Çfarë është Paniku i Papritur (Panik Atak)? Simptomat, Shkaqet dhe Metodat e Trajtimit

Paniku i Papritur (Panik Atak)

Paniku i papritur është një gjendje frike dhe ankthi intensiv që shfaqet brenda pak minutave kur nuk ka ndonjë rrezik real. Në këtë gjendje, personi mund të ndihet sikur po kalon një infarkt në zemër ose po humbet kontrollin. Gjatë këtij sulmi, i cili zakonisht arrin intensitetin e tij më të lartë brenda pak minutash, rrahjet e zemrës shtohen dhe shfaqen simptoma fizike si vështirësi në frymëmarrje dhe djersitje. Shumica e sulmeve të panikut nuk janë kërcënuese për jetën, por ato mund të jenë shumë të frikshme. Edhe pse rrallë, ato mund të çojnë në zgjim të papritur gjatë gjumit natën ose gjatë rënies në gjumë. Individët që përjetojnë sulm paniku gjatë rënies në gjumë mund ta kenë të vështirë të flenë për shkak të frikës se mos humbasin kontrollin e trupit të tyre. Sulmi i panikut në gjumë shfaqet me një gjendje frike intensive që fillon pa asnjë stimulas gjatë gjumit. Përjetimi i një sulmi paniku në ëndërr mund të ndodhë kur frikërat e shtypura në subkonshiencë dalin në sipërfaqe gjatë gjumit. Nëse një person kalon një krizë paniku 1-2 herë gjatë jetës së tij dhe kjo situatë përmirësohet vetvetiu, nuk përbën shqetësim. Nëse ka sulme paniku të papritura të përsëritura dhe ka ankth se do të ketë një sulm tjetër, kjo quhet çrregullim paniku. Dallimet midis ankthit dhe sulmit të panikut ndahen nga fakti se ankthi është më afatgjatë dhe i përgjithësuar, ndërsa sulmet e panikut fillojnë papritur. Trajtimi i sulmit të panikut bëhet me psikoterapi dhe mbështetje me ilaçe nëse është e nevojshme.

Çfarë është Paniku i Papritur (Panik Atak)?

Sulmi i panikut ndryshon nga gjendja e përgjithshme e ankthit bazuar në shqetësimin e vazhdueshëm; ndryshe nga ankthi, sulmi i panikut fillon shumë papritur dhe është jetëshkurtër me simptoma të rënda fizike. Zakonisht fillon në fund të adoleshencës ose në moshën e hershme adulte dhe vërehet më shpesh te gratë sesa te burrat. Edhe pse kriza frike të ngjashme mund të përjetohen tek fëmijët e vegjël, ato nuk janë aq të zakonshme sa tek të rriturit.

Cilat janë Simptomat e Panikut të Papritur?

Simptomat e sulmit të panikut zakonisht zhvillohen papritur dhe arrijnë kulmin brenda pak minutash. Simptomat e krizës së panikut zakonisht rriten intensivisht brenda pak minutash dhe mund t'i shkaktojnë personit frikë nga vdekja. Simptomat e zakonshme të sulmit të panikut janë:

Rrahje zemre ose palpitacione: Ndjesia e palpitacioneve është rrahja shumë e shpejtë e pulsit. Gjatë sulmit të panikut, trupi sekreton adrenalinë, e cila rrit ritmin e rrahjeve të zemrës.

Vështirësi në frymëmarrje dhe ndjesi mbytjeje: Ngushtim i gjoksit, ndjesi pamundësie për të marrë frymë thellë. Kjo është një nga simptomat më shqetësuese që shihet shpesh gjatë panikut. Kur rrahjet e shpejta të zemrës nga sulmi i panikut dhe vështirësia në frymëmarrje shfaqen së bashku, personi mund të ndihet sikur po mbytet.

Djersitje dhe dridhje: Sulme të papritura djersitjeje, ftohjeje ose dridhjesh. Dridhjet mund të rriten me tensionin e muskujve. Ndër simptomat e sulmit të panikut tek fëmijët mund të përfshihen kriza të papritura të të qarit, dridhje dhe vështirësi në frymëmarrje.

Dhimbje gjoksi dhe dhimbje që përhapet në krahun e majtë: Sulmi i panikut mund të ngatërrohet me infarktin e miokardit (sulmin në zemër) sepse simptomat mund të jenë të ngjashme. Mund të vërehet ndjesi shtrëngimi, shpimi ose djegieje në gjoks, ndonjëherë dhimbje që rrezaton drejt krahut të majtë ose nofullës. Kjo mund të krijojë një perceptim të ngjashëm me një sulm në zemër gjatë panikut. Mpirja e krahut të majtë nga sulmi i panikut mund të jetë një nga efektet fizike të krizës dhe mund të krijojë dyshim për infarkt në zemër.

Marramendje dhe ndjesi të fikët: Marramendje, errësim i syve, ndjesi sikur do të fikeni. Këto simptoma mund të lidhen me ndryshimin e papritur të presionit të gjakut dhe pulsit.

Përshpëritje ose mpirje: Mund të ndodhë ndjesi shpimi gjilpërash dhe mpirjeje në një pjesë të trupit, kryesisht në duar, këmbë ose krahun e majtë.

Sqarim i shqetësimit dhe ndjesisë së humbjes së kontrollit: Shumë njerëz ndihen sikur po humbasin kontrollin në mes të sulmit; ata mund të përjetojnë frikë se mos dalin jashtë kontrollit ose se janë duke vdekur.

Këto simptoma fizike ndonjëherë mund të ngatërrohen me një infarkt në zemër ose një problem tjetër të rëndë shëndetësor. Gjithashtu, sulmi i panikut mund të shfaqet në çdo moment të ditës; ndonjëherë mund të shkaktojë zgjim të papritur gjatë rënies në gjumë në shtrat natën ose gjatë gjumit. Simptoma të ngjashme mund të vërehen edhe te fëmijët dhe të rinjtë, megjithëse fëmijët e vegjël mund ta kenë të vështirë t'i shpjegojnë këto situata. Simptomat që shfaqen natën mund të përfshijnë zgjim të papritur, pamundësi për të marrë frymë dhe rrahje të shpejta të zemrës. Në përgjithësi, gjatë sulmit të panikut, presioni i gjakut në trup rritet. Simptomat e sulmit të panikut të natës mund të shfaqen me zgjim të papritur nga gjumi, ndjesi mbytjeje dhe frikë intensive.

Si Ndodh Paniku i Papritur?

Sulmi i paniku fillon si pasojë e reagimit të tepruar të trupit ndaj luftës ose ikjes (fight-or-flight). Sistemi nervor simpatik (hormonet si adrenalina), i cili zakonisht aktivizohet në kohë rreziku, mund të aktivizohet panevojshëm gjatë një sulmi paniku. Për shembull, rrahjet e zemrës shpejtohen, presioni i gjakut rritet, muskujt tendosen dhe frymëmarrja shpejtohet. Truri, nga ana tjetër, mund t'i keqkuptojë këto ndryshime fiziologjike si një rrezik të vërtetë dhe të reagojë. Tek disa njerëz, sulmet mund të lidhen me stres të lartë, ndryshime intensive në jetë, ngjarje traumatike ose çrregullime ankthi. Konsumimi i tepërt i kafeinës, alkoolit ose ilaçeve të caktuara gjithashtu numërohet ndër faktorët nxitës të sulmit të panikut.

Si vendoset Diagnostikimi i Panikut të Papritur?

Diagnostikimi i sulmit të panikut zakonisht vendoset me vlerësimin e një mjeku. Mjeku juaj mund të kërkojë fillimisht ekzaminime të tilla si ekzaminim fizik, analiza gjaku dhe EKG për të përjashtuar kushte të tjera që mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme me sulmin, si sëmundjet e zemrës ose çrregullimet e tiroides. Më pas, ai bën një vlerësim psikologjik duke bërë pyetje të detajuara rreth simptomave që keni përjetuar, shpeshtësisë së sulmeve, situatave nxitëse dhe historisë suaj. Simptomat tuaja mund të regjistrohen me shkallë ose pyetësorë të ndryshëm të ankthit. Sipas kritereve të DSM-5, për diagnozën e çrregullimit të panikut kërkohen sulme paniku të papritura të përsëritura dhe frikë nga përsëritja e sulmit ose ndryshime të sjelljes që zgjasin për të paktën një muaj pas sulmit. Nuk ka një test laboratorik përfundimtar; diagnostikimi mbështetet në opinionin e ekspertit dhe historikun e simptomave. Gjatë këtij procesi, testet e sulmit të panikut ose pyetësorët e përgatitur nga mjeku juaj mund t'ju udhëheqin për të përcaktuar simptomat tuaja.

Si Trajtohet Paniku i Papritur?

Qëllimi kryesor në trajtimin e sulmit të panikut është zvogëlimi i ashpërsisë dhe shpeshtësisë së simptomave. Metodat më efektive janë psikoterapia dhe trajtimi me ilaçe. Terapia njohëse-sjellore (CBT) rekomandohet si trajtim i linjës së parë në çrregullimin e panikut. Kjo terapi ju mundëson të përballeni me frikërat duke ju mësuar se ato që ndjeni në momentin e sulmit nuk janë të rrezikshme. Për më tepër, terapitë e ekspozimit mund t'ju ndihmojnë të përballeni në mënyrë të kontrolluar me situatat e frikshme që çojnë në sulm paniku. Në trajtimin me ilaçe, barnat më të zgjedhura janë antidepresantët e llojit të frenuesve selektivë të marrjes së serotoninës (SSRI) ose frenuesit e marrjes së serotoninë-norepinefrinës (SNRI). Qetësuesit e grupit të benzodiazepineve në afat të shkurtër dhe bllokuesit beta në bazë të rastit mund të lehtësojnë gjithashtu simptomat. Ilaçet zakonisht bëjnë efekt brenda pak javësh dhe doza rregullohet nën mbikëqyrjen e mjekut. Përveç kësaj, ushtrimet e thjeshta të frymëmarrjes (për shembull, marrja e frymës ngadalë dhe thellë) ndihmojnë në uljen e intensitetit të sulmit të panikut. Teknikat e relaksimit, metodat e qetësimit si joga dhe ushtrimet e rregullta gjithashtu mund të jenë pjesë e planit të trajtimit. E rëndësishme është që personat që marrin trajtim të këshillohen të shmangin kafeinën, alkoolin, duhanin dhe substancat stimuluese; këto substanca mund të nxisin ose përkeqësojnë sulmet e panikut.

Pyetjet e Bëra Shpesh

Ndër shkaqet e sulmit të panikut janë predispozita gjenetike, traumat dhe stresi intensiv. Gjatë një sulmi paniku, personi zakonisht ndihet shumë i frikësuar, i pafuqishëm dhe në prag të humbjes së kontrollit. Pulsit i rreh me shpejtësi, djersitet, dridhet dhe frymëmarrja e tij shpejtohet. Duke bërë presion në kraharor, ai mund të mendojë se po kalon një infarkt në zemër, prandaj zakonisht përpiqet të ulet ose të qëndrojë në tokë. Për shkak të marramendjes ose ndjesisë së të fikët, ai mund të dëshirojë të ulet në tokë ose të shtrihet. Është e vështirë të qetësohet në mënyrë të vetëdijshme; ndonjëherë ai mund të kërkojë ndihmë nga njerëzit e tij shumë të afërt ose stafi shëndetësor. Me pak fjalë, kur shihet nga jashtë, personi që kalon një sulm paniku tregon shprehje frike dhe pafuqie intensive, ndërsa frymëmarrja dhe ritmi i zemrës duken jashtë kontrollit. Fillimi i sulmit të panikut zakonisht mund të zhvillohet pas një ngjarjeje stresuese ose spontanisht. Kontrolli i saktë i frymëmarrjes dhe mbështetja psikologjike kanë një rëndësi të madhe në menaxhimin e sulmit të panikut. Kur fillon sulmi, së pari duhet të siguroheni se jeni të sigurt dhe, nëse është e mundur, të pushoni duke u ulur ose shtrirë. Ushtrimet e frymëmarrjes për sulmin e panikut përfshijnë marrjen e frymës thellë nga diafragma dhe teknikat e nxjerrjes ngadalë të saj. Mundohuni të qëndroni të qetë dhe kujtoni se ndjenjat e panikut janë kalimtare. Ushtrimet e frymëmarrjes së ngadaltë dhe të thellë janë shumë efektive; merrni frymë përmes hundës për 4 sekonda dhe nxirreni përsëri për 4 sekonda. Ushtrimi i frymëmarrjes për sulmin e panikut siguron relaksim duke rregulluar frymëmarrjen në momentin e krizës. Mbyllja e syve dhe mendimi për një imazh qetësues ose përfytyrimi i dikujt që doni mund të jetë i dobishëm. Sulmi i panikut zakonisht kalon vetvetiu brenda 5–15 minutash; mbajtja e kësaj kohe në mendje mund të jetë qetësuese. Nëse është e nevojshme, njoftoni një të afërm ose punonjës shëndetësor. Nëse është e vështirë t'ia dilni vetëm, kërkoni menjëherë mbështetje nga dikush të cilit i besoni, si një mik ose anëtarët e familjes. Me pak fjalë, qasja më e mirë është të përqendroheni te qetësimi (p.sh. bërja e ushtrimeve të frymëmarrjes), të kujtoni se ngjarja është e përkohshme dhe të kërkoni ndihmë nëse është e nevojshme. Në sulmet e panikut të heshtura nuk shihen lëvizje të dukshme të duarve dhe krahëve nga jashtë; personi duket i qetë nga jashtë, por përjeton një panik intensiv brenda. Simptomat e brendshme janë si vijon: ndjesi rëndese ose shtrëngimi në gjoks, rrahje zemre që nuk fillojnë ngadalë por shpejtohen papritur, ndjesi dridhjeje nga brenda, marramendje dhe ndjesi sikur do të fikeni, palpitacione dhe ndjesi e pamundësisë për të marrë frymë. Përveç kësaj, jetohet një ndjenjë intensive katastrofe ose një ndjesi se diçka së shpejti do të shkojë keq. Për shembull, edhe pse personi nuk ka një shtrëngim ose dridhje të pavullnetshme të muskujve në krahë ose këmbë, ai mund të kaplohet nga ndjesia brenda tij e shpimit gjilpërash në duar ose dridhjes së trupit të tij. Këto simptoma nuk vërehen nga jashtë, personi zakonisht ndihet sikur po jeton një stuhi të trazuar brenda vetes. Ekspertët deklarojnë se në sulmet e heshtura mund të vërehen shenja të tilla si rrahje të shpejta të zemrës, marramendje, vështirësi në frymëmarrje dhe ankth intensiv. Edhe pse sulmi i panikut zakonisht ndodh pa ndonjë shkak të qartë paraprak, disa faktorë mund të përbëjnë rrezik dhe nxitës. Predispozita gjenetike dhe ndryshimet në funksionimin e trurit mund të krijojnë një prirje ndaj sulmit të panikut; hulumtuesit e përshkruajnë sulmin e panikut ndonjëherë si një alarm të rremë. Domethënë, trupi e gabon një rrahje normale të zemrës si një rrezik të vërtetë dhe reagon në mënyrë të tepruar. Përveç kësaj, nivelet e larta të stresit, ndryshimet intensive në jetë ose përvojat traumatike mund të nxisin sulmin e panikut. Përdorimi i kafeinës, alkoolit, disa drogave ose ilaçeve stimuluese mund të nisë gjithashtu sulmin. Për shembull, konsumimi i tepërt i kafeinës duke shpejtuar pulsin mund të shkaktojë shqetësim dhe ndjesi paniku. Sulmi i panikut nuk dëmton drejtpërdrejt zemrën ose ndonjë organ tjetër. Gjatë sulmit të panikut, në trup ndodh një sekretim intensiv i adrenalinës dhe si pasojë e kësaj rritet ritmi i rrahjeve të zemrës, rritet presioni i gjakut. Kjo mund të imitojë simptomat e infarktit në zemër, por nuk krijon ndonjë dëmtim fizik në muskulin e zemrës. Nga ana shëndetësore, efektet e vetme të përkohshme që shkakton sulmi i panikut janë rritja e rrahjeve të zemrës dhe tensionit. Sulmi i panikut mund të shkaktojë rritje të tensionit, situatë kjo që mund të bëjë që personi të panikoset edhe më shumë. Personat që kanë sulm paniku zakonisht shqetësohen për momentet kur do të kenë një sulm. Në momentin e sulmit, ata përjetojnë humbje të kontrollit, frikë nga vdekja ose ndjesi katastrofe. Ata ndihen të pafuqishëm sepse kanë kaluar një sulm. Gjithashtu, ata janë në frikë dhe ankth të vazhdueshëm se kur do të jetë sulmi i radhës. Ata mund të shfaqin një prirje për të shmangur ambientet ku kanë kaluar sulme paniku (të tilla si hapësira të mbyllura, turma, ngarja e makinës) ose për të mos hyrë në këto vende. Në rast dyshimi për sulm paniku, përgjithësisht mund t'ia filloni me mjekun tuaj të familjes ose mjekun e mjekësisë së brendshme. Në ekzaminimin e parë, bëhen teste për të përjashtuar problemet fizike. Më pas, ai mund t'ju drejtojë te specialisti i psikiatrisë. Trajtimin kryesor e siguron psikiatri ose psikologu klinik. Në disa raste, në trajtim mund të marrin pjesë edhe psikologët ose këshilluesit psikologjikë që bëjnë vlerësim psikologjik. Me pak fjalë, është e përshtatshme që si hap i parë t'i drejtoheni mjekut të kujdesit parësor, dhe më pas departamentit të psikiatrisë. Mos harroni se roli i specialistëve të shëndetit mendor (në fushën e psikiatrisë dhe psikologjisë) është i madh në trajtimin e personave që kanë sulm paniku. Sulmi i panikut fillon veçanërisht në periudhën pas adoleshencës dhe është më i zakonshëm tek të rinjtë e rritur. Gratë mbajnë rrezik rreth dy herë më të lartë se burrat për të zhvilluar çrregullim paniku. Vërehet shpesh tek personat e moshës 20-30 vjeç. Gjithashtu, rreziku rritet tek ata që kanë histori familjare. Edhe pse mund të vërehet edhe te fëmijët dhe moshat e avancuara, shpeshtësia më e lartë e vëzhgimit është përcaktuar tek gratë e reja të rritura. Nëse sulmet e panikut nuk trajtohen, ato mund të përkeqësohen me kalimin e kohës dhe të ulin cilësinë e jetës. Personi mund të fillojë të shmangë aktivitetet sociale dhe punët e përditshme për shkak të frikës nga sulmi. Ankthi i lartë afatgjatë mund të çojë gjithashtu në probleme shtesë si depresioni ose abuzimi me substancat. Nëse trajtimi nuk fillohet në periudhën e hershme, sulmet e paniku mund të bëhen më të shpeshta dhe të pakontrollueshme. Për këtë arsye, është e rëndësishme të merrni opinionin e një eksperti sa më shpejt të jetë e mundur kur fillojnë simptomat e sulmit të panikut. Nuk ka një provë përfundimtare se një mungesë e drejtpërdrejtë e vitaminave çon në sulm paniku, por disa mungesa të vitaminave dhe mineraleve mund të rrisin simptomat e ankthit. Mungesat e vitaminës D, magnezit dhe zinkut gjithashtu mund të përkeqësojnë simptomat e ankthit. Megjithatë, marrja e suplementeve vitaminike e vetme nuk do të jetë e mjaftueshme për të parandaluar sulmin e panikut. Ushqyerja e ekuilibruar dhe eliminimi i mungesave me këshillën e mjekut mund të përmirësojnë nivelin e përgjithshëm të ankthit.

Nëse po përjetoni simptoma të sulmit të panikut ose mendoni se ankthi juaj po ndikon në jetën tuaj të përditshme, konsultohuni me një specialist pa humbur kohë. Specialistët tanë të psikiatrisë në Hisar Hospital mund t'ju mbështesin në diagnostikimin dhe trajtimin e sulmit të panikut. Klikoni për të marrë një takim ose shikoni Departamentin tonë të Psikiatrisë.