ტარდება CT და MR, მკურნალობა ქირურგიულია. პათოლოგიური დიაგნოზის მიხედვით წყდება, დაემატება თუ არა ოპერაციას სხივური თერაპია, ქიმიოთერაპია ან იმუნოთერაპია.

ტვინში სისხლჩაქცევები

როგორც წესი, კლინიკური სურათი ვლინდება თავის ტკივილით, ღებინებითა და ცნობიერების ცვლილებით. CT-ით დიაგნოზის დასმის შემდეგ პაციენტს უტარდება ცერებრული ანგიოგრაფია და იგეგმება მკურნალობა. ანევრიზმის აღმოჩენისას პირველი არჩევანი ქირურგიული მკურნალობაა. თუ არსებობს ოპერაციის უკუჩვენება, ან ანევრიზმა ისეთ ადგილასაა ან ისეთი ზომისაა, რომ ქირურგიულად მიუწვდომელია, იგეგმება ენდოვასკულური ჩარევა. ანევრიზმაზე რაც შეიძლება ადრეული ჩარევა მნიშვნელოვანია განმეორებითი სისხლდენისა და ვაზოსპაზმის თავიდან ასაცილებლად. AVM-ის მკურნალობა მოიცავს ქირურგიულ, სხივურ და ენდოვასკულურ ჩარევებს.

წელისა და კისრის თიაქრები

კლინიკური სურათი ვითარდება მალთაშუა დისკის პულპოზური ბირთვის, ძირითადად უკან და გვერდზე, გამობერვის შედეგად. კისრის თიაქრის დროს აღინიშნება კისრის, ზურგის, მხრისა და ხელის ტკივილი, დაბუჟება და სისუსტე; წელის თიაქრის დროს კი წელის ტკივილი, ფეხის ტკივილი, ფეხის დაბუჟება, გათხელება და სისუსტე. მწვავე პერიოდში ინიშნება მოსვენება, კუნთების მოდუნებელი და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებები. თუ ჩივილები არ გაქრა, MR-ით საბოლოო დიაგნოზის დასმის შემდეგ ტარდება ფიზიოთერაპია, საჭიროების შემთხვევაში კი ქირურგიული ჩარევა.

თავის ტრავმები

თავის ტრავმების დროს, პაციენტის ნევროლოგიური მდგომარეობისა და CT მონაცემების შეფასების საფუძველზე, ვლინდება ისეთი სურათები, როგორიცაა ტვინის შერყევა (commotio), დაჟეჟილობა (contusio), კონტრკუპი და დიფუზური აქსონური დაზიანება. ტრავმის შემდეგ განვითარებულ ქალასშიდა ჰემატომებს მიეკუთვნება მწვავე სუბდურული ჰემატომა, ინტრაცერებრული ჰემატომა, ეპიდურული ჰემატომა და სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა. ყველა თავის ტრავმის მართვა იდეალურად უნდა ხდებოდეს ცენტრებში, სადაც საჭიროებისას ინტუბაციითა და ტრაქეოსტომიით შესაძლებელია სუნთქვის აუცილებელი მხარდაჭერა და სათანადო მონიტორინგი.

ხერხემლის ტრავმები

ვინაიდან ზურგის ტვინი ხერხემლის სვეტის შიგნით მდებარეობს, მალების მოტეხილობებსა და დაზიანებებს სერიოზულად უნდა მოეკიდოთ. შემთხვევის მონაცემების მიხედვით შესაძლებელია კონსერვატიული სტაბილიზაცია კორსეტით. საჭიროების შემთხვევაში ტარდება დეკომპრესია და სტაბილიზაციის ოპერაცია. ნევროლოგიური სიმპტომების გაუმჯობესებისთვის რეაბილიტაცია ქირურგიული ჩარევისთანავე უნდა დაიწყოს. პერიფერიული ნერვების გაწყვეტისას კეთდება ინტერფასციკულური ანასტომოზი, საჭიროებისას კი ნერვის ტრანსპლანტატი.

ეპილეფსია

მედიკამენტების მიმართ რეზისტენტული ეპილეფსიით დაავადებულთაგან შეირჩევიან ოპერაციისთვის შესაფერისი პაციენტები; წინასწარი კვლევებისა და აუცილებელი მომზადების შემდეგ ტარდება ოპერაცია. მედიკამენტური მკურნალობის წარუმატებლობა განპირობებულია დიაგნოზსა და წამლის შერჩევაში დაშვებული შეცდომებით, გენეტიკური ფაქტორებით, ასევე პაციენტთან და მის გარემოცვასთან დაკავშირებული პრობლემებით. პაციენტის ოპერაციისთვის მომზადებისას ქირურგიული შედეგებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია ამ სფეროში გადამზადებული ნევროლოგების, ნეიროფიზიოლოგების, ფსიქიატრების, რადიოლოგებისა და ნეიროქირურგების ერთობლივი მუშაობა. ქირურგიულად მკურნალობენ იმ პაციენტებს, რომლებიც გამოკვლეულნი არიან EEG-ით, ხანგრძლივი ვიდეო-EEG ჩანაწერებითა და აუცილებელი MR გამოკვლევებით და ფსიქიატრიულადაც შესაფერისნი არიან. თუმცა მძიმე ქრონიკული ფსიქოზები და გონებრივი ჩამორჩენა ოპერაციის უკუჩვენებაა.

ყველაზე ხშირად გამოყენებული ქირურგიული მეთოდები:

• ეპილეფსიის გამომწვევი წარმონაქმნის მოცილება: ლეზიონექტომია

• ამიგდალო-ჰიპოკამპექტომია

პაციენტებს, რომელთაც დიაგნოზი დაესვათ საფუძვლიანი ნევროლოგიური გასინჯვითა და ყველაზე თანამედროვე კვლევის მეთოდებით, ოპერაციას უტარებენ მიკროქირურგიული და უახლესი ტექნიკით; საჭიროებისას უზრუნველყოფილია სათანადო ინტენსიური თერაპია, ხოლო გაწერა რაც შეიძლება მალე იგეგმება, რათა დაჩქარდეს ნორმალურ ცხოვრებაში დაბრუნება.

თავის ტვინი და ნერვული სისტემა ადამიანის ორგანიზმის რთული საკომუნიკაციო ქსელის მთავარი კომპონენტებია. თავის ტვინი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ორგანოა რთული ფუნქციებით, რომელიც დღემდე ბევრ საიდუმლოს ინახავს. ცენტრალური ნერვული სისტემა უკავშირდება ორგანიზმის სხვა ნაწილებს, არეგულირებს მოძრაობებს, აღიქვამს შეგრძნებებს და აკონტროლებს მრავალ ფუნქციას. ნეიროქირურგია სპეციალიზებულია ამ რთულ სისტემაში წარმოქმნილი პრობლემების დიაგნოსტიკაში, კონტროლსა და მკურნალობაში. ამიტომ ნეიროქირურგები ადამიანის ჯანმრთელობისთვის გადამწყვეტ როლს ასრულებენ.

რა არის ნეიროქირურგია?

ნეიროქირურგია არის სამედიცინო დისციპლინა და ქირურგიული სპეციალობა, რომელიც უზრუნველყოფს ცენტრალური, პერიფერიული და ვეგეტატიური ნერვული სისტემის დარღვევების ოპერაციულ და არაოპერაციულ მართვას. ნეიროქირურგებს შეუძლიათ უზრუნველყონ ინტენსიური თერაპია, პრევენცია, დიაგნოსტიკა, შეფასება, მკურნალობა და რეაბილიტაცია. ნეიროქირურგები შეიძლება სპეციალიზდნენ ისეთ ქვედარგებში, როგორიცაა პედიატრიული ნეიროქირურგია, ნეიროონკოლოგია ან ხერხემლის ქირურგია. გარდა ამისა, ნეიროქირურგები თანამშრომლობენ მრავალ სპეციალობასთან, მათ შორის ნევროლოგებთან, ფსიქიატრებთან, ნეირორადიოლოგებთან და ფუნდამენტურ მეცნიერებებთან.

რა დაავადებებს მკურნალობს ნეიროქირურგია?

ნეიროქირურგები მონაწილეობენ თავის ტვინის, ხერხემლისა და ნერვების დაავადებების პრევენციაში, დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში. ისინი ასევე მკურნალობენ და მართავენ ტვინის მომმარაგებელი სისხლძარღვების მდგომარეობას და სისხლის მიმოქცევაზე მოქმედ პათოლოგიებს. ოპერაციის შემდეგ მათ შეუძლიათ რეაბილიტაციაც იკისრონ. ნეიროქირურგიული დაავადებები მოკლედ შეიძლება ასე აღიწეროს:

• პარკინსონის დაავადება: პარკინსონის დაავადება თავის ტვინის დაავადებაა, რომელიც იწვევს არასასურველ და უკონტროლო მოძრაობებს, როგორიცაა კანკალი, რიგიდობა, წონასწორობისა და კოორდინაციის გაძნელება. სიმპტომები, როგორც წესი, ნელა იწყება და დროთა განმავლობაში უარესდება. დაავადების პროგრესირებასთან ერთად შეიძლება განვითარდეს სიარულისა და მეტყველების დარღვევები, მეხსიერების პრობლემები, დეპრესია, ძილის დარღვევები, ფსიქიკური და ქცევითი ცვლილებები. ცნობილია, რომ დაავადება მამაკაცებს ქალებზე ხშირად აზიანებს და ჩვეულებრივ პირველად 60 წლის შემდეგ ვლინდება.

• გაფანტული სკლეროზი: გაფანტული სკლეროზი (MS) ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ნევროლოგიური დაავადებაა, რომელმაც შეიძლება შეზღუდული შესაძლებლობები გამოიწვიოს. მისთვის დამახასიათებელია, რომ იმუნური სისტემის უჯრედები შეცდომით უტევენ მიელინს – ცენტრალური ნერვული სისტემის დამცავ გარსს. სიმპტომები ჩვეულებრივ 20–40 წლის ასაკში ვლინდება. შეიძლება განვითარდეს წონასწორობის დარღვევა, პერიოდული ან ხშირი თავბრუსხვევა, შარდის ბუშტის კონტროლის პრობლემები, ხელებისა და ფეხების კუნთების სისუსტე, კუნთების სპაზმები და მხედველობის დარღვევები.

• ეპილეფსია: ეპილეფსია თავის ტვინის ქრონიკული, არაგადამდები დაავადებაა, რომელიც მსოფლიოში დაახლოებით 50 მილიონ ადამიანს აწუხებს. ეპილეფსია შეიძლება განვითარდეს ტვინის სიმსივნის, ტვინის ტრავმის, მშობიარობისას მიღებული ტრავმებისა და გენეტიკური მდგომარეობების გამო. შეიძლება გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ცნობიერების დაკარგვა, მოძრაობის გაძნელება, შეგრძნების დაკარგვა, განწყობისა და სხვა კოგნიტური ფუნქციების დარღვევა.

• თავის ტვინის სიმსივნე: თავის ტვინის სიმსივნე შეიძლება განვითარდეს ტვინში ან ტვინის ქსოვილის მახლობლად უჯრედების ზრდის შედეგად. ტვინის მახლობელ ქსოვილებში განვითარებული სიმსივნეებია ნერვების, ეპიფიზის, ტვინის ზედაპირისა და ჰიპოფიზის სიმსივნეები. სიმპტომები დამოკიდებულია სიმსივნის მდებარეობასა და ზომაზე. თუმცა ზოგად სიმპტომებს მიეკუთვნება ჩვეულებრივზე ხშირი და ძლიერი თავის ტკივილი, გულისრევა, ბუნდოვანი ან ორმაგი ხედვა, მეხსიერების, სმენის, წონასწორობისა და მეტყველების პრობლემები, დაბნეულობა და დაღლილობის შეგრძნება.

• Spina bifida (ხერხემლის ნაპრალი): დაავადება, რომელიც ვითარდება, როდესაც ხერხემალი და ზურგის ტვინი სათანადოდ ვერ ყალიბდება. იგი ნერვული მილის დეფექტის ერთ-ერთ სახედ ითვლება. ნორმალურ პირობებში ორსულობის ადრეულ ეტაპზე წარმოქმნილი ნერვული მილი ჩასახვიდან 28-ე დღეს იხურება. თუმცა spina bifida-ს მქონე ჩვილებში ნერვული მილის ნაწილი ბოლომდე არ იხურება. ეს აზიანებს ზურგის ტვინსა და ხერხემლის ძვლებს. შეიძლება გამოიწვიოს შეზღუდული შესაძლებლობის მძიმე ფორმები; სიმპტომები დამოკიდებულია იმაზე, დაზიანებულია თუ არა ზურგის ტვინი და ნერვები.

• კარპალური გვირაბის სინდრომი: ცნობილია ასევე როგორც შუა ნერვის ჩაჭედვა. ეს მდგომარეობა იწვევს ხელის დაბუჟებას, ჩხვლეტის შეგრძნებას ან სისუსტეს. სიმპტომები გამოწვეულია ზეწოლით შუა ნერვზე, რომელიც მკლავის გასწვრივ მიდის და მაჯის კარპალური გვირაბის გავლით ხელში გადადის. შუა ნერვი აკონტროლებს ცერის, საჩვენებელი, შუა და არათითის მოძრაობას. სიმპტომებს მიეკუთვნება თითებში ტკივილი, დაბუჟება, წვა და ჩხვლეტის შეგრძნება.

• ჰიდროცეფალია: დაავადება, რომლის დროსაც სითხე გროვდება ტვინის სიღრმეში მდებარე ღრუებში, რომლებსაც პარკუჭები ეწოდება. სითხის ჭარბი დაგროვება ზრდის პარკუჭების მოცულობას და ზეწოლას ახდენს ტვინზე. ჰიდროცეფალია შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს, თუმცა ძირითადად გვხვდება ჩვილებსა და 60 წლის და უფროსი ასაკის მოზრდილებში. ქირურგიული ჩარევით შესაძლებელია ზურგის ტვინის სითხის ჯანსაღი დონის აღდგენა. სიმპტომებს მიეკუთვნება ჩვეულებრივზე დიდი თავი, თხემის მიდამოში შეშუპება ან დაჭიმული რბილი ქსოვილი, გულისრევა, კრუნჩხვები, კუნთების ტონუსისა და ძალის პრობლემები, თვალების ქვემოთ ფიქსაცია.

• სკოლიოზი: ხერხემლის გვერდითი გამრუდება. შეიძლება განვითარდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა წელის ტკივილი, ზურგის სიხისტე, ფეხებში ნერვის ჩაჭედვით გამოწვეული ტკივილი და დაბუჟება, კუნთების დაჭიმულობით გამოწვეული დაღლილობა და ხერხემლის ზედა ნაწილის გამრუდებით გამოწვეული სუნთქვის გაძნელება.

• ტვინში სისხლჩაქცევა: ტვინში სისხლჩაქცევა ვითარდება ტვინის არტერიის გასკდომისა და მიმდებარე ქსოვილებში ადგილობრივი სისხლდენის შედეგად. ეს სისხლდენა ტვინის უჯრედებს კლავს. ინსულტების 13% ტვინში სისხლჩაქცევითაა გამოწვეული. ტვინში სისხლჩაქცევის სიმპტომებს მიეკუთვნება ხელებისა და ფეხების სისუსტე, უეცრად განვითარებული ძლიერი თავის ტკივილი, კრუნჩხვები, ყლაპვის, კითხვისა და წერის გაძნელება. სხვა სიმპტომებია გემოს შეგრძნების ცვლილება, ცნობიერებისა და კოორდინაციის დაკარგვა, ხელების კანკალი და მოტორული უნარების დაკარგვა.

• მენინგიტი: ცნობილია ასევე როგორც ტვინის გარსების ანთება; ინფექცია შეიძლება განვითარდეს ზურგის ტვინის გარემომცველ სითხესა და გარსებშიც. ინფექცია შეიძლება იყოს ვირუსული, ბაქტერიული, პარაზიტული ან სოკოვანი წარმოშობის. შეიძლება განვითარდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა უეცარი მაღალი ცხელება, კანის გამონაყარი, კისრის კუნთების რიგიდობა, სინათლისადმი მგრძნობელობა, მადისა და წყურვილის შეგრძნების დაქვეითება.

• ტვინის სისხლძარღვოვანი დაავადებები: ტვინის სისხლძარღვოვანი დაავადებები შეიძლება განვითარდეს მრავალ სისხლძარღვში, მათ შორის არტერიებში, საძილე არტერიასა და ხერხემლის არტერიებში. ამ დაავადებებს შორისაა ვენური მალფორმაცია, საძილე არტერიის სტენოზი, ტვინის ანევრიზმა, გარდამავალი იშემიური შეტევა, ინსულტი და ტვინში სისხლჩაქცევა.

• თავის ქალას ნერვების დამბლა: თავის ქალას ნერვები არის ნერვები, რომლებიც პირდაპირ ტვინიდან მიემართება თავის, სახისა და ტანის ნაწილისკენ. არსებობს თავის ქალას ნერვების 12 წყვილი; ზოგი დაკავშირებულია განსაკუთრებულ შეგრძნებებთან, როგორიცაა მხედველობა, ყნოსვა, სმენა და გემო, სხვები კი კუნთებსა და ჯირკვლებს აკონტროლებენ. თავის ქალას ნერვების ფუნქციონირების ზონებში ნაწილობრივმა შესუსტებამ შეიძლება დამბლა გამოიწვიოს. თავის ქალას ნერვების დამბლამ შეიძლება შეზღუდოს თვალის მოძრაობები და გამოიწვიოს სიელმე და ორმაგი ხედვა.

რა სიმპტომები აქვს ნეიროქირურგიულ დაავადებებს?

არსებობს მრავალი დაავადება, რომელიც ნეიროქირურგიის სფეროს მიეკუთვნება. მიუხედავად იმისა, რომ სიმპტომები დაავადების სახის, ლოკალიზაციისა და სიმძიმის მიხედვით განსხვავდება, ზოგადი სიმპტომები შეიძლება ასე ჩამოითვალოს:

• ცხელება,

• ძლიერი და უჩვეულო თავის ტკივილი,

• თავბრუსხვევა,

• გულისრევა და ღებინება,

• კრუნჩხვები,

• ცნობიერების დაკარგვა,

• წონასწორობის, კოორდინაციის, ყურადღების კონცენტრაციის, მეხსიერებისა და მოძრაობის დარღვევები,

• პიროვნების, ქცევისა და განწყობის ცვლილებები,

• მეტყველების, ყლაპვისა და მხედველობის დარღვევები.

როგორ ისმება ნეიროქირურგიული დაავადებების დიაგნოზი?

თავის ტვინისა და ნერვების დაავადებების დიაგნოსტიკისას პირველ ეტაპზე გროვდება ანამნეზი და ტარდება ფიზიკალური გასინჯვა. გასინჯვისას ფასდება ნევროლოგიური ნიშნები: მოტორული, სენსორული, რეფლექსური და აზროვნების ფუნქციები. მიღებული მონაცემების საფუძველზე პაციენტი შეიძლება გაიგზავნოს დამატებით აუცილებელ გამოკვლევებზე. სადიაგნოსტიკო პროცედურებს მიეკუთვნება:

• ბიოფსია: ლაბორატორიული ანალიზისთვის საჭირო ქსოვილის მცირე ნიმუშებს იღებენ სამედიცინო სპეციალისტები. აღებული ნიმუშები ეხმარება იმის დადგენას, არის თუ არა ტვინის სიმსივნე ავთვისებიანი.

• ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG): ამოწმებს ტვინის ბუნებრივ ელექტრულ აქტივობასა და ფუნქციას.

• გამოწვეული პოტენციალების ტესტები: საშუალებას იძლევა დაისვას ნევროლოგიური მდგომარეობების დიაგნოზი. ეს არაინვაზიური პროცედურაა, რომელიც აღრიცხავს ტვინის ელექტრულ აქტივობასა და რეაქციებს გარკვეულ სტიმულებზე. ყველაზე ხშირად გამოიყენება გაფანტული სკლეროზის დიაგნოსტიკისთვის.

• ვიზუალიზაციის ტესტები: კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT), მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) და პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია (PET) ტვინის დეტალურ გამოსახულებებს იძლევა. ამგვარად შესაძლებელია ტვინის აქტივობის, დაავადებების ან დაზიანებული უბნების გამოვლენა.

• ლაბორატორიული ტესტები: შეიძლება დაინიშნოს სისხლის, შარდის, განავლის ან ზურგის ტვინის სითხის ანალიზები. დიაგნოსტიკაში ასევე შეიძლება დაგვეხმაროს ზოგიერთი გენეტიკური ტესტი.

• ფსიქიკური ფუნქციის ტესტები: საშუალებას იძლევა შეფასდეს მეხსიერება, აზროვნება და პრობლემების გადაჭრის უნარი.

• ნევროლოგიური გასინჯვა: ფასდება ცვლილებები წონასწორობაში, კოორდინაციაში, სმენაში, თვალის მოძრაობაში, მეტყველებასა და რეფლექსებში.

როგორ მკურნალობენ ნეიროქირურგიულ დაავადებებს?

ნეიროქირურგიული დაავადებების მკურნალობა შესაძლებელია მრავალი პროცედურით. ყველაზე ხშირად გამოყენებულ მეთოდებზე შეიძლება ითქვას შემდეგი:

• ბიოფსია: პროცედურა, რომლის დროსაც შესაძლო დარღვევების გამოვლენის შემდეგ ქალაზე კეთდება განაკვეთი და შეყავთ ნემსი ტვინის უჯრედების ან ქსოვილის ასაღებად.

• კრანიოტომია: პროცედურა, რომლის დროსაც ქალას ნაწილი იხსნება ტვინის სიმსივნის, პათოლოგიური ქსოვილის, სისხლის ან თრომბების მოსაცილებლად. ოპერაციის დასრულების შემდეგ ქალას ნაწილი თავის ადგილზე ბრუნდება.

• კრანიექტომია: კრანიოტომიის მსგავსად, კრანიექტომიის დროს ქირურგი ქალას ნაწილის მოხსნით აღწევს ტვინამდე, თუმცა ტვინზე ზეწოლის გამო მას იმავე ოპერაციისას ადგილზე არ აბრუნებს. ქალას ნაწილი მეორე ოპერაციის, ე.წ. კრანიოპლასტიკის, დროს აღდგება.

• ტვინის ღრმა სტიმულაცია: ტვინის გარკვეული უბნების ელექტრული სტიმულაციისთვის ხდება სამედიცინო მოწყობილობების იმპლანტაცია. ხშირად გამოიყენება მოძრაობის დარღვევების, მაგალითად პარკინსონის დაავადების, დროს.

• ნეიროენდოსკოპია: მინიმალურად ინვაზიური ტექნიკაა. თხელი მილი, რომელსაც ენდოსკოპი ეწოდება, პირის, ცხვირის ან ქალაზე გაკეთებული მცირე განაკვეთების გავლით მიჰყავთ ტვინის ქსოვილამდე. ენდოსკოპის ბოლოში განთავსებულია სინათლე და კამერა, ოპერაცია კი მასში არსებული ინსტრუმენტებით ტარდება. შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ცხვირის ძირის უკან მდებარე ჰიპოფიზის მახლობლად არსებული ტვინის სიმსივნეებისა და დაზიანებების მოსაცილებლად.

• სტერეოტაქსიური რადიოქირურგია: ხერხემლის სიმსივნეების მკურნალობის არაინვაზიური მეთოდია. ვიწრო რადიაციული სხივების გამოყენებით სიმსივნე ძალიან ზუსტად იმიზნება. ამგვარად შესაძლებელია ტკივილისა და სიმსივნის კონტროლი.

• ენდოვასკულური ქირურგია: პროცედურა, რომლის დროსაც პაციენტის საზარდულში მცირე განაკვეთის გავლით სისხლძარღვში შეყავთ თხელი, მოქნილი მილი. კათეტერი ქალას გახსნის გარეშე ტვინამდე მიჰყავთ. იქ შესაძლებელია თრომბების მოცილება ან ანევრიზმების აღდგენა.

• ლაზერული აბლაცია: პროცედურა, რომლის დროსაც ქალაში არსებული მცირე ხვრელის გავლით შეყვანილი ლაზერული ზონდი ქირურგს საშუალებას აძლევს მოაცილოს სიმსივნური და ეპილეფსიური ქსოვილი.

ხშირად დასმული კითხვები

რა განსხვავებაა ნევროლოგიასა და ნეიროქირურგიას შორის?

ნევროლოგია სამედიცინო დარგია, რომლის მიზანია თავის ტვინის, ზურგის ტვინისა და ნერვებისგან შემდგარი ნერვული სისტემის დაავადებების დიაგნოსტიკა და მკურნალობა. ამ დარგის ექიმებს ნევროლოგები ეწოდებათ. ნევროლოგები ოპერაციებს არ აკეთებენ. ნეიროქირურგებს კი შეუძლიათ ნერვული სისტემის დაავადებების დიაგნოსტიკა და მკურნალობა როგორც ოპერაციული, ისე არაოპერაციული მეთოდებით. როდესაც ოპერაცია აუცილებელია, ნევროლოგებს შეუძლიათ პაციენტი ნეიროქირურგთან გაგზავნონ.

რომელი განყოფილება მკურნალობს ნერვულ და სისხლძარღვოვან დაავადებებს?

ნერვული და სისხლძარღვოვანი დაავადებების დიაგნოსტიკითა და მკურნალობით დაკავებულია ნევროლოგიისა და ნეიროქირურგიის განყოფილებები.

ნიშნავს თუ არა ნეიროქირურგი EMG-ს?

იმის გასაზომად, თუ რამდენად კარგად რეაგირებენ კუნთები ტვინიდან მომავალ ნერვულ სიგნალებზე, შეიძლება დაინიშნოს ელექტრომიოგრაფია (EMG).

რა ჩივილებს მკურნალობს ნეიროქირურგია?

ნეიროქირურგია მრავალ ჩივილს მკურნალობს, მათ შორის ინსულტს, ქრონიკული ტკივილის გარკვეულ სახეებს, თავის, კისრისა და ხერხემლის ტრავმებს, თავის და ზურგის ტვინის სიმსივნეებს, ცერებრულ ანევრიზმებს, ნევროლოგიურ დარღვევებსა და მოძრაობის დარღვევებს.

რა ოპერაციებს ატარებს ნეიროქირურგია?

შეიძლება ჩატარდეს ისეთი ოპერაციები, როგორიცაა ბიოფსია, დეკომპრესია, ენდოვასკულური ქირურგია, ტვინის ღრმა სტიმულაცია, ლაზერული აბლაცია, ნეიროენდოსკოპია, კრანიოტომია და კრანიექტომია.

რომელი განყოფილება მკურნალობს ტვინის თრომბოზს?

ტვინის სისხლძარღვის თრომბით დახშობას ნეიროქირურგია მკურნალობს.

რა ანალიზებს ნიშნავს ნეიროქირურგი?

შეიძლება დაინიშნოს ისეთი გამოკვლევები, როგორიცაა სისხლის საერთო ანალიზი, შარდის ანალიზი, განავლისა და ზურგის ტვინის სითხის ტესტები, ბიოფსია და ანგიოგრაფია.

როგორ ტარდება ნერვის ჩაჭედვის ტესტი?

ნერვული სიგნალების კუნთებამდე გატარების გასაზომად შეიძლება ჩატარდეს ელექტრომიოგრაფია (EMG) და ნერვის გამტარობის კვლევა. EMG ზომავს, რამდენ ელექტრულ აქტივობას წარმოქმნის კუნთის შეკუმშვა. ნერვის გამტარობის კვლევა კი აფასებს ელექტრული დენის გავლას პერიფერიულ ნერვში კუნთამდე მისვლამდე. ეს ორი ტესტი ძირითადად ერთად ტარდება.

როგორ გავიგოთ, არის თუ არა ნერვის ჩაჭედვა?

ჩაჭედვის მიდამოში აღინიშნება ტკივილი, დაბუჟება ან ჩხვლეტის შეგრძნება; შეიძლება გამოვლინდეს ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა კიდურის მოძრაობის შეზღუდვა, საგნების მოკიდების ან დაჭერის შეუძლებლობა და კუნთების მასის კლება. ასევე შეიძლება ჩატარდეს ისეთი ტესტები, როგორიცაა EMG და ნერვის გამტარობის კვლევა.

როდის ვლინდება ტვინში სისხლჩაქცევის სიმპტომები?

ტვინში სისხლჩაქცევის სიმპტომები უეცრად ვითარდება და თანდათან უარესდება.

თავის ტვინისა და ნერვული სისტემის ჯანმრთელობა უაღრესად მნიშვნელოვანია და ნებისმიერი პრობლემის ადრეულ დიაგნოსტიკას სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს. თუ თავის ტვინისა და ნერვული სისტემის დაავადებებისთვის დამახასიათებელ სიმპტომებს განიცდით, რეკომენდებულია ექიმის კონსულტაცია. სიმპტომები შეიძლება უეცრად განვითარდეს და მოკლე დროში გაუარესდეს, ამიტომ დროის დაკარგვის გარეშე უნდა მიმართოთ სპეციალისტს. თავის ტვინისა და ნერვული სისტემის დაავადებების დროს ადრეულმა დიაგნოსტიკამ და მკურნალობამ შეიძლება გააუმჯობესოს ცხოვრების ხარისხი.