Diyabetik Retinopati Nedir? Belirtileri Nelerdir? Teşhis ve Tedavisi Nasıl Olur?

Diyabetik retinopati, yüksek kan şekeri nedeniyle gözün retina tabakasındaki damarların zarar görmesiyle ortaya çıkan ciddi bir göz rahatsızlığıdır. Tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına ve körlüğe yol açabilir. Özellikle diyabetik makula ödemi, diyabeti olan yaklaşık 15 kişiden 1'inde görülmektedir. Bu yazıda, diyabetik retinopati belirtileri, evreleri, teşhis yöntemleri ve tedavi seçeneklerini sizler için detaylı şekilde ele alacağız.

Diyabetik Retinopati Nedir ve Nasıl Oluşur?

Diyabetik retinopati tanımı

Diyabetik retinopati, şeker hastalığının göz üzerindeki en ciddi etkilerinden biridir. Gözün arka kısmında yer alan ve görme hücrelerinin bulunduğu retina tabakasındaki damarların hasar görmesiyle oluşur. Bu hasar, retinanın beslenmesini ve yapısını doğrudan etkiler.

Kontrol altına alınmadığında, diyabetik retinopati önlenebilir körlük nedenlerinin başında gelir. Her iki gözü birden etkileyen bu rahatsızlık, özellikle 20-70 yaş aralığında karşınıza çıkabilir.

Diyabetik retinopatinin oluşum nedenleri

Kandaki yüksek şeker seviyesi, retinadaki küçük kan damarlarını zayıflatır. Sonuç olarak, bu damarlar sıvı veya kan sızdırmaya başlar. Bazı durumlarda damarlar tamamen tıkanabilir.

Retina yeterli oksijen alamadığında, vücudunuz yeni damarlar oluşturarak sorunu çözmeye çalışır. Ancak bu yeni damarlar son derece kırılgandır ve kolayca kanar. Oluşan kanamalar göz içinde birikir ve ciddi görme sorunlarına yol açar.

Damar duvarlarında kalınlaşma meydana gelir ve geçirgenlik artar. Zamanla retinada mikroanevrizma adı verilen küçük baloncuklar, kanamalar ve sıvı birikintiği oluşur.

Hangi tip diyabette görülür?

Diyabetik retinopati hem Tip 1 hem de Tip 2 diyabet hastalarında görülür. Tip 1 diyabette genellikle daha erken yaşlarda ortaya çıkar ve ani görme azalmaları daha sıktır. Tip 2 diyabette ise hastalık daha yavaş ilerler.

20 yıl ve daha uzun süredir Tip 1 diyabet yaşayan hastaların yüzde 90'ında, Tip 2 diyabet hastalarının ise yüzde 60'ında retinopati gelişebilir. Diyabet süresi 15 yıl üzerinde olanların yaklaşık yüzde 75'inde diyabetik retinopati saptanır.

Hastalığın süresi ne kadar uzunsa, gözün etkilenme olasılığı o kadar artar. Diyabet hastalarının yaklaşık yüzde 40'ında herhangi bir evrede diyabetik retinopati görülür.

Risk faktörleri

Diyabet hastası olan herkes retinopati riski taşısa da, bazı faktörler bu ihtimali önemli ölçüde artırır:

• Hastalık süresi: Diyabet geçmişiniz uzadıkça risk yükselir. Özellikle 10 yıl ve üzeri diyabeti olanlar yüksek risk grubundadır.

• Kan şekeri kontrolü: HbA1c değeriniz ne kadar yüksekse, damar hasarı o kadar artar.

• Yüksek tansiyon: Göz damarlarına ek yük bindirerek bozulmaları hızlandırır.

• Kolesterol ve trigliserit: Yüksek kan yağları damar sağlığını olumsuz etkiler.

• Böbrek hastalığı: Diyabetik nefropati varlığı, göz sorunlarını da büyütebilir.

• Hamilelik: Kan şekeri yönetiminin zorlaştığı dönemlerde göz sağlığınız etkilenebilir.

• Aile öyküsü: Ailede diyabetik retinopati öyküsü varsa riskiniz daha yüksektir.

Dolayısıyla, diyabeti olan hastaların 6 ayda bir veya en geç yılda bir göz kontrolleri yaptırması gerekir.

Diyabetik Retinopati Belirtileri Nelerdir?

Erken evre belirtileri

Hastalığın başlangıç aşamasında genellikle hiçbir belirti görülmez. Bu sinsi ilerleme, diyabetik retinopati için en tehlikeli durumlardan biridir. Gözünüzde herhangi bir sorun hissetmezsiniz, ancak retina damarlarında hasar birikmeye başlamıştır.

Hatta ilerlemiş diyabetik retinopati bile yıllarca belirti vermeyebilir. Görme merkeziniz etkilenmemişse ve sadece periferik retinada hasar varsa, hastalık çok ileri evrelere gelene kadar hiçbir bulgu vermeyebilir. Görmede bulanıklaşma olmaz, dolayısıyla siz farkında olmazsınız.

Bu nedenle yeni tanı konan Tip 2 diyabetli hastaların yüzde 20'sinde diyabetik retinopati saptanabilmektedir. Şikayetiniz olmasa bile düzenli göz dibi muayenesi yaptırmanız kritik önem taşır.

İleri evre belirtileri

Hastalık ilerledikçe ve özellikle makula bölgesi etkilendiğinde belirtiler ortaya çıkmaya başlar. Lezyonun bulunduğu yere ve hasarın şiddetine bağlı olarak farklı bulgular karşınıza çıkabilir.

İleri evrede karşılaşabileceğiniz belirtiler şunlardır:

• Bulanık veya dalgalı görme: Görme keskinliğinde azalma ve netlik kaybı.

• Gözde uçuşan noktalar (floaters): Göz önünde hareket eden siyah lekeler veya gölgeler, diyabetik retinopatinin tipik bulgularından biridir.

• Görüş alanında karanlık veya boş noktalar: Kör noktalar şeklinde ortaya çıkar.

• Gece görme zorluğu: Karanlık ortamlarda görme güçlüğü yaşarsınız.

• Ani görme kaybı: İleri vakalarda kapiller damarlarda ani kanamalar sonucu tam görme kaybı oluşabilir.

Unutmayın, sadece diyabetik retinopatisi olan bir hastada hiçbir zaman ağrı olmaz. Ağrı hissediyorsanız, retina dışında diğer göz dokularında da hasar olabilir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

Görmenizdeki birkaç günden uzun süren ve kan şekerinizle bağlantılı olmayan herhangi bir değişiklik fark ederseniz hemen göz muayenesi yaptırmalısınız. Uçuşan cisimcik görüntüsü fark ettiğinizde de doktora başvurmanız gerekir.

Eğer yukarıdaki belirtilerden herhangi biri varsa, acilen bir göz doktoruna görünmelisiniz. Erken evrede yapılacak müdahale, kalıcı görme problemlerine yol açmadan hasarın tedavi edilmesini sağlar.

Diyabetik Retinopati Evreleri

Diyabetik retinopati iki ana evreye ayrılır. Her evre farklı özelliklere sahiptir ve hastalığın gidişatını belirler. Evreleri anlamak, tedavi planlaması açısından kritik öneme sahiptir.

Non-proliferatif diyabetik retinopati (NPDR)

NPDR, hastalığın erken dönemini temsil eder[142]. Bu aşamada gözünüzde yeni damar oluşumu yoktur. Sadece normal retina damarları hasarlanmıştır.

Retina damarlarında küçük baloncuklar şeklinde mikroanevrizmalar oluşur. Bu küçük balonlaşmalar damar duvarlarında meydana gelir ve sıvı sızıntısına neden olabilir. Damarlardan kan veya serum sızıntıları başlar.

NPDR kendi içinde üç alt gruba ayrılır:

• Hafif non-proliferatif retinopati: Genellikle belirti vermez, sadece göz muayenesi ile tespit edilir

• Orta non-proliferatif retinopati: Retina damarlarında tıkanmalar başlar

• Şiddetli non-proliferatif retinopati: Kan dolaşımı ciddi şekilde bozulur, retina oksijen yetersizliği çeker

Ağır non-proliferatif diyabetik retinopatili hastaların bir yıl içinde proliferatif evreye ilerleme olasılığı yüzde 50 oranındadır.

Proliferatif diyabetik retinopati (PDR)

PDR, hastalığın en ileri ve en riskli evresidi. Bu aşamada gözünüzde tehlikeli ve kolayca kırılan yeni damarlar oluşur.

Hastalığın ileri dönemlerinde ince ve hasarlı retina damarları tıkanır. Retina oksijen ve kan alamayınca kendini korumak için yeni damarların oluşması için sinyal gönderir. Ancak bu yeni damarlar çok zayıftır.

Zayıf damarlar kolayca kırılır ve göz içi kanamasına neden olur. Vitreus içine kanayarak dışardan gelen ışınların retinaya ulaşmasını engeller. Yeni damarlarla birlikte oluşan bağ dokusu büyüyüp büzüşerek retinayı yapışık olduğu yapılardan ayırabilir.

PDR oluşan hastaların beş yıl içinde görmelerini yüzde 50 oranında kaybetme riski vardır. Diyabetli hastaların yaklaşık yüzde 5'inde PDR görülür. Tedavisiz kalırsa körlükle sonuçlanır.

Diyabetik makula ödemi

Diyabetik makula ödemi de diyabetik retinopatinin bir formudur. Ancak burada retinanın özel bir bölgesi kastedilir. Bu bölge halk arasında sarı nokta denen makula bölgesidir.

Makula, keskin görmemizden ve renkli görmemizden sorumlu olan kısımdır. Makula ödemi, bu bölgede damarlardaki sızıntılar sonucu oluşan ödemdir.

DMÖ, diyabetik retinopatinin herhangi bir evresine eşlik edebilir. Kontrolsüz yüksek kan şekeri seviyeleri makuladaki kan damarlarına zarar verebilir. Diyabetik retinopatili hastalarda en sık görme kaybı nedenidir.

Yirmi yıllık diyabet tanısı olan Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarında DMÖ prevalansı yaklaşık yüzde 28'dir. İnce kan damarlarının duvarlarında oluşan mikroanevrizmalardan dışarıya sıvı sızabilir. Bu durum makula yakınında şişliğe yol açar.

Diyabetik Retinopati Teşhisi Nasıl Konur?

Diyabetik retinopati teşhisi koymak için göz doktoru detaylı bir retina muayenesi yapar. Birden fazla test kullanılarak hastalığın varlığı ve evresi belirlenir. Bu testler sayesinde hastalığı erken dönemde yakalamak ve tedavi planı oluşturmak mümkündür.

Göz dibi muayenesi

Göz bebeğinizi büyütmek için gözünüze damlalar damlatılır. Bu damlalar sayesinde doktorunuz göz dibinizi detaylı olarak inceler. Retina damarlarının durumu değerlendirilir.

Doktorunuz özel mercekler ve biyomikroskop kullanarak retinanızı inceler. Kanamış kan damarları, retinada şişme, soluk renkli yağlı birikintiler ve hasarlanmış sinir dokusu aranır. Bu muayene sonrasında yakınınız birkaç saat bulanık görülebilir.

Göz dibinin renkli fotoğrafı çekilir. Bu fotoğraflar hastalığın ilerleyişini takip etmek için arşivlenir. Retina fotoğrafı, tedavinin etkinliğini değerlendirmede önemli rol oynar.

Optik koherens tomografi (OKT)

OKT, göz tomografisi olarak bilinen ve hiçbir yan etkisi olmayan bir görüntüleme yöntemidir. Işık dalgaları kullanarak retinanın tabakaları görüntülenir. Ödem ve yapısal hasar tespit edilir.

Bu test mikron düzeyinde çözünürlükte kesitler sağlar. Retinada mikroskoptan bile daha iyi detaylar görülür. Makuladaki ödem, kalınlık haritaları çıkartılarak ölçülebilir.

OKT radyasyon içermez ve sadece beş saniyelik bir çekim gerektirir. Test tamamen ağrısız ve invaziv olmayan bir yöntemdir. Diyabetik makula ödemini değerlendirmede son derece değerlidir.

Floresein anjiyografi

Floresein anjiyografi, retina damarlarının anjiografisini çeken özel bir testtir. Kolunuzdaki damardan floresein adlı turuncu renkli bir boya enjekte edilir. Saniyeler içinde bu boya göze ulaşır.

Boya retinanızdaki kan damarlarından geçerken özel bir kamera ile siyah beyaz fotoğraflar çekilir. Sızıntı, tıkanma ve yeni damar oluşumları bu yöntemle görüntülenir. Damarlardan bir kanama veya sızıntı olup olmadığı kolayca seçilir.

Test yaklaşık 10 dakika sürer. Retinanın hangi bölgesine ne tür tedavi yapılacağına bu anjiografiyle karar verilir. Boya, 24-36 saat içinde böbrek ve karaciğerden atılır. Cildinizdeki, gözünüzdeki ve idrarınızdaki geçici turuncu renk sizi endişelendirmemelidir.

Düzenli kontrollerin önemi

Tip 2 diyabeti olan hastalar, tanı konduğu andan itibaren düzenli olarak göz dibi muayenesi yaptırmalıdır. Tip 1 diyabetli hastalarda ise ilk 5 yıl içerisinde herhangi bir zamanda muayene yapılır.

Her iki grupta da hastanın hiçbir şikayeti olmasa bile yılda bir göz muayenesi tekrarlanmalıdır. Diyabetik retinopati teşhisi konulan hastalar ise 3-4 aylık aralıklarla düzenli kontrollere gitmelidir.

Erken bulgular ortaya çıktığında hastada şikayet olmaz. Şikayetler daha geç evrelerde başlar. Dolayısıyla, belirti vermesini beklemeden düzenli muayenelere gitmeniz gerekir. Düzenli göz kontrolleri ile kalıcı görme kaybı önlenebilir.

Diyabetik Retinopati Tedavisi Nasıl Yapılır?

Diyabetik retinopati tedavisindeki temel amaç, görmenizi korumak ve hastalığın ilerlemesini durdurmaktır. Erken evrelerde özel bir tedavi uygulanmaz. Bu aşamada kan şekeri seviyenizin dengelenmesi, sağlıklı yaşam tarzı ve düzenli göz muayeneleriyle hastalığın ilerlemesi engellenir. Ancak hastalık ilerledikçe aktif tedavi yöntemlerine ihtiyaç duyulur.

Tedaviden önce kan şekeriniz normal sınırlara çekilmeli, tansiyon ve kolesterol tedavi edilmelidir. Kan şekeri, tansiyon ve kolesterolün kontrolü tedavinin en önemli basamağıdır.

Göz içi ilaç enjeksiyonları

Diyabetik makula ödemi durumunda göz içi enjeksiyonlar etkili bir tedavi yöntemidir. Bu enjeksiyonlar gözdeki şişkinliği ve sıvı birikimini azaltarak görme kalitenizi artırabilir. Anti-VEGF ilaçlar veya kortikosteroidler kullanılır.

Anti-VEGF ilaçlar, damar geçirgenliğini artıran VEGF adlı maddeyi baskılayarak çalışır. Sonuç olarak damar sızıntısı azalır, ödem geriler ve görme netleşir. İşlem steril koşullarda damla anesteziyle yapılır. Çoğu hasta sadece hafif bir baskı hisseder. Uygulama birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır.

İlk aylarda genellikle ayda bir enjeksiyon yapılır. Görme ve OKT bulguları düzeldikçe aralıklar uzatılır. Bazı hastalarda göz içi steroid implantlar tercih edilir. Bu ilaçlar göz içinde yavaş salınarak aylarca etki sağlar. Zamanında yapılan enjeksiyonlar körlük riskini belirgin şekilde azaltır.

Lazer tedavisi

Lazer tedavisi, özellikle proliferatif retinopati evresinde kullanılan bir yöntemdir. Retinada yeni ve anormal damarların oluşumunu engeller. Lazerle yapılan küçük yanıklar bu damarların sızıntı yapmasını önler.

Lazer 514 nm dalga boyunda ışınla retina pigment hücrelerindeki melanin pigmenti tarafından tutulur. Hücrelerde ısı birikimine bağlı ölüm olur. Oksijen geçişi artar ve anormal damarlarda gerileme olur. Anormal damarlardaki gerileme olası kanama riskini azaltır.

Lazer tedavisinin asıl etkisi 4-5 aylarda ortaya çıkar. İlk bir iki hafta görme azalabilir. Görme noktasına 500 mikrondan daha yakın olmayacak şekilde uygulama yapılır.

Vitrektomi ameliyatı

Hastalığın çok ilerlediği durumlarda vitrektomi adı verilen cerrahi müdahale gerekebilir. Bu işlem göz içindeki kanamalar veya retina dekolmanı gibi komplikasyonların tedavisi için yapılır.

Vitrektomi sırasında gözün içindeki jölemsi yapı çıkarılarak yerine özel bir sıvı, gaz veya silikon yağı yerleştirilir. Mikro cerrahi aletlerle göz içine girilir. Göz içindeki kanamalar temizlenir, anormal kan damarları ve zar yapıları alınır.

Ameliyat sonrası süreç

Ameliyat sonrası iyileşme birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. İlk günlerde gözde batma, hafif kanlanma ve bulanık görme görülebilir. Eğer göze gaz veya silikon yağı verilmişse başınızı belirli pozisyonda tutmanız gerekebilir.

Antibiyotik ve kortizon içeren göz damlaları verilir. Tam iyileşme süresi ortalama 3 ila 6 ay sürebilir. İyileşme kullanılan iç maddelere ve retinada hasarın derecesine bağlıdır.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmezse ilerlemiş evrelerde kalıcı görme kaybına neden olabilir. Erken tanı konan hastalarda uygun tedaviyle kalıcı görme kaybının önlenme oranı yüzde 80'in üzerindedir. Diyabetik retinopati tedavisi ömür boyu sürer. Hastalık sinsidir ve her an ilerleyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Diyabetik retinopati ciddi bir göz rahatsızlığıdır, ancak erken teşhis ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir. Kan şekerinizi düzenli tutmak, sağlıklı yaşam tarzı benimsemek ve özellikle yılda en az bir kez göz muayenesi yaptırmak hastalığın ilerlemesini önler. Belirtiler ortaya çıkmadan önce harekete geçmeniz kritik önem taşır. Diyabet hastasıysanız düzenli göz kontrollerini ihmal etmeyin. Erken müdahale sayesinde görme kaybı riskini yüzde 80 oranında azaltabilirsiniz. Gözleriniz çok değerlidir, dolayısıyla sağlıklarını korumak için bugün harekete geçin.