Sëmundjet e shtyllës kurrizore (Spondilolizë dhe Spondilolistezë)

Shtylla kurrizore përbëhet nga një seri kockash të lidhura me njëra-tjetrën, të quajtura vertebra. Tek rreth 5% e të rriturve, në pjesën e kockës që lidh apofizat artikulare të sipërme dhe të poshtme të vertebrave më të ulëta të zonës lumbare (pjesa më e poshtme e shpinës), mund të shfaqet një frakturë zhvillimore. Kjo frakturë mund të ndodhë në njërën ose në të dy anët e vertebrës. Ajo është zakonisht një „frakturë stresi“ e shkaktuar nga ngarkesa e tepërt e vertebrave më të ulëta të zonës lumbare, të cilat zakonisht janë shumë të lëvizshme. Këto frakturë quhen „spondilolizë“. Meqenëse kjo zonë është shumë e lëvizshme, këto frakturë shpesh mund të mos shërohen. Megjithatë, ndërsa këto frakturë zakonisht shkaktojnë dhimbje në moshën adoleshente, në moshën e rritur mund të mos krijojnë probleme serioze. Te disa pacientë, për shkak të frakturës, vertebrat e sipërme mund të zhvendosen përpara në raport me ato të poshtme. Kjo gjendje quhet gjithashtu „zhvendosje lumbare“ ose „spondilolistezë“. Spondilolistezë mund të shkaktojë probleme më serioze, në varësi të sasisë së zhvendosjes. Zhvendosjet lumbare të shkaktuara nga kjo lloj frakture quhen në terminologjinë mjekësore „spondilolistezë ismike“ dhe zakonisht shfaqen si zhvendosje e vertebrës L5 mbi vertebrën S1. Është përcaktuar se 5 deri 10% e pacientëve që i drejtohen mjekut për dhimbje në pjesën e poshtme të shpinës kanë zhvendosje lumbare.

Një lloj tjetër zhvendosjeje lumbare është ai që shfaqet zakonisht mbi moshën 40 vjeç, si rezultat i konsumimit të indeve lidhëse të shtyllës dhe rreth saj nga plakja. Ky problem quhet në terminologjinë mjekësore „spondilolistezë degjenerative“. Zhvendosja lumbare e shkaktuar nga plakja dhe konsumimi është zakonisht zhvendosje përpara e vertebrës L4 mbi L5. Zhvendosjes lumbare shpesh i shoqërohet „kanali i ngushtë.

Cilat janë simptomat?

Frakturat e stresit (spondilolizë) nuk shkaktojnë gjithmonë simptoma klinike. Herë pas here mund të zbulohen rastësisht në radiografitë e thjeshta të shpinës të bëra për arsye të tjera. Nëse ekzistojnë gjetje klinike, ato mund të shfaqen si dhimbje në pjesën e poshtme të shpinës, tension i muskujve të shpinës dhe, më rrallë, dhimbje dhe mpirje në këmbë (dhimbje siatike) si dhe humbje force në këmbë. Dhimbjet zakonisht shtohen me qëndrimin në këmbë, ecjen dhe aktivitete të tjera, ndërsa zvogëlohen me pushimin.

Si vendoset diagnoza?

Pasi mjeku juaj të ketë dëgjuar ankesat tuaja dhe t'ju ketë bërë ekzaminimin, nëse mendon për spondilolizë ose spondilolistezë ismike, do t'ju kërkojë radiografitë tuaja. Megjithatë, në radiografitë e thjeshta mund të mos shihet frakturë stresi (spondilolizë). Në këtë rast, nëse mjeku juaj ende dyshon për frakturë, mund të kërkojë scintigrafi dhe/ose KT. Nëse me këto ekzaminime është zbuluar frakturë, mund ta konsiderojë të nevojshme MRI për planifikimin e trajtimit. Gjithashtu, te pacientët me zhvendosje dhe dhimbje dhe/ose mpirje në këmbë, MRI mund të jetë e nevojshme për vlerësimin e palcës kurrizore dhe nervave. Nëse keni spondilolistezë ismike, shkalla e saj do të përcaktohet nga shkalla 1 deri në shkallën 4, në varësi të sasisë së zhvendosjes. Për diagnostikimin e spondilolistezës degjenerative, vlerësimi do të bëhet me radiografi të thjeshta dhe MRI. Në këtë lloj zhvendosjeje lumbare zakonisht mund të mos nevojiten scintigrafia dhe KT.

Cilat janë metodat e trajtimit?

Nëse ankesat tuaja janë vetëm dhimbje në pjesën e poshtme të shpinës, shkalla e zhvendosjes suaj nuk është e rëndë dhe mjeku juaj nuk mendon për presion serioz mbi nerva gjatë ekzaminimit dhe analizave, metoda e parë e zgjedhur e trajtimit është ajo jo-kirurgjikale. Këto metoda mund të përfshijnë pushim, ilaçe kundër dhimbjes dhe inflamacionit, përdorimin e përkohshëm të korsesë dhe një ose disa nga metodat e fizioterapisë. Nëse dhimbjet vazhdojnë, një metodë tjetër që mund të zgjidhet është injeksioni i steroidit dhe i anestetikut lokal në zonën e frakturës dhe në artikulacionet që lidhin vertebrat (artikulacionet faset). Nëse dhimbja e shpinës shoqërohet me dhimbje dhe mpirje të këmbës për shkak të shtypjes së nervit, mund të shtohen injeksione epidurale ose foraminale. Dhimbjet nga frakturat e stresit (spondilolizë) zakonisht përmirësohen me këto trajtime. Megjithatë, te këta pacientë kocka nuk mund të bashkohet gjithmonë plotësisht. Pasi dhimbja të ketë kaluar, mosbashkimi i frakturës nuk paraqet rrezik. Zakonisht, te këta pacientë nuk pritet një zhvendosje e rëndë në moshë më të madhe. Megjithatë, këta pacientë mund të kenë nevojë për ndjekje periodike me ekzaminime radiografike.

Kur mund të jetë e nevojshme trajtimi kirurgjik?

Te pacientët, ankesat e të cilëve nuk kalojnë me metodat jo-kirurgjikale të trajtimit, mund të jetë e nevojshme trajtimi kirurgjik. Gjithashtu, nëse zhvendosja shkakton presion mbi palcën kurrizore dhe kjo shkakton probleme serioze neurologjike (këmbë që bie, humbje e kontrollit të urinës), mund të jetë e nevojshme ndërhyrje e hershme kirurgjikale. Për spondilolizën mund të zbatohen dy lloje trajtimi kirurgjik. I pari është riparimi i zonës së frakturës. Metoda tjetër është kryerja e fuzionit spinal. Për spondilolistezën ismike, metoda kirurgjikale e preferuar është fuzioni spinal. Gjithashtu, nëse ekziston presion mbi palcën kurrizore, zonat që shkaktojnë presionin pastrohen për ta lehtësuar atë. Operacioni mund të kryhet nga përpara, nga prapa ose nga të dyja anët. Mund të përdoren materiale fiksimi. Pas operacionit, shërimi arrihet me një program të mirë rehabilitimi.