Kısaca: Kök hücre tedavisi, vücudun yeni ve sağlıklı hücre üretmesini ya da hasar görmüş dokunun onarılmasını sağlamak için kök hücrelerin kullanılmasıdır. Bugün en çok kan hastalıklarında kullanılır. Diz ve eklem sorunlarında ağrıyı azaltmak, gözün ön yüzeyindeki bazı hasarları onarmak için de uygulanabilir. Otizm, felç ya da Alzheimer gibi hastalıklarda ise hâlâ araştırma aşamasındadır.
Kök hücre tedavisi nedir?
Vücudumuz her gün yeni hücreler üretir. Bu işi yapan hücrelerin başında kök hücreler gelir. Kök hücre tedavisinde bu özellikten yararlanılır: Sağlıklı kök hücreler hastaya verilir, böylece hastalıklı hücrelerin yerine yenilerinin üretilmesi ya da hasarlı dokunun onarılması desteklenir.
Kök hücre tek bir tedavi değildir. Kan hastalıklarındaki uygulama ile dizdeki uygulama tamamen farklıdır. Kullanılan hücre, işlem ve beklenen sonuç hastalığa göre değişir.
Kök hücre nedir, türleri nelerdir?
Kök hücre, kendini çoğaltabilen ve vücutta başka hücrelere dönüşebilen hücredir. Vücudun "ana hücresi" gibi düşünebilirsiniz. Hangisinin hangi hastalıkta işe yaradığı kök hücrenin türüne bağlıdır:
Kan yapan kök hücreler (hematopoetik): Kemik iliğinde, kanda ve göbek kordonu kanında bulunur. Kırmızı kan hücrelerini, akyuvarları ve kan pulcuklarını üretir. Kan hastalıklarında yıllardır tedavide kullanılır.
Doku onarımını destekleyen kök hücreler (mezenkimal): Yağ dokusunda, kemik iliğinde ve göbek kordonu dokusunda bulunur. Kıkırdak, kemik ve yağ hücresine dönüşebilir. Ortopedide uygun hastalarda kullanılır, birçok alanda araştırmalar sürüyor.
Göz yüzeyindeki kök hücreler (limbal): Gözün saydam tabakasının (kornea) kenarında bulunur ve gözün ön yüzeyini sürekli yeniler. Gözün ön yüzeyindeki bazı hasarlarda tedavide kullanılır.
Embriyonik kök hücreler: Çok erken dönem embriyoda bulunur ve vücuttaki her hücreye dönüşebilir. Tedavide kullanılmaz. Laboratuvar araştırmalarında yer alır, Türkiye'de tedavi amaçlı uygulanmaz.
Kök hücre tedavisi hangi alanlarda kullanılır?
Kök hücrenin her hastalıkta aynı etkiyi gösterdiğini söylemek doğru olmaz. Bugünkü durumu şöyle özetleyebiliriz:
Alan | Ne için kullanılır? | Bugünkü durumu |
|---|---|---|
Kan hastalıkları | Lösemi, lenfoma, multipl miyelom, aplastik anemi, talasemi | Yıllardır kullanılan bir tedavi |
Diz ve eklem sorunları | Erken ve orta evre kireçlenme, kıkırdak hasarı | Uygun hastalarda ağrıyı azaltabilir |
Göz hastalıkları | Kimyasal yanık gibi nedenlerle gözün ön yüzeyinin hasar görmesi | Uygun hastalarda uygulanır |
Kalp, sinir sistemi ve diğer hastalıklar | Kalp yetmezliği, omurilik yaralanması, MS, Parkinson, otizm, tip 1 diyabet | Araştırma aşamasında |
Kan hastalıklarında kök hücre
Kök hücrenin en bilinen kullanımı budur. Hastalıklı kemik iliğinin yerine sağlıklı kök hücreler verilir. Halk arasında kemik iliği nakli olarak bilinir. Multipl miyelom, lenfoma ve lösemi başta olmak üzere birçok kan hastalığında uygulanır. Nakil her hastaya gerekmez, kararı hematoloji ekibi verir.
Merkezimiz hakkında bilgi almak için Kemik İliği (Kök Hücre) Nakli Merkezi sayfamıza bakabilirsiniz. Nakil sonrası dönem için yaşam kılavuzumuzu hazırladık.
Diz ve eklem sorunlarında kök hücre
Diz kireçlenmesinin erken ve orta evrelerinde, kıkırdak yaralanmalarında ve bazı menisküs sorunlarında kişinin kendi yağ dokusundan ya da kemik iliğinden hazırlanan kök hücreler eklemin içine verilebilir. Çalışmalar bu uygulamanın ağrıyı azaltıp hareketi kolaylaştırabildiğini gösteriyor. Ancak aşınmış kıkırdağı eski haline getirdiği kanıtlanmış değil. Bu yüzden ileri evre kireçlenmede protezin yerini tutmaz.
Nasıl yapıldığını ve kimlere uygun olduğunu dizde kök hücre tedavisi sayfamızda anlattık.
Göz hastalıklarında kök hücre
Gözün saydam ön tabakasına kornea denir. Korneayı yenileyen kök hücreler kimyasal yanık, ısı yanığı ya da ağır enfeksiyonlarla zarar görebilir. Kornea kendini yenileyemeyince bulanıklaşır, ağrı ve görmede azalma başlar. Tıp dilinde buna limbal kök hücre yetmezliği denir. Bu hastalarda sağlıklı gözden ya da bir vericiden alınan kök hücreli doku nakledilebilir.
Sarı nokta hastalığı gibi gözün arka tabakasını tutan hastalıklarda ise kök hücre hâlâ araştırma aşamasındadır. Bkz. kornea hastalıkları.
Araştırma aşamasındaki alanlar
Kalp yetmezliği, omurilik yaralanması, MS, Parkinson, ALS, tip 1 diyabet, otizm ve serebral palsi gibi hastalıklarda kök hücre üzerine çok sayıda araştırma sürüyor. Bir kısmı umut verici olsa da bu hastalıklarda kök hücre bugün rutin bir tedavi değildir.
Dikkat: Yurt içinde veya yurt dışında, "kesin sonuç" vaadiyle otizm, felç ya da yaşlanmaya karşı kök hücre öneren merkezlere karşı dikkatli olun. Türkiye'de araştırma aşamasındaki kök hücre uygulamaları yalnızca Sağlık Bakanlığı izinli araştırmalar kapsamında yapılabilir. Size önerilen bir uygulamanın izinli olup olmadığını mutlaka sorun.
Kök hücreler nereden alınır?
Kaynağı tedaviye göre değişir:
Kandan: Koldaki damardan alınan kan bir cihazdan geçirilir, cihaz kök hücreleri ayırır. Anestezi gerekmez.
Kemik iliğinden: Ameliyathanede, siz uyurken kalça kemiğinden iğneyle alınır.
Yağ dokusundan: Bölgesel uyuşturmayla karın veya kalçadan az miktarda yağ alınır. Daha çok eklem uygulamalarında kullanılır.
Göbek kordonu kanından: Doğumdan sonra kordonda kalan kan toplanıp saklanır. Anneye ve bebeğe zararı yoktur.
Kök hücre tedavisi nasıl yapılır?
İşlem hastalığa göre çok değişse de genel akış benzerdir:
Muayene ve tetkikler: Hastalığınız ve genel sağlık durumunuz değerlendirilir.
Tedaviye karar verilmesi: Kök hücrenin size fayda sağlayıp sağlamayacağına ilgili uzman karar verir.
Kök hücrelerin hazırlanması: Hücreler sizden ya da uygun bir vericiden alınır ve laboratuvarda hazırlanır.
Uygulama: Kan hastalıklarında damar yolundan, eklem sorunlarında eklemin içine iğneyle, gözde ameliyatla uygulanır.
Takip: Sonuç düzenli kontrollerle izlenir.
Kök hücre tedavisinin riskleri
Riskler uygulamanın türüne göre değişir. Kemik iliği naklinde önce güçlü bir tedavi verildiği için enfeksiyon, bulantı ve saç dökülmesi gibi yan etkiler görülebilir ve yakın takip gerekir. Eklem uygulamalarında hücreler sizden alındığı için ciddi yan etki nadirdir, en sık birkaç gün süren şişlik ve ağrı olur.
Hangi uygulama olursa olsun, tedaviden önce fayda ve riskleri hekiminizle konuşun.
Hisar Hospital'da kök hücre tedavisi
Kan hastalıklarında kök hücre tedavisi Hematoloji bölümümüz ve 20 yataklı Kemik İliği Nakli Merkezimizde yapılır. Tüm odalar tek kişiliktir ve özel filtreli hava sistemiyle donatılmıştır.
Eklem sorunları için uygulamalar Ortopedi ve Travmatoloji bölümümüzde, göz hastalıkları için uygulamalar Göz Sağlığı ve Hastalıkları bölümümüzde değerlendirilir.
Hisar Hospital, JCI (Joint Commission International) akreditasyonlu bir hastanedir.
Sık Sorulan Sorular
Kök hücre tedavisi nedir?
Kök hücre tedavisi, yeni ve sağlıklı hücre üretilmesini ya da hasarlı dokunun onarılmasını sağlamak için kök hücrelerin kullanılmasıdır.
Kök hücre tedavisi ile hangi hastalıklar tedavi edilir?
En çok lösemi, lenfoma, multipl miyelom, aplastik anemi ve talasemide kullanılır. Diz kireçlenmesinde bazı hastalarda ağrıyı azaltabilir, gözün ön yüzeyindeki bazı hasarlarda da uygulanır. Diğer pek çok hastalıkta hâlâ araştırma aşamasındadır.
Kök hücre tedavisi nasıl yapılır?
Uygulama hastalığa göre değişir. Kan hastalıklarında damar yolundan, eklem sorunlarında eklemin içine iğneyle verilir, gözde ise ameliyatla uygulanır.
Kök hücre tedavisi ameliyat mı?
Çoğu zaman değildir. Kan hastalıklarında hücreler serum gibi damar yolundan, eklemlerde iğneyle verilir. Göz uygulamaları ise ameliyathanede yapılır.
Kök hücre tedavisi ağrılı mı?
Damar yolundan verilirken ağrı olmaz. Eklem uygulamaları bölgesel uyuşturmayla yapılır, sonrasında birkaç gün şişlik ve ağrı olabilir.
Kök hücre tedavisi tehlikeli mi?
Riski uygulamanın türüne göre değişir. Eklem uygulamalarında ciddi yan etki nadirdir. Kemik iliği naklinde ise risk daha yüksektir ve yakın takip gerekir. İzinsiz merkezlerde yapılan uygulamalar ayrıca risklidir.
Kök hücre tedavisinin etkisi ne zaman başlar?
Dizde ağrıdaki azalma genellikle birkaç hafta içinde fark edilir, tam sonuç için 3–6 ay beklenir. Diğer alanlarda süre hastalığa göre değişir.
Kök hücre göz hastalıklarında kullanılıyor mu?
Evet. Gözün ön yüzeyini yenileyen kök hücreler kimyasal yanık gibi nedenlerle zarar gördüğünde kök hücreli doku nakli yapılabilir. Sarı nokta hastalığı gibi retina hastalıklarında ise hâlâ araştırma aşamasındadır.
Kök hücre tedavisi için yaş sınırı var mı?
Kesin bir yaş sınırı yoktur. Kararı yaştan çok hastalık ve genel sağlık durumu belirler.
