Sëmundja e Qafës së Shtrembër

Sëmundja e qafës së shtrembër, e njohur në literaturën mjekësore me emrin tortikollis, është një problem shëndetësor i karakterizuar nga prirja e qafës për t'u përkulur në një anë, që shfaqet veçanërisht në fëmijërinë e hershme. Sëmundja e qafës së shtrembër shfaqet si pasojë e dëmtimit, për çfarëdo arsye, të njërit prej muskujve anësorë të qafës ose të të dyve njëkohësisht. Sëmundja e qafës së shtrembër mund të jetë e lindur, por mund të shfaqet edhe më vonë. Përveç prirjes së kokës në një anë, simptoma të tjera të sëmundjes së qafës së shtrembër janë ënjtja e muskujve të qafës dhe asimetria e fytyrës.

Tortikollisi shkaktohet më shpesh nga një problem në muskuj, por në disa raste sëmundje më të rënda shëndetësore, si çrregullimet neurologjike, mund të shkaktojnë gjithashtu sëmundjen e qafës së shtrembër. Ajo mund të diagnostikohet lehtësisht përmes ekzaminimit fizik të kryer nga një mjek specialist në fushën e sëmundjes së qafës së shtrembër. Përveç kësaj, metodat e imazherisë si rrezet X të qafës dhe tomografia e kompjuterizuar (BT) e kokës dhe qafës përdoren gjerësisht për vendosjen e diagnozës së saktë. Procesi i trajtimit fillon kryesisht me fizioterapi. Pyetjet që shtrohen për sëmundjen e qafës së shtrembër janë trajtuar me detaje në vazhdim të këtij shkrimi.

Çfarë është sëmundja e qafës së shtrembër (tortikollisi)?

Sëmundja e qafës së shtrembër (tortikollisi), e karakterizuar nga spazma dhe ngurtësia e muskujve të qafës, është një problem shëndetësor që mund të jetë i lindur ose i fituar më vonë. Te personat me sëmundjen e qafës së shtrembër, zakonisht koka është e prirur në një anë, ndërsa mjekra në anën tjetër. Sëmundja e qafës së shtrembër në disa raste mund të përmirësohet vetvetiu, por meqë ekziston rreziku i përsëritjes, është e rëndësishme që procesi i trajtimit të kryhet nën kontrollin e një mjeku specialist.

Sëmundja e qafës së shtrembër mund të jetë e lindur, por edhe e fituar më vonë. Shkaku i saktë nuk dihet (tortikollis idiopatik), por lindjet e vështira mund të rrisin rrezikun e shfaqjes së sëmundjes së qafës së shtrembër te foshnjat. Përveç kësaj, pozicioni i foshnjës në mitrën e nënës para lindjes gjithashtu mund të shkaktojë sëmundjen e qafës së shtrembër. Sëmundja e qafës së shtrembër e shfaqur në lindje quhet tortikollis kongenital. Kur shikohen të gjitha rastet e tortikollisit, shihet se lloji më i shpeshtë është tortikollisi kongenital. Ekzistojnë studime që tregojnë se sëmundja e qafës së shtrembër, një deformim i qafës i shpeshtë në mbarë botën, shfaqet afërsisht në 0,3 deri 1,9 nga çdo 100 lindje. Njëkohësisht, sëmundja e qafës së shtrembër mund të shfaqet te çdokush që ka dëmtim të muskujve dhe nervave. Me fjalë të tjera, sëmundja e qafës së shtrembër, që zakonisht shfaqet me lindjen, mund të shfaqet në çdo grup moshe. Disa studime tregojnë se rreth 90% e njerëzve kanë rrezik të hasin sëmundjen e qafës së shtrembër gjatë një periudhe të jetës së tyre.

Cilat janë shkaqet dhe faktorët e rrezikut të sëmundjes së qafës së shtrembër?

Shumica e madhe e rasteve të sëmundjes së qafës së shtrembër janë idiopatike, pra shkaku i të cilave nuk dihet saktësisht. Disa studime tregojnë se faktorët gjenetikë mund të ndikojnë në sëmundjen e qafës së shtrembër, por për këtë çështje nuk ka prova të mjaftueshme. Tortikollisi mund të shfaqet si pasojë e një tensioni gjatë lindjes, por mund të shfaqet gjithashtu si rezultat i një dëmtimi në tru. Për këtë arsye, kur vërehet përkulja e qafës te foshnjat, është e rëndësishme që pa humbur kohë të merret një takim me një mjek specialist dhe të bëhen kontrollet e nevojshme.

Muskujt e qafës ndahen në dy grupe kryesore: sipërfaqësorë dhe të thellë. Muskuli sternokleidomastoid (SKM), që ndodhet në pjesën e përparme të qafës dhe mund të ndihet me dorë, shërben për rrotullimin e kokës në anën e kundërt dhe përkuljen e saj në të njëjtin drejtim. Sëmundja e qafës së shtrembër mund të shfaqet si pasojë e ngurtësimit të këtij muskuli për arsye të ndryshme. Shkaqet e sëmundjes së qafës së shtrembër mund të ndryshojnë sipas llojit të saj. Llojet dhe shkaqet kryesore të sëmundjes së qafës së shtrembër janë si më poshtë:

Tortikollisi kongenital: Deformimi i muskujve të qafës për çfarëdo arsye para dhe/ose gjatë lindjes është një nga shkaqet kryesore të tortikollisit kongenital. Pozicioni i foshnjës para lindjes, si ngjeshja e saj në mitër, anomalia e muskulit SCM, lindja e vështirë, gjakderdhja ose grumbullimi i gjakut (hematomi) në muskujt e qafës së foshnjës, ngurtësimi i quajtur fibrozë në indin muskulor të foshnjës, si dhe sindroma Klippel-Feil, një anomali e lindur e karakterizuar nga bashkimi i dy ose më shumë vertebrave të foshnjës, janë shkaqe kryesore të tortikollisit kongenital.

Trauma: Traumat si djegiet ose plagët në zonën e qafës mund të shkaktojnë dëmtim të muskujve të qafës, dhe si pasojë sëmundjen e qafës së shtrembër.

Tortikollisi okular: Dëmtimi i disa muskujve të syrit për arsye të ndryshme mund të përfundojë me sëmundjen e qafës së shtrembër.

Problemet neurologjike: Problemet shëndetësore neurologjike, si paraliza, mund të çojnë gjithashtu në sëmundjen e qafës së shtrembër.

Tortikollisi spazmodik (distonia): Stresi emocional, ngarkesa e tepërt fizike ose lëvizjet e papritura mund të jenë shkak i sëmundjes së qafës së shtrembër.

Përveç të renditurave më sipër, një nga shkaqet më të shpeshta të sëmundjes së qafës së shtrembër të fituar më vonë te fëmijët është edhe ënjtja e fytit për çfarëdo arsye, si infeksioni ose dëmtimi. Ënjtja në fyt mund të shkaktojë lirim të indit mbi shtyllën kurrizore, zhvendosje të vertebrave dhe kontraktim të muskujve të qafës. Përveç kësaj, sëmundjet e sistemit tretës si refluksi, ose pozicioni i gabuar gjatë gjumit, mund të renditen gjithashtu ndër faktorët e rrezikut të sëmundjes së qafës së shtrembër.

Cilat janë simptomat e sëmundjes së qafës së shtrembër?

Ngurtësia dhe spazma e muskujve të qafës, përkulja ose rrotullimi i kokës në një anë, janë simptoma nga më të rëndësishmet të sëmundjes. Te të sapolindurit me tortikollis kongenital, prindërit mund të mos e vërejnë problemin deri sa foshnja të jetë disa javë e vjetër. Tortikollisi i fituar pas lindjes zakonisht vihet re pasi foshnja të mbushë 4-6 javë. Megjithatë, mjekët specialistë mund ta diagnostikojnë sëmundjen e qafës së shtrembër te foshnjat me anë të një ekzaminimi fizik. Për këtë arsye, është e rëndësishme që foshnjat të kontrollohen rregullisht, në intervalet e rekomanduara nga mjekët, qysh nga lindja. Gjithashtu, simptomat mund të ndryshojnë sipas llojit të sëmundjes. Simptomat kryesore të tortikollisit kongenital mund të renditen si vijon:

Kufizim i lëvizjes në kokë dhe/ose në shpinë të foshnjës,

Koka e foshnjës e prirur në një anë, ndërsa mjekra në anën tjetër,

Një nga supet e foshnjës më lart se tjetri,

Ënjtje ose gungë e ndjeshme me prekje në muskulin e qafës,

Asimetri në fytyrë, si p.sh. njëra anë e fytyrës më e vogël se tjetra.

Shumica e simptomave të përmendura më sipër shfaqen edhe në sëmundjen e qafës së shtrembër të fituar më vonë. Përveç kësaj, në rastet e tortikollisit të fituar më vonë mund të shfaqen gjithashtu dhimbje koke, dhimbje e fortë qafe dhe dridhje, sidomos në kokë.

Nëse vini re te qafa e foshnjës një ënjtje të ndjeshme, gungë, ngurtësi ose një apo disa nga simptomat e sëmundjes së qafës së shtrembër të renditura më sipër, mos neglizhoni të merrni një takim me një mjek specialist të fëmijëve.

Si bëhet diagnoza e sëmundjes së qafës së shtrembër?

Diagnoza e sëmundjes së qafës së shtrembër mund të vendoset me ekzaminimin fizik nga një mjek specialist i fëmijëve. Gjatë ekzaminimit, mjeku mund t'u bëjë prindërve pyetje si lloji i lindjes dhe nëse kishte ndonjë problem para lindjes. Pas marrjes së historisë mjekësore, mjeku me dorë dhe me sy ekzaminon muskujt e qafës së foshnjës. Në kushte normale, gjetje si ënjtja, ngurtësia, kufizimi i lëvizjeve të qafës ose prirja e qafës në një anë mund të vërehen lehtësisht gjatë ekzaminimit fizik. Megjithatë, në disa raste mjekët mund të dëshirojnë të ekzaminojnë zonën e kokës dhe qafës me ndihmën e teknikave të imazherisë, si rrezet X të qafës, BT (tomografia e kompjuterizuar) ose MR (rezonanca magnetike), për ta konfirmuar diagnozën.

Si bëhet trajtimi i sëmundjes së qafës së shtrembër?

Pasi vendoset diagnoza e sëmundjes së qafës së shtrembër, mjekët përgatisin një plan trajtimi sipas llojit dhe ashpërsisë së sëmundjes. Fizioterapia zë një vend të rëndësishëm në trajtimin e sëmundjes. Qëllimi kryesor i trajtimit është që muskuli i qafës i shkurtuar për çfarëdo arsye të kthehet në gjendjen normale. Për këtë qëllim përdoren ushtrimet e shtrirjes dhe zgjatjes. Fillimi i fizioterapisë në fazën e hershme mund të ndihmojë për të marrë rezultate pozitive në një kohë më të shkurtër. Pas vendosjes së diagnozës, mjekët u japin prindërve informacion mbi ushtrimet e shtrirjes dhe zgjatjes. Ushtrimet duhet të përsëriten disa herë gjatë ditës. Gjatë ushtrimeve mund të jetë e nevojshme që koka e foshnjës të shtyhet ngadalë dhe me kujdes në anën e kundërt dhe më pas të zgjatet. Përveç ushtrimeve të shtrirjes dhe zgjatjes, ndryshimi i pozicionit të foshnjës sipas këshillës së mjekut, si shtrirja e foshnjës në një pozicion tjetër, është gjithashtu pjesë e trajtimit. Në rastet kur këto ushtrime, që mund të kryhen në shtëpi, janë të pamjaftueshme, trajtimi mund të duhet të vazhdojë në spital nën kontrollin e mjekut. Në trajtimin e sëmundjes së qafës së shtrembër, duke u bazuar në një qasje multidisiplinare, trajtimi mund të vazhdojë me specialistin e fizioterapisë dhe rehabilitimit, ortopedin dhe/ose specialistin e neurologjisë pediatrike. Në rastet e tortikollisit të rëndë, ushtrimet e shtrirjes dhe zgjatjes mund të jenë të pamjaftueshme. Në këtë rast, muskuli SCM me problem mund të duhet të zgjatet me një operacion të kryer nga një kirurg ortoped specialist.

Si bëhet trajtimi afatgjatë dhe ndjekja e sëmundjes së qafës së shtrembër?

Te sëmundja e qafës së shtrembër, fillimi i hershëm i trajtimit rrit ndjeshëm shanset për trajtim; zakonisht përmirësimi te foshnjat fillon të shihet brenda disa muajve. Megjithatë, sidomos pas trajtimeve të filluara vonë dhe/ose në rast tortikollisi të rëndë, sëmundja mund të përsëritet në afat të gjatë. Për këtë arsye, edhe kur trajtimi ka sukses, është e rëndësishme që foshnjat të çohen në kontroll në intervale të rregullta sipas këshillës së mjekëve, dhe që ushtrimet e rekomanduara nga mjekët të kryhen në shtëpi.

Pyetje të shpeshta

Sëmundja e qafës së shtrembër është një problem shëndetësor që shfaqet shpesh, sidomos në fëmijërinë e hershme. Disa nga pyetjet që shtrohen më shpesh për sëmundjen e qafës së shtrembër janë trajtuar më poshtë. Te foshnjat me sëmundjen e qafës së shtrembër, koka është e prirur në një anë. Përveç kësaj, mund të ketë ngurtësi, spazmë dhe ënjtje në muskulin e qafës. Te sëmundja e qafës së shtrembër, nëse trajtimi fillohet në fazën e hershme, brenda disa muajve mund të arrihet një përmirësim i dukshëm te foshnjat. Një nga opsionet kryesore të trajtimit për pacientët me sëmundjen e qafës së shtrembër është fizioterapia. Sidomos fillimi i fizioterapisë në fazën e hershme është efektiv në trajtimin e sëmundjes. Në rastet kur nuk arrihet rezultat pozitiv nga fizioterapia dhe/ose në rast tortikollisi të rëndë, mund të jetë e nevojshme ndërhyrja kirurgjikale. Pas trajtimit, është e rëndësishme që ushtrimet e shtrirjes dhe zgjatjes të vazhdojnë sipas këshillës së mjekëve dhe që të bëhen kontrolle të rregullta te mjeku. Diagnoza e hershme dhe trajtimi janë të rëndësishme për të parandaluar përparimin e sëmundjes së qafës së shtrembër. Fillimi i trajtimit në fazën e hershme ndihmon për të parandaluar përparimin e sëmundjes.