Болест на искривен врат

Болеста на искривен врат, позната во медицинската литература како тортиколис, е здравствен проблем кој најчесто се сретнува во детската возраст и се карактеризира со наведнатост на вратот на една страна. Болеста на искривен врат е нарушување кое може да се појави при оштетување на еден од мускулите на страните на вратот или на двата истовремено, од каква било причина. Болеста на искривен врат може да биде вродена, но може да се појави и подоцна. Освен наведнатоста на главата на една страна, меѓу симптомите на болеста на искривен врат може да се набројат и отокот на мускулите на вратот, нарушената симетрија на лицето и слично.

Тортиколисот најчесто се јавува како резултат на проблем со мускулите, но во некои случаи и посериозни здравствени проблеми, како невролошки нарушувања, може да предизвикаат болест на искривен врат. Болеста на искривен врат може лесно да се дијагностицира со физикален преглед кај доктор специјалист. Дополнително, за конечно утврдување на дијагнозата често се користат и методи на снимање, како рентген на вратот и компјутеризирана томографија (БТ) на главата и вратот. Лекувањето, кое најпрво започнува со физикална терапија, и прашањата за болеста на искривен врат што ви се интересни, подетално се разгледани во понатамошниот дел од текстот.

Што е болест на искривен врат (тортиколис)?

Болеста на искривен врат (тортиколис), која се манифестира со спазам и вкочанетост на мускулите на вратот, може да се појави уродена или стекната. Кај луѓето со болест на искривен врат, по правило главата е наведната на едната страна, а брадата на другата. Болеста на искривен врат понекогаш може да се излекува сама, но поради ризикот од повторување важно е лекувањето да се спроведува под контрола на доктор специјалист.

Болеста на искривен врат може да биде вродена, но и стекната (здобиена). Причината не е точно позната (идиопатски тортиколис), но по тешки породувања кај бебињата може да постои ризик од појава на болест на искривен врат. Дополнително, положбата на бебето во матката пред раѓањето може исто така да предизвика болест на искривен врат. Болеста на искривен врат што се јавува при раѓање се нарекува конгенитален тортиколис. Кога се разгледуваат сите случаи на тортиколис, се гледа дека најчест тип е конгениталниот тортиколис. Постојат студии кои покажуваат дека кај околу 0,3 до 1,9 од секои 100 раѓања се среќава болест на искривен врат, деформитет на вратот што е широко распространет во светот. Сепак, кај секој со оштетување на мускулите и нервите може да се појави болест на искривен врат. Со други зборови, болеста на искривен врат, која најчесто се јавува при раѓање, може да се појави во секоја возрасна група. Некои студии покажуваат дека приближно 90% од луѓето имаат ризик да се сретнат со болест на искривен врат во одреден период од животот.

Кои се причините и факторите на ризик за болеста на искривен врат?

Во огромното мнозинство случаи на болест на искривен врат причината е идиопатска, односно не е точно позната. Некои студии покажуваат дека генетските фактори можат да имаат влијание врз болеста на искривен врат, но за ова нема доволно докази. Тортиколисот може да биде поврзан со напрегање при породувањето, но може да настане и поради оштетување на мозокот. Затоа, кога ќе се забележи искривеност на вратот кај бебиња, важно е без одлагање да се закаже преглед кај доктор специјалист и да се направат потребните контроли.

Мускулите на вратот се испитуваат во две главни групи: површински и длабоки. Стерноклеидомастоидниот (СКМ) мускул, кој се наоѓа на предната страна на вратот и може да се опипа со раце, е задолжен за свртување на главата кон спротивната страна и наведнување во истата насока. Болеста на искривен врат се јавува поради различни причини кога овој мускул останува скратен и стегнат. Причините може да се разликуваат во зависност од типот на болеста на искривен врат. Главните видови и причини на болеста на искривен врат се следниве:

Конгенитален тортиколис: Деформација на мускулите на вратот пред и/или за време на раѓањето, од каква било причина, е една од главните причини за конгенитален тортиколис. Главни причини за конгенитален тортиколис се положбата на бебето пред раѓањето, како заклештеноста на бебето во матката, аномалија на СКМ мускулот, тешкото породување, крварење или собирање крв во мускулите на вратот кај бебето (хематом), зацврстување на мускулното ткиво кај бебето наречено фиброза, и Клипел-Фајл синдром, вродена аномалија што се карактеризира со спојување на два или повеќе 'рбетни пршлени кај бебето.

Траума: Повреди на вратот, како изгореници или рани, може да доведат до оштетување на мускулите на вратот и со тоа до болест на искривен врат.

Окуларен тортиколис: Оштетување на некои очни мускули од различни причини може да резултира со болест на искривен врат.

Невролошки проблеми: Невролошки здравствени проблеми, како парализа, исто така може да доведат до болест на искривен врат.

Спазмодичен тортиколис (дистонија): Емоционален стрес, прекумерно физичко оптоварување или нагли движења може да бидат причина за болест на искривен врат.

Покрај наведеното, една од најчестите причини за стекната болест на искривен врат кај децата, односно болеста што се развива подоцна, е отокот на грлото од инфекција или повреда од каква било причина. Отокот во грлото може да предизвика олабавување на ткивото над 'рбетниот столб, поместување на пршлените и стегање на мускулите на вратот. Дополнително, нарушувања на органите за варење, како рефлукс, или неправилна положба при спиење, може да се сметаат за фактори на ризик за болест на искривен врат.

Кои се симптомите на болеста на искривен врат?

Спазам и вкочанетост на мускулите на вратот, наведнување или свртување на главата на една страна, се меѓу најважните симптоми на болеста. Кај новородени со конгенитален искривен врат, родителите можат да не го забележат проблемот додека бебето не наполни неколку недели. Тортиколисот што се стекнува по раѓањето обично се забележува откако бебето ќе наполни 4-6 недели. Сепак, специјалистите можат да постават дијагноза на болест на искривен врат кај бебињата со физикален преглед. Затоа е важно од раѓањето па натаму бебињата редовно да се прегледуваат во интервалите што ги препорачува докторот. Понатаму, симптомите може да се разликуваат во зависност од типот на болеста. Главните симптоми на конгенитална болест на искривен врат може да се набројат на следниов начин:

Ограничено движење на главата и/или грбот кај бебето,

Главата на бебето да е наведната на едната страна, а брадата на другата,

Едното рамо на бебето да е повисоко во однос на другото,

Отек или грутка на мускулот на вратот што се опипува со раце,

Асиметрија на лицето, како едната страна на лицето да е помала од другата.

Наведените симптоми во голема мера се јавуваат и кај стекнатата болест на искривен врат. Дополнително, кај подоцна стекнат тортиколис може да се јават и главоболка, силна болка во вратот и тресење, особено на главата.

Ако забележите некој од горенаведените симптоми на болеста на искривен врат кај вашето бебе, како отек, грутка или стегнатост на вратот што се чувствува при допир, не одлагајте и закажете преглед кај доктор детски специјалист.

Како се дијагностицира болеста на искривен врат?

Дијагнозата на болест на искривен врат може да се постави со физикален преглед кај доктор детски специјалист. За време на прегледот, докторот може да ги прашува родителите како се одвивало породувањето, дали имало некакви проблеми пред раѓањето и слично. По земањето на медицинската анамнеза, докторот со раце и со очи ги испитува мускулите на вратот на бебето. Во нормални услови, наоди како отек, вкочанетост, ограничено движење на вратот или наведнатост на вратот на една страна лесно се забележуваат при физикалниот преглед. Сепак, во некои случаи докторите може да сакаат да ја испитаат областа на главата и вратот со методи на снимање, како рентген на вратот, БТ (компјутеризирана томографија) или МР (магнетна резонанца), за да ја потврдат дијагнозата.

Како се лекува болеста на искривен врат?

Откако ќе се постави дијагноза на болест на искривен врат, докторите подготвуваат план за лекување во зависност од типот и тежината на болеста. Физикалната терапија има важна улога во лекувањето на болеста на искривен врат. Основната цел на лекувањето е да се врати во нормална состојба мускулот на вратот што е скратен од каква било причина. За оваа цел се користат вежби за истегнување и растегнување. Раното започнување на физикалната терапија може да помогне да се постигнат позитивни резултати побрзо отколку со подоцнежен почеток. Откако ќе се постави дијагнозата, докторите ги информираат родителите за вежбите за истегнување и растегнување. Вежбите треба да се повторуваат неколку пати во текот на денот. За време на вежбите, може да биде потребно нежно и внимателно да се притисне главата на бебето кон спротивната страна, а потоа да се растегне. Освен вежбите за истегнување и растегнување, и промената на положбата на бебето, на пример, полагање во друга положба според препораката на докторот, е дел од лекувањето. Ако овие вежби што можат да се спроведуваат дома не се доволни, лекувањето може да треба да продолжи во болнички услови под контрола на доктор. Во лекувањето на болеста на искривен врат се применува мултидисциплинарен пристап, па лекувањето може да се спроведува со специјалист по физикална медицина и рехабилитација, ортопед и/или детски невролог. Кај тешки случаи на тортиколис, вежбите за истегнување и растегнување може да не бидат доволни. Во тој случај, проблематичниот СКМ мускул може да треба да се издолжи со операција, што ќе ја изврши ортопед хирург специјалист.

Како се спроведува долгорочното лекување и следење на болеста на искривен врат?

Раното започнување на лекувањето кај болеста на искривен врат значително ја зголемува шансата за излекување; обично во рок од неколку месеци кај бебињата почнува да се забележува подобрување. Сепак, особено после подоцна започнати третмани и/или во случај на тешки облици на тортиколис, болеста може да се повтори на долг рок. Затоа, дури и ако лекувањето е успешно, важно е бебињата редовно да се носат на контрола во интервалите што ги препорачува докторот, а дома да се изведуваат вежбите што ги препорачува докторот.

Најчесто поставувани прашања

Болеста на искривен врат е здравствен проблем што често се сретнува особено во доеначката возраст. Подолу се разгледани некои од најчесто поставуваните прашања во врска со болеста на искривен врат. Кај бебињата со болест на искривен врат главата е наведната на една страна. Дополнително, може да има вкочанетост, спазам и отек на мускулот на вратот. Кај болеста на искривен врат, ако лекувањето започне во раната фаза, во рок од неколку месеци кај бебињата може да се постигне видливо подобрување. Една од основните опции за лекување кај луѓето со болест на искривен врат е физиотерапијата. Особено, започнувањето на физиотерапијата во раната фаза е ефикасно во лекувањето на болеста. Во случаи кога не се постигнуваат позитивни резултати од физиотерапијата и/или кога тортиколисот е во напреднат степен, може да биде потребна хируршка интервенција. По лекувањето, важно е вежбите за истегнување и растегнување да се продолжат според препораките на докторот и редовно да се оди на контрола кај доктор. Раната дијагноза и лекување се важни за спречување на напредувањето на болеста на искривен врат. Раното започнување на лекувањето може да помогне да се спречи напредувањето на болеста.