Што е белодробна емболија (пулмонална емболија)? Симптоми, причини и третман

Белодробна емболија (пулмонална емболија)

Пулмоналната емболија (ПЕ) е сериозна и потенцијално опасна по живот состојба која влијае на илјадници луѓе ширум светот секоја година. Оваа закана по кардиоваскуларното здравје типично настанува кога згрутчување на крвта во длабоките вени на нозете ќе се откине, ќе патува до белите дробови и ќе го блокира виталниот проток на крв. Разбирањето на причините, симптомите, дијагнозата и третманот на пулмоналната емболија е од клучно значење за брзо препознавање и интервенција кај оваа критична состојба.

Што е белодробна емболија (пулмонална емболија)?

Пулмоналната емболија е кардиоваскуларна итна состојба која се карактеризира со блокада на една или повеќе пулмонални артерии од згрутчување на крвта. Овие згрутчувања, познати и како емболи, најчесто се формираат во длабоките вени на нозете или карлицата. Оваа состојба се нарекува длабока венска тромбоза (ДВТ). Кога дел од ова згрутчување ќе се откине и ќе патува низ крвотокот, може да се заглави во пулмоналните артерии и да го попречи протокот на крв кон белите дробови. Сериозноста на пулмоналната емболија може значително да варира во зависност од големината на емболот и степенот на блокадата. Малите емболи може да предизвикаат минимални симптоми и да останат незабележани, но поголемите можат веднаш да бидат опасни по живот.

Во сериозни случаи, голем ембол може да предизвика ненадејно зголемување на притисокот во десната страна на срцето, што доведува до состојба позната како акутно кор пулмонале. Овој ненадеен притисок врз срцето може да предизвика брз кардиоваскуларен колапс и, во некои случаи, ненадејна смрт. Пулмоналната емболија не е ретка состојба. Се проценува дека во Соединетите Американски Држави влијае на стотици илјади луѓе секоја година и е трета најчеста причина за кардиоваскуларна смрт по срцевиот удар и мозочниот удар.

Како настанува белодробната емболија?

Процесот што доведува до пулмонална емболија започнува со формирање на згрутчување на крвта во длабоките вени, најчесто во нозете. Ова почетно формирање на згрутчување е под влијание на три главни фактори наречени Вирхово тријада. Тие се хиперкоагулабилност (зголемена склоност на крвта кон згрутчување), стаза (забавување на протокот на крв) и ендотелијално оштетување (оштетување на ѕидовите на крвните садови). Причините за пулмонална емболија кои можат да придонесат за развој на овие згрутчувања се:

Долготрајна неподвижност: Периоди на долготрајна неподвижност, како што е долго лежење во кревет или по операција, може да предизвикаат собирање на крвта во нозете и зголемување на ризикот од формирање на згрутчување.

Операција и траума: Големи операции, особено ортопедски зафати и сериозни повреди, можат да ги активираат механизмите за згрутчување на телото, зголемувајќи го ризикот од ДВТ и последователна пулмонална емболија.

Хормонални промени: Бременоста, употребата на орални контрацептиви и хормонската заместителна терапија можат да ја зголемат склоноста кон згрутчување на крвта.

Медицински состојби: Одредени болести како рак, срцева слабост и инфламаторна болест на цревата се поврзани со зголемен ризик од формирање на згрутчување на крвта.

Генетски фактори: Одредени наследни нарушувања, како што се дефицит на Фактор V или Лајден мутација, можат да ги направат поединците склони кон абнормално згрутчување на крвта.

Дебелина: Прекумерната телесна тежина може да врши дополнителен притисок врз вените на нозете и карлицата, забавувајќи го протокот на крв и зголемувајќи го ризикот од формирање на згрутчување.

Откако ќе се формира згрутчување во длабоките вени, тоа може да се откине и да патува низ венскиот систем. Згрутчувањето минува низ десната страна на срцето и влегува во пулмоналните артерии, каде што се заглавува и го блокира протокот на крв кон дел од белите дробови. Оваа блокада не само што влијае на оксигенацијата на крвта, туку го зголемува и обемот на работа на десната страна на срцето, бидејќи срцето мора да пумпа крв против зголемениот отпор во пулмоналната циркулација.

Кои се симптомите на белодробна емболија?

Препознавањето на симптомите на пулмоналната емболија е од клучно значење за рана дијагноза и третман. Сепак, симптомите може да не бидат специфични и да имитираат други кардиопулмонални состојби, што ја отежнува дијагнозата. Најчести симптоми на пулмонална емболија се:

Ненадејно отежнато дишење: Ова е обично првиот и најочигледниот симптом, особено ако се појави без очигледна причина, што укажува на белодробна емболија.

Болка во градите: Оваа болка е остра и може да се влоши со длабоко вдишување или кашлање. Понекогаш може да се помеша со срцев удар.

Брзо чукање на срцето: Срцето може да чука побрзо од нормалното додека се обидува да ја компензира намалената количина на кислород.

Кашлица: Кај некои пациенти може да се развие кашлица, а понекогаш може да се појави и искашлување крв.

Вртоглавица или онесвестување: Ова може да се случи поради пад на нивото на кислород во крвта.

Потење: Често може да се забележи прекумерно потење придружено со чувство на анксиозност.

Болка или оток во нозете: Ако пулмоналната емболија настанала од ДВТ, може да има болка, оток или црвенило на едната нога.

Сивкава боја на усните или екстремитетите: Во сериозни случаи, поради недостаток на кислород може да се појави цијаноза.

Сериозноста на овие симптоми може значително да варира во зависност од големината на емболот, количината на зафатеното белодробно ткиво и основното здравје на белите дробови и срцето на пациентот. Во некои случаи, особено кај помали емболи, симптомите може да бидат благи и да се развиваат постепено. Спротивно на тоа, масивната пулмонална емболија може да предизвика ненадејни и тешки симптоми, губење на свеста и срцев застој.

Како се дијагностицира белодробната емболија?

Дијагнозата на пулмоналната емболија може да биде тешка поради неспецифичноста на симптомите. Брзата и точна дијагноза е од суштинско значење за започнување на соодветен третман и спречување на компликации. Дијагностичкиот процес вклучува комбинација од клиничка проценка, лабораториски тестови и сликовни студии:

Клиничка проценка: Првичната проценка започнува со сеопфатна медицинска историја и физикален преглед. Лекарот ќе праша за симптомите, факторите на ризик за згрутчување на крвта и какви било настани, како што е неодамнешна операција, што може да ја зголеми веројатноста за пулмонална емболија.

Д-димер тест на крвта: Овој тест мери фрагмент од протеин што се наоѓа во крвта откако згрутчувањето ќе се разгради. Негативниот Д-димер може да помогне да се исклучи ПЕ кај пациенти со низок ризик. Сепак, Д-димерот може да биде покачен и во разни други состојби, па затоа се потребни дополнителни тестови за потврда.

Компјутеризирана томографска пулмонална ангиографија (КТПА): Ова е стандардна дијагностичка алатка за дијагноза на ПЕ. Овозможува детални слики од пулмоналните артерии и може да открие дури и мали згрутчувања.

Вентилационо-перфузионен (V/Q) скен: Овој тест од нуклеарната медицина го споредува протокот на воздух и крв во белите дробови и е особено корисен кај пациенти кај кои не може да се направи КТПА.

Ултрасонографија на нозете: Иако директно не ја дијагностицира белодробната емболија, може да ја открие ДВТ, која е извор на пулмоналните емболи.

Електрокардиограм (ЕКГ) и рендген на граден кош: Овие тестови може да се направат за да се исклучат други состојби кои можат да имитираат пулмонална емболија, како што се срцев удар или пневмонија.

Ехокардиографија: Во сериозни случаи, ултразвукот на срцето може да укаже на присуство на пулмонална емболија со покажување на притисокот во десната страна на срцето.

Како се лекува белодробната емболија?

Третманот на пулмоналната емболија има за цел да го спречи растењето на постоечкото згрутчување, да спречи формирање на нови згрутчувања и да го намали ризикот од долгорочни компликации. Процесот на лекување на белодробната емболија зависи од сериозноста на емболијата и општата здравствена состојба на пациентот. Основниот пристап на лекување е употреба на лекови кои спречуваат згрутчување на крвта, односно антикоагуланси (разредувачи на крв). Овие лекови спречуваат формирање на нови згрутчувања и го спречуваат растењето на постоечките. Во тешки случаи, може да биде потребна тромболитичка терапија (моќни лекови за растворање на згрутчувања) за брзо растворање на големите згрутчувања.

Во животозагрозувачки ситуации, може да се примени операција за пулмонална емболија, како што е тромболиза водена со катетер или емболектомија. Ова е хируршко отстранување на згрутчувањето и обично се применува за најсериозните, животозагрозувачки случаи. Долгорочното управување вклучува промени во животниот стил, како што се одржување на здрава тежина, редовна физичка активност и избегнување на долготрајна неподвижност.

Често поставувани прашања за белодробната емболија (пулмонална емболија)

Пулмоналната емболија може да биде опасна по живот ако не се лекува. Сериозноста зависи од големината и бројот на згрутчувањата што го блокираат протокот на крв во белите дробови. Додека некои случаи можат да бидат фатални, брзата дијагноза и третман значително ги подобруваат резултатите. Современите медицински интервенции значително ја намалија стапката на смртност, но многу е важно веднаш да се побара медицинска помош доколку постои сомневање за белодробна емболија. Постојат различни фактори кои можат да го зголемат ризикот од развој на пулмонална емболија. Тие вклучуваат долготрајна неподвижност, неодамнешна операција, бременост, употреба на хормонални апчиња за контрацепција, пушење, дебелина, рак или одредени медицински состојби како срцеви заболувања. Историјата на длабока венска тромбоза исто така го зголемува ризикот. Свесноста за овие фактори може да помогне во превенцијата и раната дијагноза. Пациентите со дијагностицирана белодробна емболија треба внимателно да ги следат своите симптоми и строго да се придржуваат до планот за лекување. Треба да се внимава на влошување на симптомите како отежнато дишење, болка во градите или искашлување крв. Многу е важно лековите на рецепт, кои се разредувачи на крв, да се земаат како што е препорачано и редовно да се оди на контроли кај лекар. Треба да се внимава на нивото на активност и постепено да се зголемува според препораката на лекарот. Пиењето многу вода и избегнувањето на долготрајна неподвижност се исто така од големо значење. Чистењето на пулмоналната емболија обично вклучува антикоагулантна терапија (разредувачи на крв). Ова го спречува растењето на згрутчувањето и му овозможува на телото со своите природни процеси со текот на времето да го раствори згрутчувањето. Во сериозни случаи, може да се користат тромболитички лекови за побрзо разградување на згрутчувањето. Ретко е потребна хируршка интервенција. Специфичниот пристап на лекување зависи од сериозноста на белодробната емболија и општата здравствена состојба на пациентот. Иако ЕКГ наодите кај пулмоналната емболија може да варираат, најчестиот модел е синусната тахикардија (брзо чукање на срцето). Други потенцијални наоди вклучуваат инверзија на Т-бранот во прекордијалните одводи (особено V1-V4), блок на десната гранка и класичниот S1Q3T3 модел (длабок S-бран во I одвод, Q-бран во III одвод и инвертиран Т-бран). Првичната дијагноза и третман на пулмоналната емболија обично се случуваат во ургентниот центар. Потоа, грижата типично ја води пулмолог (специјалист за бели дробови) или хематолог (специјалист за болести на крвта). Кардиолозите исто така може да бидат вклучени во процесот, особено ако има компликации поврзани со срцето. Вашиот матичен лекар ќе ја координира вашата општа грижа и следење. Во некои случаи, може да бидете упатени во клиника за тромбоза специјализирана за нарушувања на згрутчувањето на крвта. Времетраењето на престојот во болница за пулмонална емболија варира во зависност од сериозноста на состојбата и одговорот на пациентот на третманот. Благите случаи може да бараат само неколкудневен престој во болница, додека посериозните случаи може да бараат престој од 1-2 недели или подолго. Некои пациенти чија состојба е стабилна и имаат добра поддршка дома, можат да се лекуваат амбулантски. Фокусот е на стабилизирање на пациентот, започнување со соодветен третман и осигурување дека тие можат безбедно да продолжат со закрепнувањето дома. По прележана белодробна емболија, многу е важно да се биде внимателен во спречувањето на идни епизоди. Ова вклучува земање на препишаните лекови кои се антикоагуланси како што е препорачано и присуство на сите контролни прегледи. Треба да се внимава на повторување на симптомите како отежнато дишење, болка во градите или оток на нозете. Одржувањето на здрав начин на живот преку активност, контролирање на тежината и избегнување на пушење го намалува ризикот. Ако планирате долги патувања, можете да се консултирате со вашиот лекар за превентивни мерки. Исто така, пред каков било хируршки зафат, важно е да го информирате медицинскиот персонал за вашата историја на белодробна емболија.

Ако чувствувате симптоми на белодробна емболија или мислите дека може да сте во ризик, можете без одлагање да закажете преглед кај нашите специјалисти.

Нашите специјалисти по пулмологија во Hisar Hospital Intercontinental се тука за вас во раната дијагноза и третман на белодробната емболија. Закажете преглед веднаш