რა არის სარკოიდოზი? სიმპტომები, სტადიები, მკურნალობა და ხშირად დასმული კითხვები

რა არის სარკოიდოზი? რა არის მისი სიმპტომები?

სარკოიდოზი არის ანთებითი დაავადება, რომელსაც შეუძლია ორგანიზმში ერთზე მეტი ორგანოს დაზიანება, თუმცა ყველაზე ხშირად ის აზიანებს ფილტვებსა და ლიმფურ კვანძებს. სარკოიდოზით დაავადებულ პაციენტებში წარმოიქმნება წითელი, მაგარი კვანძები, რომლებსაც გრანულომებს უწოდებენ. ეს არის დაავადება, რომელიც შეიძლება პროგრესირებდეს ნულოვანიდან მეოთხე სტადიამდე. სიმპტომები შეიძლება გაუარესდეს თითოეულ სტადიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, თუ სად წარმოიქმნება გრანულომები, პაციენტებს ხშირად აღენიშნებათ ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა სიცხე, კუნთების ტკივილი, წონის კლება და დაღლილობა.

რა არის სარკოიდოზი?

სარკოიდოზი არის დაავადება, რომლის დროსაც იმუნური სისტემის გადაჭარბებული რეაქციის შედეგად ორგანიზმში წარმოიქმნება გრანულომები. გრანულომა ხშირად შეიძლება წარმოიქმნას ფილტვებში ან ლიმფურ კვანძებში. ორგანიზმში გრანულომის წარმოქმნის მიზეზი არის იმუნური სისტემის მცდელობა, დაიცვას ორგანიზმი იმისგან, რასაც ის მავნედ მიიჩნევს. ვინაიდან ისინი შედგება ფიბროზული ქსოვილისგან (ნებისმიერ ქსოვილში შემაერთებელი ქსოვილის გამრავლება და გამკვრივება), შეხებისას ისინი მაგარია. ვინაიდან მათ შეუძლიათ წარმოიქმნან სხეულის სხვადასხვა ნაწილში, სიმპტომების სიმძიმე შეიძლება გაიზარდოს ან შემცირდეს მათი ადგილმდებარეობისა და ზომის მიხედვით, ან შესაძლოა დაავადება მიმდინარეობდეს უსიმპტომოდ.

რა არის სარკოიდოზის სტადიები?

ფილტვის სარკოიდოზი განისაზღვრება სილცბახის კლასიფიკაციის სისტემის მიხედვით. არსებობს ხუთი სტადია 0-დან 4-მდე. დაავადების სიმძიმე იზრდება ყოველი მომდევნო სტადიით. სარკოიდოზით დაავადებულ პაციენტს შეუძლია გადავიდეს ამ სტადიებს შორის წინ ან უკან, თუმცა მე-4 სტადიაზე ფილტვის დაზიანების გამო უკუქცევა შეუძლებელია.

სტადია 0: რენტგენზე არ შეინიშნება ფილტვის სარკოიდოზის ნიშნები. ფილტვები და ლიმფური კვანძები ნორმალურად გამოიყურება.

სტადია 1: გრანულომები წარმოიქმნა მხოლოდ ლიმფურ კვანძებში. ამ სტადიაზე სიმპტომები ჩვეულებრივ არ შეინიშნება და თუ დაავადება არ პროგრესირებს, შესაძლოა მკურნალობის გარეშეც გაიაროს. ზოგიერთ პაციენტს 1-ელ სტადიაზე აღენიშნება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა სიცხე და სახსრების ტკივილი. ამ მდგომარეობას ლეფგრენის სინდრომი ეწოდება.

სტადია 2: გრანულომები არსებობს როგორც ლიმფურ კვანძებში, ისე ფილტვებში.

სტადია 3: გრანულომების წარმოქმნა შემოიფარგლება მხოლოდ ფილტვებით.

სტადია 4: ფილტვებში არის მუდმივი ნაწიბურები. ეს არის შეუქცევადი სტადია და დაავადების ყველაზე მძიმე პერიოდი.

რა არის სარკოიდოზის სახეები?

არსებობს სარკოიდოზის 10 სახეობა. ესენია: ფილტვის, ოკულარული (თვალის), ნეიროსარკოიდოზი, კარდიალური (გულის), კუნთოვანი-ჩონჩხის, კანის, თირკმლის, ღვიძლის, ელენთისა და ძვლის ტვინის სარკოიდოზი და ლეფგრენის სინდრომი. დაავადების 90% არის ფილტვისმიერი. ოკულარული სახეობა გვხვდება პაციენტების დაახლოებით 3/4-ში. ის აზიანებს თვალებს. ნეიროსარკოიდოზის დროს ზიანდება ნერვული სისტემის ელემენტები, როგორიცაა ტვინი და ზურგის ტვინი; ეს სახეობა გვხვდება პაციენტების 10%-ში. კარდიალური და კუნთოვანი-ჩონჩხის სახეობები იშვიათია. კანის ტიპის დროს კი კანზე წარმოიქმნება დაზიანებები.

რა არის სარკოიდოზის სიმპტომები?

სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, თუ სად წარმოიქმნება გრანულომა. სარკოიდოზით დაავადებულ პაციენტთა უმეტესობას აქვს ფილტვებთან დაკავშირებული სიმპტომები, თუმცა შესაძლოა შეინიშნებოდეს სხვა ორგანოებთან დაკავშირებული სიმპტომებიც. სარკოიდოზის ზოგადი სიმპტომებია:

სიცხე,

ლიმფური კვანძების შეშუპება,

კუნთების ტკივილი,

დაღლილობის შეგრძნება,

სახსრების ტკივილი,

ღამის ოფლიანობა,

თირკმლის კენჭების წარმოქმნა,

უმიზეზო წონის კლება.

ფილტვების დაზიანების სიმპტომები:

ხიხინი,

ტკივილი გულმკერდის არეში,

დისპნოე (ქოშინი),

ხველა.

თვალის დაზიანების სიმპტომები:

თვალის ტკივილი,

ბუნდოვანი მხედველობა,

მხედველობის დაკარგვა,

თვალების სიწითლე ან შეშუპება,

სინათლის მიმართ მგრძნობელობა.

გულის დაზიანების სიმპტომები:

ტკივილი გულმკერდის არეში,

გულისცემის გახშირება,

ქოშინი,

არითმია (რიტმის დარღვევა),

გულის უკმარისობა.

კანის დაზიანების სიმპტომები:

ღია ან მუქი ლაქები კანზე,

წითელი შეშუპებები წვივის არეში,

ამობურცულობები ცხვირზე ან ლოყებზე, წითელ-იისფერი ჭრილობები ან გამონაყარი.

როგორ ვითარდება სარკოიდოზი?

მიუხედავად იმისა, რომ სარკოიდოზის ზუსტი მიზეზი უცნობია, ითვლება, რომ მასზე გავლენას ახდენს გენეტიკური და გარემო ფაქტორები. ასევე ითვლება, რომ ზოგიერთი ადამიანის იმუნური სისტემა ვირუსებთან, ბაქტერიებთან ან სხვა ქიმიურ ნივთიერებებთან შეხვედრისას აქტიურდება, რაც ზრდის დაავადების განვითარების რისკს.

როგორ ისმება სარკოიდოზის დიაგნოზი?

როდესაც სარკოიდოზის ეჭვით მიდიხართ ექიმთან, შეიძლება ჩატარდეს ისეთი კვლევები, როგორიცაა ფიზიკური გასინჯვა და გულმკერდის რენტგენი. ასევე შესაძლოა საჭირო გახდეს ბიოფსია. ვინაიდან ეს მდგომარეობა შეიძლება აირიოს სხვა დაავადებებში, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს დამატებითი ტესტები.

ვიზუალიზაციის ტესტები: გულმკერდის რენტგენი, კომპიუტერული ტომოგრაფია და MRI ხშირად გამოიყენება სარკოიდოზის დიაგნოსტიკისთვის.

ბიოფსია: ხდება ქსოვილის ნიმუშის აღება იმ ადგილებიდან, სადაც გრანულომის არსებობაა საეჭვო. აღებული ნიმუშები მინიმალური ზომისაა.

ფილტვის ფუნქციური ტესტები: ეს არის ტესტი, რომელიც ზომავს ფილტვების მუშაობის ეფექტურობას.

სისხლისა და შარდის ანალიზები: შეიძლება ჩატარდეს ღვიძლის, თირკმელების ან სხვა ორგანოების მდგომარეობის შესამოწმებლად. სარკოიდოზის დროს ACE-ს დონე ხშირად იმატებს. ACE არის ფერმენტი, რომელიც ანგიოტენზინ 1-ს გარდაქმნის ანგიოტენზინ 2-ად. ანგიოტენზინ 2 იწვევს ორგანიზმში მცირე ზომის სისხლძარღვების შევიწროებას და არტერიული წნევის მატებას.

ეკგ: ამოწმებს გულის ელექტრულ აქტივობას.

PET-CT: შეიძლება გამოყენებულ იქნას იმის დასადგენად, თუ სხეულის რომელ ნაწილებშია დაავადება გავრცელებული.

PPD ტესტი: ეს ტესტი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტუბერკულოზისა და სარკოიდოზის დიფერენცირებისთვის.

ნაპრალოვანი ნათურის გამოკვლევა: ამ ტესტით ხდება თვალის გამოკვლევა და სარკოიდოზით გამოწვეული პრობლემების დადგენა.

როგორ მკურნალობენ სარკოიდოზს?

სარკოიდოზის მკურნალობა ძირითადად მიზნად ისახავს სიმპტომების მართვას და ორგანოთა დაზიანების პრევენციას. ვინაიდან გრანულომები წარმოიქმნება იმუნური სისტემის მუშაობის შედეგად, ჩვეულებრივ გამოიყენება იმუნოსუპრესიული პრეპარატები. მკურნალობა შეიძლება განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, თუ სად მდებარეობს გრანულომები. მკურნალობაში შეიძლება გამოყენებულ იქნას კორტიკოსტეროიდები. ეს პრეპარატები ამცირებენ ანთებას. ისინი შეიძლება დაინიშნოს კრემის ან ინჰალატორის სახით. ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას პრეპარატების ჯგუფი, რომელსაც იმუნოსუპრესანტები ეწოდება. ამ ტიპის პრეპარატები ცდილობენ თავიდან აიცილონ ორგანოთა დაზიანება და ანთება. ანთების შესამცირებლად ასევე შეიძლება შეირჩეს არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAID).

სიმპტომებიდან გამომდინარე, შესაძლოა სხვა მკურნალობაც დაინიშნოს. დაღლილობისა და კუნთების ტკივილის შესამცირებლად შეიძლება ჩატარდეს ფიზიოთერაპია, ხოლო სუნთქვის პრობლემების მოსაგვარებლად - ფილტვების რეაბილიტაცია. მკურნალობის დროს და მის შემდეგ შესაძლოა საჭირო გახდეს ექიმთან განმეორებითი ვიზიტი. ეს დამოკიდებულია დაავადების მიმდინარეობაზე. მაშინაც კი, თუ სიმპტომები აღარ ვლინდება, საკონტროლო გამოკვლევები შესაძლოა მთელი ცხოვრების განმავლობაში გაგრძელდეს.

ხშირად დასმული კითხვები სარკოიდოზის შესახებ

სარკოიდოზი შეიძლება განუვითარდეს საზოგადოების ნებისმიერი ფენის წარმომადგენელს, თუმცა ზოგიერთმა ფაქტორმა შეიძლება გაზარდოს დაავადების რისკი. მნიშვნელოვანია ასაკი და სქესი. სარკოიდოზი შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერი ასაკის ადამიანში, თუმცა ყველაზე ხშირად გვხვდება 20-დან 60 წლამდე. ქალებში დაავადების განვითარების ალბათობა უფრო მაღალია, ვიდრე მამაკაცებში. ასევე, რისკის გაზრდაზე გავლენას ახდენს გენეტიკური ფაქტორები და რასა. თუ ოჯახში ვინმეს ჰქონია სარკოიდოზი, ადამიანს დაავადების განვითარების უფრო მაღალი ალბათობა აქვს. სარკოიდოზი უფრო ხშირად გვხვდება აფრიკული ან ჩრდილოეთ ევროპული წარმოშობის ადამიანებში. სარკოიდოზმა შეიძლება გაზარდოს კიბოს ან ლიმფომის განვითარების რისკი სხვადასხვა ორგანოში, როგორიცაა ფილტვები, კუჭი ან ღვიძლი. სარკოიდოზის სიმპტომები გვხვდება კარცინომით დაავადებულთა 4,4%-ში, ლიმფომით დაავადებულთა 7,3%-ში, ხოლო ჰოჯკინის ლიმფომით დაავადებულთა 13,8%-ში. თუ სარკოიდოზი პროგრესირებს, ამან შეიძლება გამოიწვიოს გრძელვადიანი პრობლემები. მათ შორისაა თვალის ანთების შედეგად მხედველობის დაკარგვის რისკი, მდგომარეობები, რომლებიც იშვიათად იწვევს კატარაქტას ან გლაუკომას. გარდა ამისა, ორგანიზმში კალციუმის დონეზე ზემოქმედებით შეიძლება გამოიწვიოს თირკმლის კენჭები და იშვიათად გაზარდოს თირკმლის უკმარისობის რისკი. ფილტვებში არსებულმა მუდმივმა ნაწიბურებმა შეიძლება გამოიწვიოს სუნთქვის პრობლემები და ფილტვის ჰიპერტენზიის რისკი. გულში შეიძლება გამოვლინდეს რიტმის დარღვევები და სხვა ფუნქციური პრობლემები, ზოგიერთ პაციენტში მდგომარეობა შეიძლება ფატალურიც კი აღმოჩნდეს. იშვიათად, გრანულომები შეიძლება წარმოიქმნას ნერვულ სისტემაში, რაც იწვევს ცენტრალური ნერვული სისტემის პრობლემებს. კითხვაზე „კლავს თუ არა სარკოიდოზი?“, პასუხი არის ის, რომ ზოგიერთ პაციენტში, თუმცა იშვიათად, დაავადება შეიძლება სიკვდილით დასრულდეს. მკურნალობისთვის დანიშნული პრეპარატების ზუსტად მიღება მნიშვნელოვანია დაავადების უკეთ მართვისთვის. მაშინაც კი, თუ სიმპტომები გაქრა, არ უნდა შეწყვიტოთ მედიკამენტების მიღება ექიმთან კონსულტაციის გარეშე. თუ ახალი სიმპტომი გამოგივლინდათ, უნდა აცნობოთ ექიმს. ამავდროულად, ჯანსაღი ცხოვრების წესის არჩევა, როგორიცაა ჯანსაღი კვება, წონის შენარჩუნება და სტრესის მართვა, შეიძლება დაგეხმაროთ ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაში. გარდა ამისა, შეგიძლიათ რეგულარულად ივარჯიშოთ და გააძლიეროთ კუნთები. თუ გრანულომები წარმოიქმნება გულში და არ მკურნალობენ, ან დაავადება პროგრესირებს, ამან შეიძლება დააზიანოს გულის ფუნქცია. სარკოიდოზის დიაგნოსტიკისთვის შეგიძლიათ ჩაეწეროთ პულმონოლოგიის განყოფილებაში. სარკოიდოზის სამკურნალოდ გამოყენებულმა პრეპარატებმა შეიძლება გამოიწვიოს გარკვეული გვერდითი მოვლენები. ეს გვერდითი მოვლენები შეიძლება მოიცავდეს წონის მატებას, აკნეს, უძილობას, დიაბეტს, მაღალ არტერიულ წნევას, დეპრესიას, გაღიზიანებადობას და სისხლჩაქცევებს კანზე. ამ გვერდითი მოვლენების თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია მედიკამენტების მიღება ექიმის რეკომენდაციის შესაბამისად. სარკოიდოზის მკურნალობის დაწყების შემდეგ სიმპტომების გაუმჯობესება შეიძლება შეინიშნოს რამდენიმე კვირაში ან რამდენიმე თვეში, თუმცა გამოჯანმრთელების დრო შეიძლება განსხვავდებოდეს მკურნალობის ეფექტურობისა და დაავადების სტადიის მიხედვით. ვინაიდან სარკოიდოზის მიზეზები სრულად არ არის დადგენილი, მისი პრევენციის გზა არ არსებობს. ამილოიდოზი და სარკოიდოზი ორივე იწვევს ანთებას იმუნური სისტემის რეაქციის შედეგად, თუმცა ისინი ვლინდება სხვადასხვა სიმპტომებით. ამილოიდოზი წარმოიქმნება ორგანიზმში ამილოიდის სახელწოდების არანორმალური ცილების დაგროვებით. ეს ცილები ჩვეულებრივ გვხვდება სხეულის სხვადასხვა ნაწილში, მაგრამ ამილოიდოზის დროს ისინი გროვდება უჯრედებს შორის. ცილების დაგროვებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს ორგანოებს ნორმალური ფუნქციონირების შენარჩუნებაში და გამოიწვიოს დაზიანება. მას შეუძლია დააზიანოს მრავალი ორგანო, როგორიცაა გული, თირკმელები, ნაწლავები, ღვიძლი. ვინაიდან ორივე დაავადებამ შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული შედეგები, რეკომენდებულია სპეციალისტ ექიმთან კონსულტაცია.

სარკოიდოზი არის დაავადება, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები სხვადასხვა ორგანოების დაზიანებით. თუ თქვენც გაწუხებთ ქოშინი, ხანგრძლივი ხველა, მხედველობის პრობლემები ან უცნობი წარმოშობის ჩივილები, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ სპეციალისტ ექიმს.

Hisar Hospital-ის პულმონოლოგიის სპეციალისტები თქვენს გვერდით არიან სარკოიდოზის დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში.

ჩაეწერეთ კონსულტაციაზე | დაგვიკავშირდით