Рак дегеніміз не?
Рак – бұл дене жасушаларының бақылаусыз көбейуімен пайда болатын ауру. Денедегі сау жасушалар (бұлшықет және жүйке жасушаларынан басқа) бөліну қабілетіне ие. Бірақ бұл қабілеттері шектеулі. Олар шексіз бөлінбейді. Әрбір жасушаның өмір бойы белгілі бір бөліну саны бар. Сау жасуша қажетті жерде және қажетті мөлшерде бөлінетінін біледі. Алайда, рак жасушалары бұл сананы жоғалтады, бақылаусыз бөлініп, көбейе бастайды. Рак жасушалары жиналып, ісіктерді (көптіктерді) құрайды, ісіктер қалыпты тіндерді қысу, ішіне ену немесе зақымдау мүмкін.
Елімізде рак ауруының таралу жиілігі қандай?
Рак, бүкіл әлемде өлім себептері бойынша жүрек және тамыр ауруларынан кейінгі орында тұр. Батыс қоғамдарында жыл сайын 250-350 адамның бірі рак ауруына шалдығады. 60 жастан асқан топта рак ауруының жиілігі одан да артып, 300 адамның 4-5-іне дейін жетеді. Түркияда нақты статистика болмаса да, таралу жиілігінің оның жартысына тең екендігі болжануда. Елімізде ерлер арасында 1-орында өкпе рагы, 2-орында асқазан рагы, 3-орында қуық рагы кездеседі. Әйелдерде 1-орында сүт безі; 2-орында асқазан, 3-орында жұмыртқа рагы орналасқан. Терінің рагы екі жыныста да жоғары болса да, қатерлі меланомадан басқа тері рагы емдеуге жақсы жауап беретіндіктен, өлім деңгейі өте төмен.
Рактың себептері қандай?
Рактың пайда болуына әсер ететін көптеген себептер бар. Отбасылық және генетикалық факторлардан басқа, адамның өмір салты мен сыртқы факторлардан туындайтын себептер де бар. Темекі мен алкогольді пайдалану, ұзақ уақыт күн астында болу, нашар тамақтану әдеттері осы топқа жатады. Сонымен қатар, ракқа себеп болатын сыртқы факторлар да бар. Бұлар: жоғары дозада рентген сәулесіне ұшырау, химиялық заттар, вирустар (Гепатит B, C, адам папиллома вирусы..), ауа ластануы, ұзақ уақыт бойы телевизор немесе компьютер алдында отыруға байланысты физикалық белсенділіктің төмендігі, радиацияға ұшырау сияқты факторлар рактың пайда болуына жол аша алады.
Рактың белгілері қандай?
- Жатырдан немесе анусынан келген, қалыпты емес қан кету
- Сүт безінде немесе денеде пайда болған ісіктер
- Жазылмайтын жаралар,
- Ауызда жазылмайтын ауыртпалы/ауыртпайтын жаралар,
- Ауыз ішіндегі және еріндердегі ақ немесе қызыл дақтар, көптік немесе қаттылықтар,
- Ұзақ уақыт бойы дауыстың қарлығып, жөтелу
- Қанды, жағымсыз иісті қақырық,
- Жұту қиындықтары немесе ас қорыту проблемалары,
- Тері немесе бородавкаларда пайда болған өсу, түс өзгерісі және қан кету,
- Дәрет шығару өзгерістері,
- Қанды зәр,
- Түс, форма және көлемі өзгерген, тез қанайтын немесе жараланатын бородавкалар,
- Кеудеде сезілетін ісік,
- Сүт безі терісінде қалыңдау, шөгу немесе тартылу,
- Сүт безінен мөлдір немесе қан аралас сұйықтық,
- Ұзақ уақыт бойы диарея немесе іш қату,
- Түсініксіз салмақ жоғалту,
- Менструацияда тұрақсыздық, көп қан кету немесе ұзақ уақыт бойы қан кету,
- Менструация кезеңдері арасында немесе менопауза кейін қан кету,
- Жыныстық қатынастан кейін қан кету,
- Қалыптан артық вагинальды бөлініс,
- Ұзақ уақыт бойы және түсініксіз қызба,
- Емделуге қарамастан жақсармайтын анемия.
Бұл белгілер пайда болғанда уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралу керек.
Ең жиі кездесетін рак түрлері
- Сүт безі рагы
- Өкпе рагы
- Простата рагы
- Тамақ, асқазан және ішек рагы
- Бас және мойын рагы
- Жұмыртқа, жатыр мойны және жатыр рагы
Метастаз дегеніміз не?
Метастаз; рак жасушаларының орналасқан органында немесе алыстағы жерлерде бақылаусыз көбейіп, өсуінің нәтижесінде пайда болады. Емдеуі мен диагнозы көптеген мамандықтардың ынтымақтастығын талап етеді. Емдеуі қиын. Ерте диагноз маңызды.
Рак емдеуінде не істеледі?
Өткеннен бүгінге рак емдеуіне көзқараста үлкен жетістіктер болды. Енді рак емдеуі тек ісікті мақсат етіп хирургиялық және радиотерапиямен ғана емес, метастаз (таралуды) болдырмауға да бағытталған. Сонымен қатар, соңғы кезеңдерде дамыған мақсатты емдеу агенттері (Тамыр және ауыз арқылы берілетін дәрілер) тиімді нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл науқас тобында химиотерапия/радиотерапия немесе химиотерапиямен бірге радиотерапия қолдану емдеу нұсқаларының арасында орын алады.
