Што е циста на јајчникот? Кои се симптомите?

Што е циста на јајчникот? Кои се симптомите?

Јајчниците се органи кои во текот на репродуктивниот период кај секоја жена ги подготвуваат јајните клетки за оплодување преку нивно созревање, а истовремено овозможуваат и производство на различни хормони. Кај секоја жена, со по еден јајчник од десната и левата страна, кистозните творби што можат да се формираат во јајчниците се нарекуваат циста на јајчникот. Цистите на јајчникот, кои особено често се среќаваат кај жените во репродуктивна возраст, најчесто се бенигни и имаат тенденција да се намалат и да исчезнат по неколку месеци на следење. Меѓутоа, цистите за кои е утврдено дека се малигни, кои предизвикуваат крварење или слични проблеми, или кои не покажуваат подобрување и покрај одреден период на следење, може да бараат хируршко лекување.

Што е циста на јајчникот?

Кесите со најчесто течна содржина кои се развиваат во ткивото на јајчникот се нарекуваат циста на јајчникот. Развојот на одредени мали цистични творби, какви што се фоликуларните цисти, за време на нормалните функции што јајчникот ги извршува во текот на менструалниот циклус (менструација), е вообичаена појава, и тие може да бидат дел од процесите на подготовка за репродукција. Таквите цисти обично се мали и со текот на времето спонтано исчезнуваат. Меѓутоа, во некои случаи цистите не исчезнуваат спонтано и дури може да покажуваат тенденција на постојан раст. Бидејќи овие цисти може да бидат и малигни и бенигни, задолжително бараат дополнителни испитувања. Истовремено, дури и кај бенигните цисти, со растот може да се појават компликации како пукање (руптура) или извртување на самиот јајчник околу својата оска (торзија). Затоа, цистите кои не се намалуваат со следење мора точно да се утврди нивниот тип, да се испита можноста за рак, а цистите што претставуваат ризик треба да се отстранат со хируршка операција.

Какви видови цисти на јајчникот постојат?

Најголемиот дел од цистите на јајчникот се состојат од цисти кои редовно се формираат како дел од нормалниот менструален циклус во женскиот репродуктивен систем и исчезнуваат кога ќе ја исполнат својата функција. Овие цисти, наречени функционални цисти, кои се неопходни за непрекинатост на природните процеси, се јавуваат само во репродуктивниот период, додека по менопаузата и во детството не е можно нивно појавување. Цистите кои не спаѓаат во функционалните се нарекуваат патолошки цисти, а малигните цисти обично се состојат од цисти кои спаѓаат во оваа група.

Функционални цисти

Во јајчниците секој месец во текот на процесот на созревање на јајната клетка се формираат мали цисти наречени фоликули. Секое нарушување во овие процеси може да предизвика формирање циста на јајчникот. Функционалните цисти, кои по правило не предизвикуваат болка и се безопасни, се очекува спонтано да исчезнат во текот на два или три циклуса. Функционалните цисти во себе се делат на два подвида: фоликуларни цисти и цисти на жолтото тело.

Фоликуларни цисти

Во деновите кои се поклопуваат со средината на менструалниот циклус, јајната клетка треба да излезе од фоликулот и да почне да се движи кон фалопиевата цевка. Меѓутоа, ако фоликулот не пукне поради некој проблем, тој не може да ја испушти јајната клетка во себе и продолжува да расте како фоликуларна циста. Цистите на јајчникот кои се јавуваат и најчесто се бенигни, наречени едноставни цисти, обично се формираат на овој начин.

Цисти на жолтото тело (corpus luteum)

По пукањето на фоликулот и ослободувањето на јајната клетка, остатокот од фоликулот се смалува и почнува да синтетизира хормоните естроген и прогестерон, по што фоликулот ја добива назнаката corpus luteum (жолто тело). Од жолтото тело се одржуваат потребните лачења на хормони за да може да започне бременоста ако јајната клетка биде оплодена. Кога просторот од кој била испуштена јајната клетка во одредени случаи ќе се затвори, во него се акумулира течност или крв и на тој начин се формираат цисти на жолтото тело.

Патолошки цисти

Цистите кои се формираат на јајчниците и не се поврзани со менструалните процеси (процеси поврзани со менструалниот циклус) се патолошки цисти. Патолошките цисти имаат поголема веројатност да предизвикаат компликации како болка, крварење и проблеми поврзани со репродукцијата, во споредба со функционалните цисти. Дермоидните цисти, чоколадните цисти (ендометриумски цисти) и цистаденомите спаѓаат во оваа група. Особено дермоидните цисти и цистаденомите можат да достигнат многу големи димензии и да предизвикаат торзија (извртување) на јајчникот, со што го блокираат протокот на крвта и може да носат сериозни компликации.

Дермоидни цисти

Дермоидните цисти, кои потекнуваат од германативните клетки одговорни за производство на јајни клетки во јајчниците, во медицината се нарекуваат и тератом. Овие цисти, кои личат на кеса и кои во ретки случаи се покажуваат како малигни, во својата содржина може да имаат различни ткива како маст, кожа, коса и заби.

Ендометриумски (чоколадни) цисти

Развојот на ткиво од клетките на ендометриумот, слојот што ја обложува внатрешната површина на матката, кога тие се населат на подрачје надвор од матката, ја предизвикува болеста наречена ендометриоза. Кога овие ткива се формираат на површината на јајчникот, настануваат ендометриумски цисти или, како што се познати меѓу луѓето, чоколадни цисти.

Цистаденоми

Цистаденомите, кои се состојат од клетките на површинскиот дел на јајчникот, се цисти кои можат да имаат течна или слузеста содржина. Овие видови цисти можат да достигнат многу големи димензии.

Кои се симптомите на циста на јајчникот?

Најголемиот дел од цистите на јајчникот, иако зависат од видот, по правило во раната фаза не даваат никакви симптоми и случајно се откриваат при ултразвучни снимања. Меѓутоа, одредени видови цисти, како чоколадните цисти, или цистите кои достигнуваат големи димензии, може да се манифестираат со различни симптоми. Меѓу вообичаените симптоми на циста на јајчникот што се јавуваат во такви случаи може да се наведат следниве:

Болка во карличната регија (долниот дел на стомакот и препонската регија)

Отеченост на стомакот или опипливо испакнување

Чувство на полнота или притисок во стомакот

Болки чија јачина се зголемува при движења како навалување или свиткување во фетална положба

Менструации со прекумерна болка или обилно крварење

Интермитентно крварење и мрљење надвор од менструалните крварења

Болка за време на полов однос

Жените кои имаат симптоми како горенаведените треба да се јават на преглед кај специјалист по гинекологија и акушерство. Во случај на пукање или извртување на јајчникот со цистата, на страната на цистата може да се појави болка од остар почеток, слична на прободување со нож. Затоа, во таква ситуација задолжително треба без губење на време да се јавите во итната служба.

Како се дијагностицираат цистите на јајчниците?

Циста на јајчникот лесно може да се дијагностицира со едноставно ултразвучно снимање кај жени кои чувствуваат симптоми на циста на јајчникот или поминуваат општ гинеколошки преглед. Со абдоминален ултразвук или вагинален ултразвук јајчниците се испитуваат детално, со што може да се утврди дали има циста, а ако има, нејзината големина и тип. За цисти за кои се смета дека може да бидат малигни, со помош на крвни тестови може да се испита група крвни параметри наречени туморски маркери. Истовремено, лекарот може да побара и одредени тестови за одредување на нивото на репродуктивните хормони. Со земање предвид на наодите од ултразвукот и поддржувачките крвни наоди, цистите на јајчниците може да се дијагностицираат и да се утврди видот на постојните цисти. Потоа, земајќи го предвид видот и големината на цистата, вашиот лекар подготвува план за следење и лекување.

Како се лекуваат цистите на јајчниците?

Кај цистите на јајчниците, процесот на лекување се одредува индивидуално и специфично за болеста, земајќи ги предвид факторите како видот и големината на цистата, здравствената состојба на пациентот и бременоста. Истовремено, на процесот на лекување може да влијаат и прашања како возраста на пациентот, дали претходно родила или не, и кои придружни заболувања ги има. Затоа, по детално земање на анамнезата на пациентот, треба да се утврди индивидуален план за лекување според видот и големината на цистата. Кај жените во репродуктивна возраст, за цисти со мали димензии кои изгледаат како функционални цисти, може да се закаже нов контролен преглед за следните менструални циклуси. За цисти со големи димензии или за оние кои не се подобруваат спонтано, треба да се разгледаат опциите за лекување. Кај цистите во периодот пред и после менопаузата, веројатноста за малигност е многу поголема во споредба со репродуктивниот период. Затоа, во овие периоди, дури и за цисти со мали димензии, потребно е да се користат напредни методи на испитување.

Друго прашање што се поставува во врска со цистите на јајчниците е дали тие го спречуваат забременувањето. Повеќето цисти на јајчниците, особено едноставните и функционалните цисти, не го спречуваат забременувањето. Меѓутоа, цистите со големи димензии кои ја оштетуваат јајчната резерва и целосно го покриваат јајчникот, може да претставуваат пречка за бременост. Покрај тоа, одредени видови цисти, како чоколадните цисти, може да го нарушат хормоналниот баланс и негативно да влијаат на овулацијата или, ако дојде до бременост, да претставуваат пречка за нејзиното продолжување. Во такви случаи, пациентките кои планираат бременост ќе имаат корист ако се консултираат со специјалист по гинекологија.

Медикаментозно лекување

Кај цистите што се јавуваат во репродуктивниот период, кои не се подобруваат спонтано или покажуваат тенденција на раст, медикаментозното лекување обично е првата од опциите за лекување. Во такви случаи, обично се препорачува неколку месеци да се користат контрацептивни пилули за да се поддржи спонтаното исчезнување на цистата. За цистите кои не изгледаат како функционални цисти, како ендометриомските цисти или дермоидните цисти, корисно е да се направи план за лекување според наодите од дополнителните дијагностички тестови, како што се крвните анализи.

Хируршко лекување

Кога цистата претставува ризик за здравјето, не исчезнува во одреден период, не реагира на медикаментозно лекување или ѝ расте големината, потребно е да се отстрани со хируршка операција. Пред донесување на одлуката за хируршка операција, мора да се направи детален план со земање предвид на положбата и големината на цистата и на специфичните карактеристики на пациентот. Во повеќето случаи, со заштитни хируршки мерки за зачувување на јајчникот, целта е јајчникот да се зачува колку што е можно, а да се отстрани само цистата. Меѓутоа, во некои случаи, иако ретко, капсулата на цистата не може да се отстрани сама бидејќи е испреплетена со јајчникот. Во такви случаи може да треба да се отстрани еден јајчник или двата јајчника истовремено. За такви можности, пред операцијата треба да се оцени дали пациентката веќе има деца и, земајќи ги предвид придобивките и ризиците, да се донесе одлуката за операција.

Операцијата на циста на јајчникот најчесто се изведува со затворен метод (лапароскопија). Меѓутоа, ако цистата е многу голема или е потребен поширок преглед и интервенција, може да се примени и отворена операција. При затворената операција, низ неколку мали разрези на стомакот од 0,5-1 cm, камерата и лапароскопските инструменти се внесуваат во стомакот, а операцијата се изведува во затворена средина, следена преку камерата. Пациентот може да се врати на секојдневните активности во рок од приближно пет дена, а на работа во рок од приближно три недели. Кај операциите на цисти со отворен хируршки метод (лапаротомија) периодот на закрепнување може да трае до 6 недели.

Ако и вие имате симптоми на циста на јајчникот или сакате да поминете општ гинеколошки преглед, можете да се обратите кај специјалист по гинекологија и акушерство и да ги направите прегледите и испитувањата.