Бала Және Жасөспірім Психиатриясы

Балалар мен жасөспірімдер психиатриясы дегеніміз не?

Балалар мен жасөспірімдер психиатриясы — нәрестелік кезеңнен ересек жасқа дейінгі аралықта балалардың психикалық денсаулығын, эмоционалдық дамуын және мінез-құлқын зерттейтін медициналық мамандық. Ол балаларда кездесетін психикалық, эмоционалдық және мінез-құлық бұзылыстарын анықтаумен және емдеумен айналысады.

Балалар мен жасөспірімдер психиатриясы қандай диагноздармен айналысады?

Балалар мен жасөспірімдер психиатриясының қарауына жататын аурулардың қатарына мыналар кіреді:

• Зейін тапшылығы және гиперактивтілік бұзылысы (ЗТГБ): Зейінді ұстап тұрудағы қиындықтар, шамадан тыс қозғалғыштық және импульсті бақылау мәселелерімен көрінеді.

• Аутистік спектр бұзылысы (АСБ): Әлеуметтік қарым-қатынас пен өзара әрекеттестіктегі қиындықтармен, қайталанатын мінез-құлықпен және шектеулі қызығушылықтармен сипатталады.

• Мазасыздық бұзылыстары: Жайылған мазасыздық бұзылысы, әлеуметтік мазасыздық бұзылысы, ажырасу мазасыздығы бұзылысы сияқты әртүрлі түрлерде кездесуі мүмкін.

• Депрессия: Балалық және жасөспірімдік кезеңде мұңаю, ынтаның жоғалуы, қызығушылықтың төмендеуі, агрессия және ұйқының бұзылуымен көрінуі мүмкін.

• Обсессивті-компульсивті бұзылыс (ОКБ): Қайталанатын ойлармен (обсессиялар) және мәжбүрлі әрекеттермен (компульсиялар) жүретін ауру.

• Жарақат пен күйзеліске байланысты бұзылыстар: Балалық шақтағы психожарақаттарға байланысты пайда болатын стрестік реакциялар оқиғаны қайта бастан кешу, қорқыныш және түнгі қорқынышты түстер түрінде көрінуі мүмкін.

• Тамақтану бұзылыстары: Жүйкелік анорексия, жүйкелік булимия, тамақтан қашқақтау/шектеу бұзылысы сияқты тамақтануға байланысты психиатриялық ауруларды қамтиды.

• Мінез-құлық бұзылыстары: Ережелерді сақтамау, қыңырлық және агрессивті мінез-құлықпен сипатталатын оппозициялық-қарсылық бұзылысы (ОҚБ) және мінез-құлық бұзылысы (МБ) сияқты ауруларды қамтиды.

• Ұйқы бұзылыстары: Ұйқысыздық, түнгі үрей, ұйқыда жүру, қорқынышты түс бұзылысы сияқты ұйқы режиміне әсер ететін психиатриялық ауруларды қамтиды.

Балалар мен жасөспірімдердегі психиатриялық бұзылыстардың клиникалық белгілері қандай?

Балалар мен жасөспірімдерде кездесетін психиатриялық бұзылыстардың белгілері баланың жасына, даму деңгейіне және аурудың түріне қарай әртүрлі болуы мүмкін. Жиі кездесетін белгілер:

• Шамадан тыс қозғалғыштық немесе зейіннің шашыраңқылығы

• Ашу ұстамалары және шамадан тыс ашуланшақтық

• Әлеуметтік ортадан қашу немесе тұйықтық

• Тұрақты мазасыздық, қорқыныш немесе алаңдаушылық

• Ұйқы режимінің бұзылуы

• Тамақтану әдеттеріндегі өзгерістер

• Мектептегі үлгерімнің төмендеуі және ынтаның жоғалуы

• Суицидтік ойлар немесе өзіне зиян келтіру әрекеттері

Балалар мен жасөспірімдердегі психиатриялық бұзылыстар қалай анықталады?

Диагноз қою кезінде балалар мен жасөспірімдер психиатрлары баланың мінез-құлқын бақылап, ата-анасынан толық анамнез жинау арқылы бағалау жүргізеді. Қолданылатын диагностикалық әдістер:

• Психиатриялық сұхбаттар: Баланың өзінен, ата-анасынан және мұғалімдерінен алынған мәліметтер негізінде баланың психикалық жағдайы бағаланады.

• Даму тестілері: Ақыл-ой, эмоционалдық және әлеуметтік дамуды бағалау үшін жүргізілетін тестілер.

• Психологиялық бағалау: Депрессия, мазасыздық немесе зейін тапшылығы сияқты жағдайларды анықтау үшін арнайы шкалалар қолданылуы мүмкін.

• Бақылау және мінез-құлық талдауы: Баланың әлеуметтік ортадағы мінез-құлқын бақылау диагноз қоюға көмектеседі.

Балалар мен жасөспірімдердегі психиатриялық бұзылыстар қалай емделеді?

Емдеу үдерісі баланың жасына, аурудың түріне және ауырлығына байланысты өзгереді. Қолданылатын әдістер:

• Жеке терапиялар: Когнитивті-мінез-құлықтық терапия (КМТ) сияқты әдістер арқылы балалар өз эмоцияларын, ойларын және мінез-құлқын басқару дағдыларын үйренеді.

• Отбасылық терапиялар: Ата-аналар баланың психикалық денсаулығын қолдай алуы үшін отбасы ішіндегі қарым-қатынас пен көзқарастар бойынша жұмыс жүргізіледі.

• Дәрілік емдеу: ЗТГБ, депрессия, мазасыздық немесе обсессивті-компульсивті бұзылыс сияқты ауруларда қажет болған жағдайда дәрілік ем тағайындалуы мүмкін.

• Ойын терапиясы: Кішкентай балаларға қолданылатын бұл әдіс оларға ойын арқылы өз сезімдері мен ойларын білдіруге мүмкіндік береді.

• Білім беру және қолдау бағдарламалары: Мектеппен және мұғалімдермен ынтымақтаса отырып, баланың оқу үдерісінде қолдау көрсетіледі.