რა არის ასთმა? სიმპტომები, გამომწვევი მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები

ასთმა არის არაგადამდები ქრონიკული რესპირატორული დაავადება. იგი ხასიათდება სასუნთქ გზებში ლორწოს ჭარბი გამომუშავებით, კუნთების შეკუმშვით, დახშობითა და სუნთქვის უკმარისობით, რაც განპირობებულია კონკრეტული მიზეზებით. შესაძლოა აირიოს სხვა რესპირატორულ დაავადებებში ან ხანგრძლივი დროის განმავლობაში არ გამოავლინოს სიმპტომები. ჩვეულებრივ, ის შეიძლება განვითარდეს ბავშვობაში, თუმცა სიმპტომები შესაძლოა ზრდასრულ ასაკშიც გამოვლინდეს. სიმპტომების სიხშირე და ინტენსივობა შეიძლება განსხვავდებოდეს ადამიანიდან ადამიანამდე. ზოგიერთისთვის ის საკმაოდ მსუბუქად მიმდინარეობს, ზოგისთვის კი შეიძლება იყოს ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც ყოველდღიურ ცხოვრებას არღვევს. მძიმე შემთხვევებში ასთმის შეტევებმა შეიძლება გამოიწვიოს სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა ან მუდმივი დაზიანებები. ასთმის განკურნების ცნობილი მეთოდი ჯერჯერობით არ არსებობს, თუმცა შესაძლებელია სიმპტომების შემსუბუქება და მართვა.

რა არის ასთმა?

ასთმა არის ანთებითი და ქრონიკული ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც მოქმედებს სასუნთქ გზებზე. სასუნთქ გზებში მიმდინარე ანთებამ შეიძლება გამოიწვიოს ბრონქული მგრძნობელობა და სასუნთქი გზების ობსტრუქცია. სხვადასხვა გამომწვევ ფაქტორებთან შეხვედრისას სასუნთქ გზებში არსებული კუნთები იკუმშება, ივსება ლორწოთი და შუპდება. ეს მდგომარეობა იწვევს ისეთ სიმპტომებს, როგორიცაა სუნთქვის უკმარისობა, ხიხინი, ხველა, რაც იწვევს ასთმის შეტევას. გამომწვევ ფაქტორებს შორის ძირითადად შეიძლება იყოს მტვერი, ცივი ჰაერი, ინფექციები, ვარჯიში. ამასთან, ასთმის სიმძიმე შეიძლება დამოკიდებული იყოს გენეტიკურ და გარემო პირობებზე. ასთმა, როგორც რესპირატორული დაავადება, შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკობრივ ჯგუფში. ასთმის გამომწვევი მიზეზების მიხედვით ის შეიძლება დაიყოს სხვადასხვა ტიპებად. ასთმის გავრცელებული სახეებია:

ალერგიული ასთმა: ასთმა, რომელიც ვლინდება გარემოში არსებული ალერგენების ზემოქმედების შედეგად.

არაალერგიული ასთმა: ასთმა, რომელიც ჩვეულებრივ ალერგენების გარდა, განიცდის გარემო პირობების, მედიკამენტების და სხვა ფაქტორების გავლენას.

პროფესიული ასთმა: ასთმა, რომელიც გამოწვეულია სამუშაო გარემოში არსებული არაალერგიული ნივთიერებებით, როგორიცაა აირები, კვამლი, აეროზოლები.

ვარჯიშით გამოწვეული ასთმა: ტიპი, როდესაც ვარჯიშის დროს სასუნთქი გზები იხშობა და იწვევს ასთმის სიმპტომებს.

ასთმა-ფქდ-ს (COPD) გადაფარვის სინდრომი: ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც ვლინდება მაშინ, როდესაც ადამიანს ერთდროულად აქვს ასთმაც და ფქდ-ც. როგორც ასთმის მქონე ყველა პირს არ აღენიშნება ფქდ, ასევე ფქდ-ს მქონე ყველა პირს არ აქვს ასთმა.

ხველის ვარიანტული ასთმა: ზოგიერთ ასთმის შემთხვევაში ერთადერთი სიმპტომი შეიძლება იყოს ხველა, რაც აიხსნება როგორც ხველის ვარიანტული ასთმა.

ასთმის დაავადების 3 საფეხური შეიძლება გამოვლინდეს როგორც მსუბუქი, საშუალო და მძიმე ფორმა. ასთმის დაავადებას არ გააჩნია საბოლოო სამედიცინო მკურნალობა, თუმცა შესაძლებელია სიმპტომებზე მიმართული ჩარევები.

რა არის ასთმის სიმპტომები?

ასთმის სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს ადამიანიდან ადამიანამდე. ზოგიერთ ინდივიდს აღენიშნება უფრო მსუბუქი სიმპტომები, ზოგს კი მძიმე. ეს შეიძლება აიხსნას ასთმის შეტევების სახით. ასთმის შეტევები შეიძლება გამოიწვიოს ვარჯიშმა, სტრესმა და ა.შ. გარდა ამისა, ზოგიერთ ადამიანში ის შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ დროს. ასთმის დაავადების სიმპტომებს შორის ხშირად გვხვდება:

ხიხინი სუნთქვის დროს,

სუნთქვის უკმარისობა,

ხველა (ხშირად ღამით და დილით ადრე),

გულმკერდის შებოჭილობა ან ტკივილი,

ხიხინიანი სუნთქვის შეტევები, რომლებიც მძიმდება რესპირატორული ინფექციებით,

ძილის პრობლემები,

ტაქიკარდია (გულისცემის აჩქარება),

სწრაფი და ზედაპირული სუნთქვა,

საუბრის გაძნელება,

ზურგზე წოლისას დისკომფორტის შეგრძნება.

სიმპტომები შეიძლება განმეორდეს იმავე დღეს ან დროთა განმავლობაში. ზოგიერთ შემთხვევაში, ის შეიძლება გამოიწვიოს და გაამწვავოს ვირუსულმა ინფექციებმა, როგორიცაა გრიპი ან გაციება. ისეთმა სიტუაციებმა, რომლებიც მოითხოვს სწრაფ სუნთქვას, როგორიცაა ცივი ჰაერი, ვარჯიში, სირბილი, სიცილი ან ტირილი, შეიძლება გამოიწვიოს სიმპტომები. დილის და ღამის საათებში სიმპტომები შეიძლება უფრო მძიმედ მიმდინარეობდეს. ასთმის დაავადება ბავშვებში შეიძლება გამოვლინდეს ზრდასრულებისგან განსხვავებულად. თუ ბავშვი საჭიროებს მედიკამენტებს ჩვეულებრივზე უფრო ხშირად, ხშირად იღვიძებს შეტევების გამო ან უჭირს ყოველდღიური აქტივობების შესრულება, შეიძლება ითქვას, რომ ასთმა მძიმდება.

როგორ ვითარდება ასთმა?

მიუხედავად იმისა, რომ ასთმის ერთადერთი და ზუსტი წყარო არ არსებობს, მიიჩნევა, რომ მემკვიდრეობითი და გარემო პირობები ერთად თამაშობენ როლს. ბევრ სხვადასხვა ფაქტორს შეუძლია გავლენა მოახდინოს ასთმის განვითარებაზე. ოჯახში ასთმის ისტორიის არსებობა, რესპირატორული ინფექციების დროს ფილტვებში ახალი ნივთიერების მიმართ წარმოქმნილი ძლიერი იმუნური პასუხი, ალერგენები შეიძლება მონაწილეობდნენ ასთმის განვითარებაში. ხშირად, ბავშვობაში იმუნური სისტემის ჩამოყალიბებასთან ერთად დაწყებული ასთმა შეიძლება წლების განმავლობაში არ გამოვლინდეს. ამ პირებში სიმპტომები შეიძლება გამოვლინდეს ზრდასრულ ასაკში და მას ეწოდება „ზრდასრულ ასაკში დაწყებული ასთმა“. ბავშვობისა და ზრდასრულობის პერიოდში გარემოზე ზემოქმედება შეიძლება იყოს რისკ-ფაქტორი. ეს რისკ-ფაქტორები ზოგადად მოიცავს:

ალერგენები, როგორიცაა მტვერი, შინაური ცხოველების ბეწვი, ტკიპები, ობის სპორები, საკვები,

რესპირატორული ინფექციები,

ფიზიკური აქტივობა,

ცივი ჰაერი,

გამაღიზიანებელი ნივთიერებები, როგორიცაა ქიმიკატები, სამრეწველო მტვერი, კვამლი,

სტრესი და ინტენსიური ემოციური მდგომარეობა,

სიმსუქნე,

გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება (GERD),

ქრონიკული სინუსიტი,

ზოგიერთი მედიკამენტი, როგორიცაა არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAID),

ნაადრევი მშობიარობა, დაბალი წონა დაბადებისას,

ორსულობის პერიოდში სიგარეტისა და თამბაქოს ნაწარმის გამოყენება ან ზემოქმედება,

ორსულობის პერიოდში არასრულფასოვანი კვება და ვიტამინების დეფიციტი.

რისკ-ფაქტორებისა და ასთმის წყაროს ცოდნით შესაძლებელია ასთმის შეტევების პრევენცია ან შემსუბუქება.

როგორ დგინდება ასთმის დიაგნოზი?

დიაგნოსტიკის დროს შეიძლება გამოყენებულ იქნას მრავალი ტესტი და მეთოდი. ზუსტი დიაგნოზის დასასმელად შეიძლება საჭირო გახდეს სამედიცინო ისტორია, ოჯახური ისტორია, სიმპტომების შეფასება და ფიზიკური გასინჯვა, ფილტვის ფუნქციური ტესტები, ვიზუალიზაციის მეთოდები და დამატებითი ტესტები. ფასდება სასუნთქი გზების აქტივობის მოცულობა, სიმპტომების ძირეული მიზეზი, სიმპტომების სიხშირე და სიმძიმე. დიაგნოსტიკის დროს ფართოდ გამოყენებული მეთოდები მოიცავს:

სპირომეტრია: ზომავს, თუ რა სიჩქარით გამოიყოფა ჰაერი ღრმა ჩასუნთქვის შემდეგ. ტესტის დროს შეიძლება იგრძნოთ თავბრუსხვევა, დაღლილობა და ა.შ.

პიკური ნაკადის მრიცხველი (PEF): ტესტი ზომავს, თუ რამდენად ძლიერად გამოიყოფა ჰაერი მაქსიმალური ძალისხმევით. მას შეუძლია განსაზღვროს სასუნთქი გზების დახშობის მდგომარეობა გარკვეული აქტივობების დროს.

ბრონქოდილატატორული პასუხის ტესტი: სასუნთქ გზებში კუნთების მოდუნება და გახსნა ხდება ბრონქოდილატატორების სახელწოდებით ცნობილი მედიკამენტებით. ტესტში იზომება, თუ რამდენად კარგად გამოიყოფა ჰაერი ბრონქოდილატატორის გამოყენების შედეგად.

მეტაქოლინის ტესტი: როდესაც ასთმის გამომწვევი მეტაქოლინი ისუნთქება, ამან შეიძლება გამოიწვიოს სასუნთქი გზების შევიწროება. მეტაქოლინზე მიღებული პასუხი შეიძლება იყოს ეფექტური ასთმის დიაგნოსტიკაში.

ალერგიის ტესტები: კანის ან სისხლის მეშვეობით ჩატარებული ალერგიის ტესტები გამოიყენება ალერგიის გამომწვევი ფაქტორების გამოსავლენად.

სისხლის ანალიზები: ალერგიის, ინფექციის, სისხლის თეთრი უჯრედების და ა.შ. გაზომვა და შეფასება შესაძლებელია სისხლის ანალიზებით.

ვიზუალიზაციის ტესტები: რენტგენისა და კომპიუტერული ტომოგრაფიის (CT) ტესტებით შესაძლებელია სასუნთქი გზების გასქელების, ინფექციის არსებობის, სტრუქტურული ანომალიების დადგენა.

გარდა ამისა, შეიძლება ჩატარდეს პროვოკაციული ტესტები, სადაც შეისწავლება სასუნთქი გზების აქტივობა ვარჯიშისა და ცივი ჰაერის ზემოქმედებამდე და შემდეგ.

როგორ მკურნალობენ ასთმას?

ასთმის მკურნალობა არის პრაქტიკა, რომელიც მიზნად ისახავს სიმპტომების მართვას და სასუნთქი გზების ღიად შენარჩუნებას. ვინაიდან არ არსებობს მკურნალობის საბოლოო მეთოდი, გამოიყენება გამომწვევი ნივთიერებების თავიდან აცილება და სიმპტომების შემსუბუქება. ასთმის საფეხურებრივი მკურნალობა გამოიყენება მსუბუქი, საშუალო და მძიმე ასთმის მართვისთვის. მკურნალობის გეგმა ჩვეულებრივ იქმნება ადამიანის ასაკისა და ფიზიოლოგიის, სამედიცინო ისტორიის, მედიკამენტებზე პასუხისა და ასთმის სიმძიმის მიხედვით. ასთმის შეტევების მკურნალობისა და შეტევების პრევენციისთვის შეიძლება რეკომენდებული იყოს მედიკამენტების გამოყენება. ზრდასრულებში ალერგიული ასთმის მკურნალობის დროს სიმპტომების შემსუბუქება შესაძლებელია სწრაფად მოქმედი მედიკამენტებით. მსუბუქი ასთმის შემთხვევებში, ვარჯიშთან დაკავშირებული შეტევების დროს, შეიძლება რეკომენდებული იყოს სწრაფად მოქმედი მედიკამენტები. ეს არის ინჰალატორული მედიკამენტები, რომლებიც ყოველთვის თან უნდა გქონდეთ. სწრაფად მოქმედი დამამშვიდებელი მედიკამენტებიდან ბეტა-2 აგონისტებს და ანტიქოლინერგიულ საშუალებებს შეუძლიათ სასუნთქი გზების გახსნა, ხოლო პერორალურად მიღებულ კორტიკოსტეროიდებს შეუძლიათ შეშუპების შემსუბუქება.

უფრო გრძელვადიან პერსპექტივაში გამოყენებული საკონტროლო მედიკამენტები შეიძლება გამოყენებულ იქნას შეტევების თავიდან ასაცილებლად. ორგანიზმში ანთების შემცირების, რეზისტენტული ასთმის კონტროლის ქვეშ მოქცევის, შეშუპების შემცირებისა და სასუნთქი გზების ღიად შენარჩუნებისთვის შეიძლება დაინიშნოს სხვადასხვა მარეგულირებელი მედიკამენტი. ასთმის გამომწვევი ფაქტორების არსებობისას სასუნთქ გზებში შეშუპების თავიდან ასაცილებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას მასტური უჯრედების სტაბილიზატორები. გარდა ამისა, კანქვეშა იმუნოთერაპია არის ვაქცინები, რომლებიც ეხმარება ორგანიზმის ალერგენებზე პასუხის მინიმუმამდე შემცირებას და გამოიყენება ალერგიული ასთმის მკურნალობის ფარგლებში. ზოგიერთ შემთხვევაში, თქვენმა ექიმმა შეიძლება ერთდროულად გამოიყენოს მრავალი მედიკამენტური მკურნალობა და შეიძლება საჭირო გახდეს კომბინირებული თერაპია.

ხშირად დასმული კითხვები

ასთმის დაავადება შეიძლება დაიწყოს ნებისმიერ ასაკში, თუმცა ბავშვობის პერიოდში, როდესაც იმუნური სისტემა ჯერ კიდევ ვითარდება, დაწყების ალბათობა უფრო მაღალია. ასთმის მქონე ბავშვებში სიმპტომები ვლინდება დაახლოებით 5 წლამდე. გარემო პირობებმა, გენეტიკურმა მიდრეკილებამ, სხვა გამღიზიანებლებმა შეიძლება გამოიწვიოს სიმპტომები და შეიძლება საჭირო გახდეს სამედიცინო ჩარევა. ფილტვების რენტგენით პირდაპირ ასთმის დიაგნოზი ვერ დაისმება, თუმცა ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას სტრუქტურული ანომალიების, ასთმის არამქონე დაავადებებისა და ინფექციების გამოსავლენად, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს პრობლემები სასუნთქ გზებში. ასთმის არამქონე დაავადებების გამორიცხვა მნიშვნელოვანია ასთმის დიაგნოსტიკისთვის. ასთმის დიაგნოსტიკაში გამოყენებული ტესტები ძირითადად არის სპირომეტრია, პიკური ნაკადის მრიცხველი, ბრონქოდილატატორული პასუხის ტესტი, მეტაქოლინის ტესტი, სისხლისა და ალერგიის ტესტები. ხშირად გამოყენებულ სპირომეტრიის ტესტში პაციენტი ზის და ცხვირზე უკეთდება კლიპსი. ღრმა ჩასუნთქვის შემდეგ, სპირომეტრის აპარატთან დაკავშირებულ მილში ხდება ძლიერი ჩაბერვა. ჩვეულებრივ, თანმიმდევრული შედეგებისთვის შეიძლება ჩატარდეს 3 ან მეტი ცდა. ასთმა ბავშვებში შეიძლება არ გამოვლინდეს ისევე, როგორც მოზრდილებში. ამავდროულად, ერთსა და იმავე ბავშვში სიმპტომები დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს. თუმცა, ასთმის მიერ გამოწვეულ ყველაზე გავრცელებულ სიმპტომებს შორის შეიძლება იყოს ხველის ხშირი შეტევები, სისუსტე, სწრაფი სუნთქვა, გულმკერდის ტკივილი, მადის დაკარგვა და სისუსტე, გაღიზიანებული განწყობა. ვინაიდან ასთმა ქრონიკული დაავადებაა, ის გრძელდება მთელი ცხოვრების განმავლობაში. ასთმის სიმპტომები დროთა განმავლობაში შეიძლება თავისთავად გამოვლინდეს და გაქრეს. ამასთან, ის შეიძლება გამოვლინდეს ყოველდღე გარკვეულ დროს და გარემოში. მთელი ცხოვრების განმავლობაში მიმდინარე ასთმა შეიძლება მსუბუქად მიმდინარეობდეს, თუ არ მოხდება გამღიზიანებლებთან ზემოქმედება. ასთმას, რომელიც ჩვეულებრივ კლასიფიცირდება მისი წყაროს მიხედვით, აქვს სხვადასხვა ქვეტიპი. ეს შეიძლება დაიყოს 6 კლასად: ალერგიული ასთმა, არაალერგიული ასთმა, ხველის ვარიანტული ასთმა, პროფესიული და ვარჯიშით გამოწვეული ასთმა, ნოქტურნალური (ღამით გამოვლენილი) ასთმა. ბავშვებში ასთმის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს სიმპტომების დაუყოვნებლივ მოსახსნელად გამოყენებულ დამამშვიდებელ მედიკამენტებს. მოკლე მოქმედების ბრონქოდილატატორების მსგავსი დამამშვიდებელი მედიკამენტების გარდა, ინჰალაციური კორტიკოსტეროიდები არის გრძელვადიანი მედიკამენტები. გარდა ამისა, შიდა სივრცეებიდან ასთმის გამომწვევი ფაქტორების, როგორიცაა გამაღიზიანებელი ნივთიერებები და ალერგენები, მოცილება შეიძლება ეფექტური იყოს ასთმის კონტროლისთვის. ასთმის დაავადებას მკურნალობს გულმკერდის დაავადებების სპეციალისტი (პულმონოლოგი). გარდა ამისა, ოჯახის ექიმები და პულმონოლოგები, ალერგიისა და იმუნოლოგიის განყოფილების სპეციალისტები, შინაგანი დაავადებების სპეციალისტები არიან ექიმები, რომლებიც ატარებენ ასთმის გასინჯვას და დიაგნოსტიკას. ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ „ასთმა თავისთავად გადაიქცევა ფქდ-დ“ არასწორია, თუმცა ასთმასთან ერთად სიგარეტისა და თამბაქოს ნაწარმის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ფქდ-ს განვითარების რისკის ზრდა. ასთმის მქონე პირთა უმრავლესობას არ უვითარდება ფქდ და ფქდ-ს მქონე ადამიანთა უმრავლესობას არ აქვს ასთმა. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლებელია ერთდროულად ასთმისა და ფქდ-ს არსებობა. ამ მდგომარეობას ეწოდება ასთმა-ფქდ-ს გადაფარვის სინდრომი. ბავშვებში ასთმის გამომწვევმა ნივთიერებებმა შეიძლება ადვილად გამოიწვიოს ანთება სასუნთქ გზებში. ამან შეიძლება ზოგიერთ ბავშვში გამოიწვიოს მძიმე და საშიში ასთმის შეტევები. კონტროლის ქვეშ არ მოქცეულმა და არანამკურნალებმა ასთმამ ბავშვებში შეიძლება გამოიწვიოს სკოლისა და ყოველდღიური აქტივობების შეზღუდვა, ხშირი ჰოსპიტალიზაცია და ფილტვების მუდმივი დაზიანება.

ასთმის დაავადებამ შეიძლება მნიშვნელოვნად იმოქმედოს ცხოვრების ხარისხზე. თუ გაწუხებთ ხანგრძლივი ხველა, სუნთქვის უკმარისობა ან გულმკერდის შებოჭილობა, შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ Hisar Hospital Intercontinental-ის გულმკერდის დაავადებების სპეციალისტებს და დანიშნოთ შეხვედრა ზუსტი დიაგნოზისა და თქვენი პერსონალური მკურნალობის გეგმისთვის.

დანიშნეთ შეხვედრა | მეტი ინფორმაცია გულმკერდის დაავადებების განყოფილების შესახებ