Аспергер синдромы дегеніміз не? Симптомдары, диагностикасы және емдеу әдістері

Аспергер синдромы дегеніміз не? Симптомдары қандай?

Аспергер синдромы – аутизм спектрінің бұзылуының (АСБ) бір түрі. Ганс Аспергер сипаттаған бұл синдром науқастар үшін әртүрлі қиындықтар тудырып, өмір сапасына әсер етуі мүмкін. Алайда, қиындықтармен қатар, науқастар кейбір салаларда жоғары функционалдылық көрсете алады. Аспергер синдромының нақты емдеу жолы болмағанымен, әртүрлі емдеу әдістері арқылы науқастардың өмірін жеңілдетуге болады.

Аспергер синдромы дегеніміз не?

Аспергер синдромы – нейродаму жағдайы және аутизм спектрінің бұзылулары (АСБ) ауқымына кіреді. Алғаш рет 1944 жылы австриялық Ганс Аспергер тарапынан сипатталғанымен, оның кеңінен танылуы әлдеқайда кейінірек орын алды. Аспергер синдромы әлеуметтік өзара әрекеттесу мен вербалды емес қарым-қатынастағы айтарлықтай қиындықтармен қатар, шектеулі қызығушылық салаларымен сипатталады. Алайда, аутизмнің басқа түрлерінен айырмашылығы, Аспергер синдромы бар адамдар тілдік немесе когнитивтік дамуда елеулі кешігулер бастан кешірмейді. Оның орнына математика, музыка немесе өнер сияқты белгілі бір салаларда күтілгеннен жоғары қабілеттер көрсетеді.

Аспергер синдромының симптомдары қандай?

Аспергер синдромы әлеуметтік өзара әрекеттесуге, қарым-қатынасқа және мінез-құлыққа әсер ететін әртүрлі симптомдармен сипатталады. Симптомдардың ауырлығы мен комбинациясы жеке адамдар арасында әртүрлі болуы мүмкін, алайда Аспергер синдромының белгілері мыналар:

Әлеуметтік өзара әрекеттесудегі қиындық: Аспергер синдромы бар адамдар әлеуметтік өзара әрекеттесу дағдыларына ие болғысы келуі мүмкін. Алайда бұл адамдар әлеуметтік жағдайларды тиімді басқару үшін қажетті дағдыларға ие болмауы ықтимал. Олар дене тілі, бет-әлпет және ым-ишара сияқты әлеуметтік белгілерді түсінуде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Дос табуда және оны сақтауда қиналады, сондай-ақ әлеуметтік тұрғыдан ыңғайсыз немесе оқшауланған болып көрінуі мүмкін.

Шектеулі қызығушылық аймақтары: Аспергер синдромы бар адамдар белгілі бір тақырыптарға немесе әрекеттерге қатты қызығушылық танытады. Олар бұл қызығушылық салалары туралы көп ақпарат біліп, басқа әрекеттерді тыс қалдырып, тек осы тақырыптарға назар аударуы мүмкін.

Қайталанатын мінез-құлықтар: Олар қатаң түрде ұстанатын ритуалдар немесе күнделікті әдеттері болуы мүмкін және бұл тәртіптер бұзылған жағдайда ренжуі ықтимал.

Сенсорлық сезімталдықтар: Аспергер синдромы бар көптеген адамдар жарық, дыбыс, жанасу немесе дәм сияқты сенсорлық тітіркендіргіштерге қарсы сезімталдық көрсетуі немесе сезімтал болмауы мүмкін. Белгілі бір сезімдер олар үшін тым артық немесе ауыр болуы ықтимал.

Қарым-қатынастағы қиындық: Аспергер синдромы бар адамдар көбінесе күшті ауызша дағдыларға ие болғанымен, әзілдерді немесе ауыспалы мағынадағы тілді түсінуде қиналады. Сонымен қатар, олар әңгімені жалғастыру немесе дауыс ырғағын түсіндіру сияқты қарым-қатынас аспектілерінде қиындықтарға тап болуы мүмкін.

Эмпатияның болмауы: Аспергер синдромы бар адамдар басқалардың көзқарастары мен сезімдерін түсінуде қиындықтарға тап болуы мүмкін. Бұл олардың эмпатия жасау және басқалармен байланыс орнату қабілетіне әсер етуі ықтимал.

Аспергер синдромы қалай пайда болады?

Аспергер синдромының себептері толық түсінілмегенімен, зерттеушілер оның дамуында генетикалық және сыртқы факторлардың комбинациясы рөл атқарады деп есептейді. Аспергер синдромының қалай пайда болатынын төмендегідей түсіндіруге болады:

Мидың дамуы: Аспергер синдромы әлеуметтік қарым-қатынас пен өзара әрекеттесуге жауап беретін ми аймақтарындағы, сенсорлық өңдеу мен когнитивтік функциялардағы дамумен байланысты деп саналады. Пренатальді даму кезінде мидың ерте дамуындағы бұзылулар кейінгі жаста Аспергер синдромы симптомдарының пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Мидың дамуына әсер ететін факторлар қатарына пренатальді токсиндердің әсері, аналық инфекциялар, жүктілік және босану кезіндегі асқынулар сияқты жағдайлар кіруі мүмкін.

Генетикалық факторлар: Генетика Аспергер синдромының дамуында маңызды фактор болып саналады. Зерттеулер Аспергер синдромының отбасыларда жиі кездесетіні генетикалық бейімділіктің бар екенін көрсететінін дәлелдейді. Сирек болса да, бұл бұзылысы бар адамдардың бауырларынан да осы аурудың анықталуы немесе жеңіл белгілерінің байқалуы тіркелген.

Қоршаған орта факторлары: Генетика маңызды рөл атқарғанымен, қоршаған орта факторлары да Аспергер синдромының дамуына ықпал етуі мүмкін. Бұл факторларға пренатальді токсиндердің, белгілі бір химиялық заттардың немесе ластаушы заттардың әсер етуі, жүктілік кезіндегі ананың стрессі, егде жастағы жүктілік және ананың аурулары жатуы мүмкін. Алайда бұл қоршаған орта факторларының әсеріне ұшыраған барлық адамдарда Аспергер синдромы дамиды дегенді білдірмейді.

Нейробиологиялық айырмашылықтар: Аспергер синдромы бар адамдар неврологиялық құрылымы мен функциялары тұрғысынан басқа адамдардан ерекшеленеді. Бұл айырмашылықтар белгілі бір ми аймақтарының өлшемі мен ұйымдастырылуында, сондай-ақ әлеуметтік когнитивті желілерде болуы мүмкін.

Бірнеше фактордың өзара әрекеттесуі: Аспергер синдромы бірнеше генетикалық және сыртқы факторлардың өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Бұл факторлардың белгілі бір комбинациясы Аспергер синдромы симптомдарының әртүрлілігіне ықпал етіп, науқастардың арасында өзгешеліктердің туындауына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, мидың дамуының маңызды кезеңдеріндегі сыртқы әсерлердің уақыты мен ұзақтығы Аспергер синдромы симптомдарының ауырлығына әсер етуі ықтимал.

Аспергер синдромының диагнозы қалай қойылады?

Аспергер синдромының диагнозы нейродаму бұзылыстары бойынша маманданған балалар және жасөспірімдер психиатрлары тарапынан жан-жақты бағалау арқылы қойылады. Аспергер синдромының диагнозы бірнеше қадамды қамтуы мүмкін:

Даму тарихы: Дәгер адамның әлеуметтік және қарым-қатынас дағдылары, мінез-құлық үлгілері және ата-аналар, күтім жасайтын адамдар немесе мұғалімдер айтқан симптомдар туралы егжей-тегжейлі ақпарат жинайды. Жан-жақты даму тарихы адамның жалпы дамуын түсінуге көмектеседі.

Бақылау және мінез-құлықтық бағалау: Дәрігер адамның мінез-құлқын үйде, мектепте немесе клиникалық бағалау кезінде бақылай алады. Олар осы бақылау кезінде Аутизм спектрінің бұзылуымен (АСБ) байланысты белгілі бір мінез-құлықтар мен симптомдарды іздейді.

Диагностикалық критерийлер: Дәрігер адамның әлеуметтік қарым-қатынас бұзылыстары, қайталанатын мінез-құлықтар, сенсорлық сезімталдықтар сияқты симптомдарының ерте балалық шақта болған-болмағаны сияқты факторларды бағалайды.

Медициналық бағалау: Симптомдардың пайда болуына ықпал етуі мүмкін кез келген негізгі медициналық жағдайды немесе генетикалық бұзылысты жоққа шығару үшін қосымша медициналық бағалау жүргізілуі мүмкін. Бұлар физикалық тексеруді, зертханалық зерттеулерді және қажет болған жағдайда нейробейнелеу зерттеулерін қамтуы ықтимал.

Аспергер синдромын қалай емдеуге болады?

Аспергер синдромын толық емдеп жазу мүмкін емес. Алайда, бұл жағдайдан зардап шегетін адамдарда симптомдарды басқаруға және өмір сапасын жақсартуға бағытталған әртүрлі емдеу әдістері мен араласулар бар. Емдеу тәсілдері әдетте Аспергер синдромымен байланысты негізгі қиындық салаларын шешуге бағытталған. Бұлар әлеуметтік өзара әрекеттесу, қарым-қатынас, мінез-құлықты басқару және сенсорлық сезімталдықтар болып табылады. Аспергер синдромын емдеу үшін қолданылатын кейбір жиі кездесетін стратегиялар төмендегідей:

Мінез-құлық терапиясы: Әлеуметтік дағдыларды үйрету және когнитивтік-мінез-құлық терапиясы (КМТ) сияқты мінез-құлықтық араласулар Аспергер синдромы бар адамдарға күресу стратегияларын дамытуға және әлеуметтік функцияларын жақсартуға көмектеседі.

Білім беру саласындағы қолдау: Білім беру саласындағы араласулар академиялық ортада Аспергер синдромы бар адамдарды қолдауда маңызды рөл атқарады. Бұл жекелендірілген білім беру жоспарларын әзірлеуді, сенсорлық сезімталдықтарды қолдауға бағытталған түзетулерді және мектеп ортасында әлеуметтік дағдыларды үйретуді қамтуы мүмкін.

Медициналық ем: Аспергер синдромын емдеуге арнайы мақұлданған дәрі-дәрмектер жоқ. Алайда мазасыздық, депрессия немесе зейін тапшылығы/гиперактивтік бұзылысы сияқты ауруларда байқалатын психиатриялық симптомдарды басқару үшін әртүрлі дәрілер тағайындалуы мүмкін. Дәрі-дәрмектер жеке қажеттіліктер мен симптомдарға байланысты өзгеріп отырады.

Қолдау көрсету қызметтері: Аспергер синдромы бар адамдар мен олардың отбасылары үшін қолдау көрсету қызметтері мен ресурстарына қол жеткізу пайдалы болуы мүмкін. Сенсорлық сезімталдықтар мен моториканы үйлестіру қиындықтарын ерготерапия, қарым-қатынас дағдыларын дамытатын сөйлеу терапиялары және кәсіби дайындық осылардың қатарына кіреді.

Әлеуметтік қолдау: Қолдау көрсететін әлеуметтік желі құру Аспергер синдромы бар адамдар үшін өте құнды. Қолдау топтары әлеуметтік өзара әрекеттесу және эмоционалдық қолдау көрсете алатын мүмкіндіктер ұсына алады. Сонымен қатар, отбасы мүшелерін, достарын, мұғалімдерді және жұмыс берушілерді Аспергер синдромы туралы оқыту түсінікті және инклюзивті орта құруға көмектеседі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Генетика Аспергер синдромының дамуына әсер ететін маңызды фактор болып табылады. Зерттеулер отбасында аутизм және спектр бұзылысының тарихы бар адамдарда Аспергер синдромының даму қаупі жоғары екенін көрсетеді. Аспергер синдромын түсіну әлеуметтік өзара әрекеттесудегі қиындықтар, қарым-қатынас қиындықтары және шектеулі, сондай-ақ күтілген деңгейден жоғары білім жинақтауды талап ететін қызығушылық салалары сияқты негізгі белгілерін танумен байланысты. Бұл адамдар өздерінің қызығушылық салаларында ерекше зейін мен сараптама көрсете отырып, әлеуметтік тұрғыдан қиындықтарға тап болады. Аспергер синдромы мен аутизм спектрінің бұзылуы (АСБ) ұқсастықтары болғанымен, әртүрлі жағдайлар болып табылады. Екеуі де әлеуметтік өзара әрекеттесудегі қиындықтарды, қарым-қатынас мәселелерін және шектеулі қызығушылықтарды қамтиды. Алайда Аспергер синдромының белгілері жеңіл сипатта болатынымен және айқын тілдік кешігу байқалмайтынымен ерекшеленеді. Дегенмен, жеңіл деңгейдегі аутизм спектрінің бұзылуы бар адамдар мен Аспергер синдромы бар адамдар ұқсас симптомдар көрсете алады. Аспергер синдромы әдетте ерте балалық шақта айқын бола бастайды және симптомдар 2 немесе 3 жас шамасында көбірек байқалады. Алайда жеңіл Аспергер синдромы жағдайы орын алса немесе адамдар өтеуші стратегияларды дамытқан болса, диагноз кейінгі жылдары да қойылуы мүмкін. Иә, Аспергер синдромы бар адамдар көбінесе орташа немесе одан жоғары зиятка ие болады. Әлеуметтік өзара әрекеттесу мен қарым-қатынаста қиындықтарға тап болғанымен, олар өздері маманданған қызығушылық салаларында немесе когнитивтік қабілеттерінде табысты болады. Бұл тұста дұрыс білім беру өте маңызды.

Егер сіз балаңызда әлеуметтік қарым-қатынас қиындықтарын, қайталанатын мінез-құлықтарды немесе сенсорлық сезімталдықтарды байқасаңыз, ерте бағалау үлкен маңызға ие.

Hisar Hospital Intercontinental Балалар және жасөспірімдер психиатриясы бөлімінде өз саласының маманы болып табылатын дәрігерлеріміз тарапынан жан-жақты бағалау және жеке балаға арналған емдеу жоспары жасалуда.

Ерте диагноз қою және дұрыс бағыт-бағдар беру арқылы балаңыздың әлеуметтік, академиялық және эмоционалдық дамуын қолдау үшін бізбен хабарласа аласыз.

Кез келген уақытта жазылу үшін бірден өтініш беріңіз.