როგორ ვითარდება ძუძუს კიბო?
სარძევე ჯირკვალი შედგება 15-20 წილისგან, რომლებიც განლაგებულია დვრილის გარშემო. წილაკები, რომლებიც წარმოიქმნება რძის გამომყოფი უჯრედების მიერ, ერთიანდება და ქმნის წილებს. წილაკები ერთმანეთთან დაკავშირებულია სადინარებით, რომლებიც დვრილისკენ მიემართება. თითოეულ ძუძუს აქვს სისხლძარღვები და ლიმფური სადინარები. ლიმფური სადინარები ატარებენ უფერო სითხეს, რომელსაც ლიმფა ეწოდება და შეიცავს უჯრედებს, რომლებიც გვეხმარება ინფექციებისა და დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლაში. იღლიის ქვეშ, ლავიწის ძვლის გარშემო და კისრის არეში მრავალი ლიმფური კვანძია განლაგებული.
ძუძუს ქსოვილი ვითარდება ჰორმონების გავლენით. ამ ჰორმონებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ესტროგენი და პროგესტერონი. გამოყოფილი ჰორმონების გავლენით რძის სადინარები და წილაკები იზრდება და ვითარდება. ჰორმონების მოქმედებისთვის საჭიროა მათი დაკავშირება ძუძუს უჯრედებზე არსებულ სპეციალურ ადგილებთან (რეცეპტორებთან). ძუძუს კიბო ვითარდება ამ წილაკების ან სადინარების შემადგენელი უჯრედების უკონტროლო გამრავლების შედეგად.
რა არის ძუძუს კიბოს სახეები?
არსებობს ძუძუს კიბოს მრავალი სახეობა. მათ შორისაა:
სადინროვანი კარცინომა
მდგომარეობა, როდესაც უჯრედების უკონტროლო ზრდა იწყება რძის სადინარებიდან. ეს არის ძუძუს კიბოს ყველაზე ადრეული სტადია და ამავდროულად ყველაზე გავრცელებული სახეობა.
ლობულარული კიბო
ძუძუს კიბოს ეს სახეობა უფრო იშვიათია. თუმცა, ლობულარული კიბოს ერთდროულად ორივე ძუძუში განვითარების რისკი უფრო მაღალია სხვა ტიპის კიბოებთან შედარებით.
ანთებითი კიბო
ამ ტიპის დროს სიმსივნური უჯრედები იწვევს ლიმფური სადინარების ბლოკირებას, რის გამოც ძუძუ ხდება დიდი, შეშუპებული, თბილი, წითელი და მგრძნობიარე. ძუძუს კანი შეიძლება დაემსგავსოს ფორთოხლის კანს. ანთებითი კიბო იშვიათია, მაგრამ სწრაფად ვრცელდება. ძუძუს კიბო პირველ რიგში ვრცელდება ლიმფური სადინარების მეშვეობით იღლიის ლიმფურ კვანძებში. კიბოს გავრცელებას ძუძუს გარეთ სხვა ორგანოებში მეტასტაზირება ეწოდება. ძუძუს კიბო ყველაზე ხშირად მეტასტაზირებს ძვლებში, ფილტვებსა და ღვიძლში.
რა ფაქტორები ზრდის ძუძუს კიბოს განვითარების რისკს?
- ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორი ასაკია. ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება ძუძუს კიბოს რისკიც. შემთხვევების უმეტესობა 50 წელზე უფროსი ასაკის ქალებში ვლინდება.
- მნიშვნელოვანია ოჯახური ანამნეზი. პირველი რიგის ნათესავებში (დედა, და) ძუძუს კიბოს არსებობა ზრდის რისკს. თუ ნათესავს კიბო მენოპაუზამდე განუვითარდა, რისკი კიდევ უფრო მაღალია.
- მათთვის, ვისაც ადრე ჰქონდა ძუძუს კიბო, ყოველ წელს ახალი კიბოს განვითარების რისკი 1%-ით იზრდება.
- ნაწლავის, საკვერცხის და საშვილოსნოს კიბოს მქონე პაციენტებში ასევე მაღალია ძუძუს კიბოს განვითარების რისკი.
- ადრეული მენსტრუაცია (12 წლამდე) ზრდის რისკს.
- გვიანი მენოპაუზა (55 წლის შემდეგ) ზრდის რისკს.
- რაც უფრო გვიანია პირველი ორსულობის ასაკი (განსაკუთრებით 30 წლის შემდეგ), მით მეტია რისკი.
- ითვლება, რომ აბორტი ან თვითნებური მოშლა ზრდის რისკს.
- უფრო ხშირია დაუოჯახაბელ ქალებში.
- ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების გამოყენება და ხანგრძლივი ესტროგენოთერაპია მენოპაუზის დროს ოდნავ ზრდის რისკს.
- სიმსუქნე, ისევე როგორც სხვა კიბოს სახეობების შემთხვევაში, ზრდის ძუძუს კიბოს რისკს.
- ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება ზრდის რისკს.
- რადიაციული ზემოქმედება ზრდის რისკს.
შესაძლებელია თუ არა ადრეული დიაგნოსტიკა და არსებობს სკრინინგ ტესტები?
სკრინინგული ტესტები ეწოდება კვლევებს, რომლებიც ტარდება სიმპტომების არარსებობისას კიბოს ადრეული გამოვლენისთვის. ექიმის რეგულარული კონტროლი, მამოგრაფია და ულტრაბგერითი კვლევა გადამწყვეტ როლს თამაშობს. ადრეულ სტადიაზე გამოვლენილი ძუძუს კიბო განკურნებადი დაავადებაა.
ამიტომ:
- 40 წლის შემდეგ რეგულარულად ჩაიტარეთ მამოგრაფია და ულტრაბგერითი სკრინინგი.
მამოგრაფია საუკეთესო მეთოდია სკრინინგისთვის. 50 წლის შემდეგ ყველა ქალმა ყოველწლიურად უნდა ჩაიტაროს მამოგრაფია. რისკ-ჯგუფში მყოფთათვის ეს რეკომენდებულია 40 წლის ასაკიდან.
- 20-40 წლის ასაკშიც არ დაივიწყოთ რეგულარული ულტრაბგერითი კვლევა და ექიმის კონსულტაცია.
20-დან 40 წლამდე ქალებმა 3 წელიწადში ერთხელ, ხოლო 40 წლიდან ყოველწლიურად უნდა გაიარონ პროფესიული გასინჯვა.
- ჩაიტარეთ თვითგასინჯვა რეგულარულად.
20 წლის ზემოთ ქალებს ურჩევენ ყოველთვიურად თავად შეიმოწმონ მკერდი სარკის წინ. გაითვალისწინეთ, რომ მენსტრუაციის წინ მკერდის მგრძნობელობა ბუნებრივია.
- იყავით ინფორმირებული რისკების შესახებ.
რა შეიძლება იყოს ძუძუს კიბოს სიმპტომები?
ადრეულ სტადიაზე პაციენტს შეიძლება არანაირი ჩივილი არ ჰქონდეს. ძუძუს კიბო, როგორც წესი, არ იწვევს ტკივილს. ყველაზე ხშირი სიმპტომებია:
- მკვრივი წარმონაქმნი (კვანძი) მკერდში.
- გამონადენი დვრილიდან (მღვრიე ან სისხლიანი).
- დვრილის ან კანის ჩაზნექვა.
- მკერდის ზომის შეცვლა, შეშუპება, სიწითლე.
- კანის ფორთოხლისებრი ზედაპირი.
- ჭრილობა ან წყლული დვრილზე, რომელიც არ ხორცდება.
თუ დაავადება გავრცელდა სხვა ორგანოებზე, ჩივილები დამოკიდებულია მეტასტაზების ადგილმდებარეობაზე (მაგ. ძვლის ტკივილი, თავის ტკივილი და ა.შ.).
როგორ ხდება დიაგნოსტიკა?
ნებისმიერი ეჭვის შემთხვევაში უნდა მიმართოთ ექიმს. გასინჯვის შემდეგ ექიმი ნიშნავს მამოგრაფიას და ულტრაბგერით კვლევას. თუ გამოვლინდა მყარი წარმონაქმნი, ტარდება ბიოფსია. ბიოფსია საშუალებას იძლევა მივიღოთ ქსოვილის ნიმუში მიკროსკოპული კვლევისთვის. ეს პროცედურა ტარდება ადგილობრივი ანესთეზიით და არ საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას.
როგორ განისაზღვრება მკურნალობა?
მკურნალობა დამოკიდებულია დაავადების სტადიაზე, სიმსივნის ზომაზე და იმაზე, არის თუ არა მეტასტაზები. უმეტეს შემთხვევაში საჭიროა ქირურგიული ჩარევა. ოპერაციის შემდეგ მიღებულ მასალას იკვლევს პათომორფოლოგი. ამ დასკვნის საფუძველზე ონკოლოგთა გუნდი განსაზღვრავს შემდგომ ნაბიჯებს: ქიმიოთერაპიას, რადიოთერაპიას თუ ჰორმონალურ თერაპიას.
დაავადების სტადიები
ადრეულ სტადიებზე (1 და 2) სიმსივნე მცირე ზომისაა. მე-3 სტადიაზე ის უფრო დიდია და შეიძლება გავრცელდეს ლიმფურ კვანძებში. მე-4 სტადია ნიშნავს მეტასტაზურ დაავადებას, როდესაც კიბო სხვა ორგანოებშია გავრცელებული.
მკურნალობის ვარიანტები
ლოკალური მკურნალობა: ქირურგია და რადიოთერაპია.
სისტემური მკურნალობა: ქიმიოთერაპია და ჰორმონალური თერაპია.
ქირურგიული მკურნალობა
არსებობს ორგანოს შემნარჩუნებელი ოპერაციები (ლუმპექტომია) და მასტექტომია (ძუძუს მთლიანი მოცილება). თანამედროვე მედიცინაში პრიორიტეტი ენიჭება მკერდის შენარჩუნებას, თუ ეს შესაძლებელია.
რადიოთერაპია
მაღალი ენერგიის სხივების გამოყენება სიმსივნური უჯრედების გასანადგურებლად. ის აუცილებელია ორგანოს შემნარჩუნებელი ოპერაციის შემდეგ.
ქიმიოთერაპია
მედიკამენტური მკურნალობა, რომელიც ანადგურებს კიბოს უჯრედებს მთელ სხეულში. კურსების რაოდენობა ინდივიდუალურია.
ჰორმონალური თერაპია
გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ სიმსივნე მგრძნობიარეა ჰორმონების მიმართ. პაციენტები ჩვეულებრივ იღებენ აბებს რამდენიმე წლის განმავლობაში.
მკურნალობის გვერდითი მოვლენები
ოპერაციის შემდეგ შესაძლოა გამოვლინდეს ხელის სისუსტე ან დაბუჟება. რადიოთერაპიამ შეიძლება გამოიწვიოს კანის გაღიზიანება. ქიმიოთერაპიის დროს ხშირია თმის ცვენა, გულისრევა და სისხლის ანალიზების ცვლილება. თუმცა, ეს მოვლენები დროებითია.
ძუძუს კიბო მამაკაცებში
იშვიათად, მაგრამ ძუძუს კიბო მამაკაცებშიც გვხვდება. სიმპტომები და მკურნალობის პრინციპები ქალების შემთხვევის მსგავსია. ნებისმიერი კვანძის აღმოჩენისას მამაკაცებმაც უნდა მიმართონ ექიმს.
ძუძუს კიბო და ორსულობა
ორსულობა არ ახდენს უარყოფით გავლენას კიბოს მიმდინარეობაზე. მკურნალობის ტაქტიკა შეირჩევა ორსულობის ვადის გათვალისწინებით.
ოპერაციის შემდგომი რეკომენდაციები
მითები და სიმართლე
მითი: თუ კვანძი არ ისინჯება, კიბო არ არის.
სიმართლე: ადრეულ სტადიაზე კიბო შეიძლება მხოლოდ მამოგრაფიით გამოჩნდეს.
მითი: მამოგრაფია მავნებელია.
სიმართლე: რადიაციის დოზა ძალიან დაბალია და კვლევა უსაფრთხოა.
მითი: ძუძუს კიბო მხოლოდ ხანდაზმულებშია.
სიმართლე: ის ახალგაზრდა ქალებშიც გვხვდება.
