Жалған сиатика ма, Пириформис синдромы ма?

Соңғы кезде бел грыжасы жоқ болса да, белің қатты ауыра ма; ұзақ отырғанда немесе тік тұрғанда белден жамбасқа қарай таралатын ауырулар бар ма; әсіресе басқа бір ауруыңызға байланысты осы кезде жиі укол алуға мәжбүр болдыңыз ба. Назар аударыңыз, жалған сиатикалық ауырсыну деп те аталатын Пириформис синдромын бастан кешіріп жүрген болуыңыз мүмкін...

Белгілері сиатикаға ұқсас болғанымен, мүлде басқа Пириформис синдромы туралы белгісіз жайттарды Hisar Hospital Intercontinental Ортопедия және травматология мамандарынан білдік.

Пириформис синдромы дегеніміз не?

Алғаш рет 1928 жылы Yeoman ауруды сиатикалық жүйкенің микробсыз қабынуы ретінде сипаттаған. Ауру пириформис бұлшығының спазмымен уақытша немесе контрактурасымен созылмалы сиатикалық жүйке қысылуына байланысты дамып, грыжаның тамыр ауруларына ұқсайды. Осы себепті ауру «Жалған сиатика» ауруы деп те аталады.

Пириформис синдромы — негізінен сиатикалық жүйкенің пириформис бұлшығының астында қысылуынан туындайтын, көбіне бел грыжаларымен шатастырылатын клиникалық жағдай. Тарихи тұрғыдан, жамбасқа қайталанатын бұлшық ет ішіне уколдардың ауруды дамытуда маңызды орны бар деп есептеледі. Шын мәнінде анатомиялық ерекшеліктер, пириформис бұлшығының қатаюы, буын қатаңдығы және кейбір сыртқы факторлар ауруға әкеледі. Пириформис бұлшығы — құйрық сүйегі омыртқаларының алдынан басталып, сан сүйегінің артқы бөлігіне бекитін, жазық, пирамида тәрізді, қиғаш орналасқан бұлшық ет. Жамбас созылған күйде санды сыртқа бұрады, ал сан бүгілген кезде аяқтарды бір-бірінен ажыратуға көмектеседі.

Жамбасқа тигізілген соқпалы соққы және қысқа сыртқа бұраушы бұлшықеттерде гематома түзілуінен кейінгі ісіну сиатикалық жүйке қысылуына себеп болуы мүмкін. Кейде жамбасқа тигізілген қатты соққы жүйкені қоректендіретін өте жұқа тамырларды бітеп, жүйкенің зақымдалуына әкеліп, ұқсас шағымдарды туғызуы мүмкін.

Пириформис синдромы неден пайда болады?

Жалпы кең таралған пікір бойынша, бұлшық ет ішіне уколдан кейін байқалуы мүмкін шәует (абсцесс), қан кетулер және тыртықтардың түзілуі ауруға әкеледі. Алайда бұл пікірдің дәлелі жоқ. Науқастардың басым бөлігінде бұлшық ет ішіне укол алу тарихы да болмайды. Ауруның басқа себептері ретінде белдегі шамадан тыс шұңқырлану, бұлшықеттің қалыптан тыс өсуі және жүйке аномалиялары (анатомиялық вариациялар) айыпталады. Жамбастың төменгі сіңір тамырының жалған аневризмасы, нейрохирургиялық араласулардағы ұзақ уақыт отыру да басқа сирек себептер қатарында аталуы мүмкін. Дене бітімін дамытуға бағытталған спортпен айналысатын адамдарда, секіру спортымен шұғылданатын спортшыларда және ұзақ қашықтыққа жүгірушілерде Пириформис синдромы кездеседі. Бұл адамдарда пириформис бұлшығының шамадан тыс дамуы ауруды туғызуда рөл атқарады деп ойланылған. Пириформис синдромы орташа есеппен шамамен %6 жағдайда кездеседі, алайда әйелдерде ерлерге қарағанда 6 есе жиі байқалған. Дұрыс емес диагноз қойылғандарды және ересек халықтың %90-ының жылына кемінде бір рет бел ауруын бастан кешіретінін ескерсек, бұл көрсеткіш одан да жоғары болуы мүмкін деп ойлауға болады.

Пириформис синдромының клиникалық белгілері қандай?

Клиникалық тұрғыдан бел грыжасына ұқсас, белден жамбасқа таралатын тамыр ауыруы басым болады. Тамырдың қысылуын тудырмайтын немесе аз қысатын, бірақ айқын сиатикалық ауыруы, яғни белден жамбасқа қарай таралатын ауыруы бар науқастарда Пириформис синдромына міндетті түрде күдіктенеміз. Науқастардың %50-ында соққы тарихы бар. Жарақат жамбасқа тікелей соққыдан немесе жамбастың бұралуынан болады. Терең қолмен тексеруде пириформис бұлшығы сезімтал болып табылады. Күшке қарсы санды күшпен сыртқа ашып, сыртқа бұрғанда қатты сиатикалық ауырудың пайда болуы (Pace тесті), ал науқас арқасымен жатып, сан түзу созылған күйде ішке бұруға мәжбүрленгенде ауыруың пайда болуы (Freiberg тесті) клиникалық диагнозда өте пайдалы. Тік тұрғанда санда және жамбаста ауырсыну, отыруда қиындық, науқас жүзі төмен жатқанда тік тұрғанда керілу — Пириформис синдромының басқа клиникалық белгілері. Пириформис синдромында зертханалық көрсеткіштерде ерекшелік жоқ. Дәстүрлі рентгенографияда ешқандай патология анықталмайды. Бел омыртқасының компьютерлік томографиясы және магниттік-резонанстық (МРТ) зерттеу бел грыжасын жоққа шығару үшін пайдалы. Пириформис синдромын диагностикалауда ең пайдалы және ең дәл әдіс — жамбастың МРТ зерттеуі болып табылады, онда сиатикалық жүйке мен пириформис бұлшығы анық анықталады.

Пириформис синдромын емдеу қалай жүргізіледі?

Реабилитацияда пириформис бұлшығын созуға тырысады. Ол үшін созу жаттығулары мен пилатес қолданылатын әдістер қатарына жатады. Науқасқа ауырсынуды туғызатын әрекеттерді шектеу арқылы күнделікті өмір салтын реттеу де ұсынылады. Аяқты айқастырып отыру, ұзақ уақыт қатты жерде отыру, секіруді қажет ететін спорт түрлеріне тыйым салынады. Әр таңертең үйде созу жаттығуларын орындау сұралады. Соңғы жылдары танымалдыққа ие болған манипулятивті реабилитация бағдарламаларымен, жүйке мен бұлшықетті мобилизациялау емдеулерімен табысты нәтижелер алынуда. Дәрі-дәрмекпен ем ішінара тиімді. Ультрадыбыстық немесе компьютерлік томография бақылауымен кортизон уколының табысты екендігі туралы жарияланымдар бар. Хирургиялық ем физиотерапияға және укол салуға қарамастан өтпейтін ауырсынуы бар науқастарға қажет. Бұлшық ет сан сүйегіне бекітілген жерінен кесіліп, босатылады.