Çfarë është aneurizma e aortës?

Aneurizma e aortës

Aorta, arteria kryesore e zemrës, luan rol në transportimin e gjakut të pasur me oksigjen nga zemra drejt trupit. Në disa raste muret e aortës dobësohen dhe mund të shfaqet një zgjerim i tipit balonë. Ky zgjerim balonë quhet aneurizëm i aortës dhe, në varësi të diametrit të zgjerimit, nëse vlerësohet se ka rrezik të lartë plasjeje, mund të jetë e nevojshme një trajtim me ndërhyrje në një kohë të shkurtër. Diagnostikimi në fazën e hershme e lehtëson kontrollin e saj, ndërsa shpesh aneurizma zbulohet pas çarjes së saj, në formën që kërkon ndërhyrje emergjente dhe që kërcënon jetën. Megjithatë, disa persona kanë simptoma që e lehtësojnë diagnostikimin e hershëm. Njëkohësisht, edhe personat që konsiderohen me rrezik duke bërë skrinim të rregullt mund të diagnostikohen herët me aneurizëm dhe, me ndërhyrje në kohën e duhur, të parandalohen çarjet.

Çfarë është aneurizma e aortës?

Aorta është arteria më e madhe e trupit që transporton gjakun e pasur me oksigjen nga zemra. Aorta kalon nga zemra përmes kraharorit dhe barkut dhe shpërndan gjakun e pasur me oksigjen te indet dhe organet e trupit. Aneurizma është një dalje e ngjashme me balonë e enës së gjakut, e shkaktuar nga presioni i gjakut. Aorta, nga struktura, ka mure të trasha që mund t'i rezistojnë presionit normal të gjakut. Megjithatë, një dobësi në murin e aortës mund të shkaktojë zgjerim të diametrit të enës në atë zonë dhe zhvillim të aneurizmës. Kur diametri i enës arrin një e gjysmë herë diametrin normal, ajo përcaktohet si aneurizëm. Zgjerimi balonë në aneurizëm, kur rritet, mund të plasë dhe të shkaktojë gjakderdhje të rënda që mund të çojnë në vdekje. Nëse aneurizma nuk kontrollohet, ajo mund të shkaktojë çarje të murit të arteries, depërtim të gjakut ndërmjet mureve ose formim të mpiksjes brenda saj, e cila pastaj zhvendoset dhe shkakton dëmtim për shkak të ngushtimit të arterieve periferike. Aneurizmat e aortës ndahen në dy lloje kryesore sipas zonës ku formohen.

Aneurizma abdominale e aortës

Zona ku aneurizma hasët më shpesh është zona abdominale. Aorta abdominale, që përbën pjesën e barkut të aortës, punon për të çuar gjakun e pasur me oksigjen drejt barkut dhe gjymtyrëve të poshtme. Aneurizma abdominale e aortës nënkupton zgjerimin balonë që ndodh në këtë zonë.

Aneurizma torakale e aortës

Aorta torakale ka formë U të kthyer përmbys në pjesën e sipërme të aortës dhe përbën pjesën e kraharorit të aortës. Pra, pjesa që del nga zemra dhe arrin në zonën e barkut quhet aortë torakale. Aneurizma torakale e aortës nënkupton fryrjen ose zgjerimin balonë që ndodh në këtë pjesë të aortës, e cila ndodhet mbi diafragmën. Ajo quhet gjithashtu aneurizëm e zemrës.

Çfarë shkakton aneurizma e aortës?

Aneurizma është një sëmundje që shfaqet për shkak të dobësimit të murit të enës së gjakut. Prandaj, gjendjet që shkaktojnë dobësimin e murit të enës janë faktor rreziku për aneurizmën. Aneurizma mund të jetë e lindur, ose mund të shfaqet më vonë. Veçanërisht, moshimi, faktorët gjenetikë dhe mjedisorë luajnë rol në formimin e aneurizmës së aortës. Veçanërisht te të rriturit mbi 65 vjeç, rreziku i aneurizmës së aortës konsiderohet i lartë. Njëkohësisht, aneurizma e aortës hasët më shpesh te gjinia mashkullore. Historia e aneurizmës së aortës te farefisi i shkallës së parë përfshihet gjithashtu ndër faktorët e rrezikut. Pirja e duhanit konsiderohet faktor rreziku sepse rrit rrezikun e plasjes së aneurizmës së aortës. Ateroskleroza, që është ngushtim i enës së gjakut për shkak të grumbullimit të mbetjeve yndyrore në enë, është ndër shkaqet më të përhapura. Shkaqet e përgjithshme dhe faktorët e rrezikut të aneurizmës së aortës janë këta:

Ateroskleroza (ngurtësimi i enëve të gjakut)

Inflamacioni i arteries

Faktorë gjenetikë (Sindroma e Marfanit dhe Sindroma e Ehlers-Danlos)

Dëmtime të aortës

Sifilizi

Infeksionet

Presioni i lartë i gjakut

Dëmtime nga traumat e papritura

Kolesterol i lartë

Histori aneurizme në familje

Mosha në rritje

Pirja e duhanit

Aneurizma në pjesë të tjera të trupit

Insuficienca renale

BPOK

Vaskuliti

Cilat janë simptomat e aneurizmës së aortës?

Zona ku ndodh aneurizma luan rol në simptoma. Vështirësia në frymëmarrje, dhimbja e shpinës ose e supit, dhimbja e stomakut dhe ndjesia e ngopjes janë simptoma të përgjithshme që mund të ndryshojnë sipas shkakut. Megjithatë, aneurizmat shpesh nuk shkaktojnë simptoma para se të plasin. Nëse aneurizma është plasur dhe për këtë arsye shkakton një simptomë, kërkon trajtim emergjent. Simptomat e aneurizmës varen si nga zona ku ndodhet, ashtu edhe nga ecuria e saj. Nëse aneurizma e aortës nuk ka plasur akoma dhe po rritet, simptomat janë këto:

Vështirësi në frymëmarrje

Ndjesi ngopjeje

Dhimbje në zonën ku ndodhet aneurizma

Vështirësi në gëlltitje

Ënjtje në krahë, qafë ose fytyrë

Por nëse aneurizma është plasur dhe kërkon ndërhyrje emergjente, shkakton te personi simptomat e mëposhtme:

Marramendje

Përshpejtim i rrahjeve të zemrës

Dhimbje e papritur dhe e fortë në gjoks, dhimbje barku ose dhimbje shpine

Simptomat e aneurizmës së aortës në bark

Aneurizma, nëse është aneurizmë abdominale e aortës, zakonisht shkakton simptoma që prekin zonën e barkut. Këto, nëse aneurizma nuk ka plasur, shfaqen si dhimbje barku dhe kurrizi që nuk kalon, si dhe ndjesi rrahjeje zemre në zonën e barkut. Por nëse aneurizma në bark është plasur, shfaqet me dhimbje të papritur në bark dhe kurriz, marramendje, djersitje, rrahje të shpejta të zemrës, ngjyrë të zbehtë dhe të fikët.

Simptomat e aneurizmës së aortës në gjoks

Aneurizma torakale e aortës rritet ngadalë në gjoks dhe në fillim nuk shkakton simptoma. Por me rritjen, mund të shkaktojë dhimbje shpine, kollë, ngjirje të zërit, vështirësi në frymëmarrje dhe ndjeshmëri në gjoks. Nëse kjo rritje shkakton plasjen e aneurizmës, ndodh humbje e vetëdijes, vështirësi në frymëmarrje, rënie e presionit të gjakut dhe vështirësi në gëlltitje.

Si vendoset diagnoza e aneurizmës së aortës?

Shumica e aneurizmave të aortës nuk shkaktojnë simptoma, por diagnoza përmes kontrolleve rutinë nuk është e vështirë. Megjithatë, nëse personi nuk bën kontrollet e tij rutinë, rreziku që aneurizma të diagnostikohet pas plasjes së saj është i lartë. Nëse personi ka rrezik të lartë të ketë aneurizëm të aortës ose ka simptoma që tregojnë për aneurizmë, merret ndihmë nga teknikat e imazherisë. Këto mund të jenë tomografia e llogaritur, angiografia dhe ultrazëri. Para teknikave të imazherisë, mjeku kryen një ekzaminim fizik. Në këtë ekzaminim, mjeku dëgjon zemrën, kontrollon pulsin dhe vlerëson simptomat. Pastaj, me ultrazë, shqyrtohet diametri i aortës. Nëse diametri i aortës është më i madh se sa duhet, mund të merren ndihmë nga teste të ndryshme skrinimi. Testet e përdorura për vlerësimin e aneurizmës së aortës janë këto:

Ultrazëri:Ultrazëri ndihmon në ndjekjen e aortës me kalimin e kohës, ndërsa mund të japë informacion edhe për madhësinë e aneurizmës. Preferohet veçanërisht për aneurizmën abdominale të aortës.

Ekokardiografia:Ndihmon të marrim informacion për madhësinë e aneurizmës, duke na lejuar njëkohësisht të kemi informacion edhe për aortën torakale.

RMN:RMN ndihmon për të marrë informacion për madhësinë, formën dhe pozicionin e aneurizmës.

Te cilët persona duhet t'i nënshtrohen skrinimit të aneurizmës së aortës?

Për aneurizmën e aortës, disa persona duhet të kontrollohen rregullisht. Sepse kjo gjendje, që zakonisht nuk shfaq simptoma, kur diagnostikohet herët mund të kontrollohet para se të plasë. Karakteristikat e personave te të cilët duhet zbatuar skrinimi i aneurizmës së aortës janë këto:

Persona të moshës 65-75 vjeç që kanë pirë duhan më parë (veçanërisht meshkuj)

Persona që kanë histori aneurizme në familje, edhe nëse nuk kanë pirë kurrë duhan

Persona 75 vjeç e më të moshuar, te farefisi i shkallës së parë të të cilëve është gjetur aneurizëm

Persona me histori sëmundjeje periferike arteriale (5)

Metodat e trajtimit të aneurizmës së aortës

Trajtimi i aneurizmës së aortës ndryshon sipas asaj nëse aneurizma ka plasur apo jo. Nëse aneurizma nuk ka plasur akoma, duhet parandaluar që ajo të rritet aq sa të plasë. Gjatë këtij procesi, niveli i rritjes së aneurizmës monitorohet rregullisht me teste skrinimi. Qëllimi është parandalimi i rritjes së aneurizmës deri në atë masë sa të plasë. Gjatë kësaj periudhe, për të parandaluar rritjen e madhësisë së aneurizmës mund të përshkruhen ilaçe për kolesterolin ose ilaçe që rregullojnë presionin e gjakut.

Në varësi të madhësisë së aneurizmës dhe shpejtësisë së rritjes së saj, mund të zgjidhet një procedurë kirurgjikale. Pas operacioneve të kryera, mund të shfaqen komplikacione si gjakderdhje rreth kapakut të quajtur greft, mpiksje gjaku, infeksion dhe lëvizje e grefti nga vendi i vendosjes. Për këtë arsye, personi duhet të vazhdojë kontrollet e rregullta edhe pas trajtimit. Gjithashtu, ndryshimet në stilin e jetës që do të bëjë personi luajnë rol në procesin e trajtimit. Ndryshimet që mund të bëhen në stilin e jetës janë këto:

Lënia e duhanit: Pirja e duhanit mund të shkaktojë rritje të shpejtë të aneurizmës dhe të çojë në plasje.

Përvetësimi i një diete mbrojtëse për zemrën: Një regjim ushqimor që mbështet shëndetin e zemrës dhe enëve të gjakut ndihmon në parandalimin e plasjeve, duke pasur efekt ulës të presionit të lartë dhe kolesterolit.

Menaxhimi i stresit: Një stil jete i stresuar mund të shkaktojë rritje të tensionit. Kjo ndikon në keqësimin e aneurizmës ekzistuese.

Të jesh fizikisht aktiv: Aktivitetet fizike të kryera nën kontrollin e mjekut mund të mbështesin procesin e trajtimit të personit (5).

Metoda kirurgjikale

Riparimi kirurgjikal i aneurizmës, veçanërisht në rastet e plasjes, preferohet. Kjo metodë, e quajtur edhe kirurgji e hapur, synon riparimin e plasjes së aneurizmës ose dëmit pas plasjes. Zona e aortës ku ka problem hapet dhe pjesa e dëmtuar hiqet, ndërsa kjo zonë zëvendësohet me një tub sintetik të quajtur greft. Ky tub lejon që gjaku të kalojë në mënyrë të sigurt nëpër enë. Nëse aneurizma është abdominale, bëhet një prerje pak nën bark. Por nëse aneurizma është torakale, nevojitet prerje në gjoks.

Metoda endovaskulare

Greft i përdorur në metodën kirurgjikale vendoset në enë në metodën endovaskulare pa prerje të mëdha. Për këtë, personit i përdoret një kateter me metodë minimalisht invazive, i cili e çon grefin në zonën e nevojshme. Përmes një prerjeje të bërë në pikën e përshtatshme, tubi i quajtur kateter përparon deri te aorta dhe e çon kapakun e ri. Në pikën e dobët që duhet riparuar vendoset greft, me qëllim parandalimin e zgjerimit balonë. Stent-greft i vendosur nuk ndikon negativisht në rrjedhën e gjakut dhe qarkullimi i gjakut vazhdon në mënyrë të shëndetshme.

Aneurizma e aortës, kur plasë, mund të paraqesë rrezik jetësor. Për këtë arsye, personat me rrezik duhet të ndjekin praninë e aneurizmës përmes kontrolleve të rregullta. Po ashtu, për personat te të cilët është vërejtur prania e aneurizmës, ndjekja e rritjes është me rëndësi jetike. Kjo gjendje, që lidhet ngushtë me moshën dhe faktorët gjenetikë, mund të kontrollohet me ndryshime në stilin e jetës dhe procedura kirurgjikale. Nëse personi ka aneurizëm të aortës dhe ka zhvilluar simptoma të papritura, duhet t'i drejtohet menjëherë një institucioni shëndetësor për shkak të rrezikut të plasjes.