Трахома ауруы дегеніміз не? Белгілері, себептері, диагностикасы және емдеу әдістері

Трахома ауруы

Трахома – Chlamydia trachomatis бактериясының A, B, Ba және C серотиптері тудыратын созылмалы, жұқпалы көз инфекциясы. Кератоконъюнктивит, паннус түзілуі және кірпіктердің ішке қарай қайырылып, қасаң қабықта тамырлану мен жаралардың пайда болуы салдарынан соқырлыққа дейін әкелуі мүмкін ауру. Бір кездері Түркияда катарактадан кейінгі көру қабілетінен айырылудың екінші жиі кездесетін себебі болған. Әсіресе дамушы елдерде соқырлықтың ең көп таралған жұқпалы себебі ретінде қарастырылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) бұл ауруды алдын алуға болатын соқырлық себептерінің қатарына жатқызады.

Трахома ауруының белгілері қандай?

Трахома – әдетте баяу дамитын ауру. Алғашқы инфекция жеңіл өтуі мүмкін, бірақ қайталанатын инфекциялар нәтижесінде ауыр зақымдарға әкелуі мүмкін. Трахома ауруының белгілері ерте кезең және кеш кезең белгілері болып бөлінеді. Ерте кезеңдегі трахома белгілеріне мыналар жатады: көздің жасаурауы мен қызаруы, бөгде зат сезімі, фотофобия (жарыққа сезімталдық), мукопурулентті (іріңді) бөліністер сияқты клиникалық көріністер.

Аурудың кеш кезеңіндегі белгілеріне конъюнктива тыртықтары, трихиаз (кірпіктердің ішке қайырылуы), қасаң қабық опациттері (бұлыңғырлануы) және тұрақты соқырлық жатады.

Трахоманың кеш сатысында қайталанатын инфекциялар қабақтың ішкі бетінде тыртықтардың түзілуіне әкеледі. Бұл тыртықтану кірпіктердің ішке қайырылуына (трихиаз) және қасаң қабықтың үнемі тітіркенуіне себеп болады. Нәтижесінде қасаң қабық бұлыңғырланып, қайтымсыз көру қабілетінен айырылу орын алуы мүмкін.

Трахома ауруы неден болады?

Ауру Chlamydia trachomatis бактериясымен инфекцияланған адамдарда пайда болады. Трахома көз конъюнктивасын жабатын фолликулярлы типтегі конъюнктивитпен және тыртық түзілуімен сипатталады. Уақыт өте келе қасаң қабық ойық жаралары және паннус деп аталатын зақымдану арқылы соқырлыққа әкеледі. Ауруды тудыратын бактерия науқас адамның көзімен немесе мұрнымен тікелей немесе жанама жолдармен (науқастың көзімен немесе мұрнымен жанасқан киімдерді немесе басқа да ластанған заттарды ортақ пайдалану немесе қара шыбындар арқылы) байланысқанда таралуы мүмкін.

Қабақтағы тыртықтану кірпіктердің көзге үйкелуіне әкелетіндей дәрежеге жеткенше, жылдар бойы көптеген рет инфекция жұқтыру қажет. Балалар гигиенаны толық сақтай алмайтындықтан, ауруды ересектерге қарағанда жиірек жұқтырады. Сонымен қатар, жеке тазалықтың жеткіліксіздігі, халық тығыз орналасқан жағдайлар және таза су мен дәретхананың болмауы аурудың таралуын арттырады.

Отбасыішілік жұғу салдарынан бауырластар арасында да аурудың қайта таралуы жиі кездеседі. Жатақхана, балабақша, мектеп сияқты қоғамдық орындарда жүрген адамдар аса сақ болуы керек.

Аурудың жұғу деңгейін төмендету үшін тек науқасты ғана емес, барлық байланыста болған адамдарды бірге емдеу, қоршаған орта жағдайларын жақсарту, бет тазалығы сияқты қорғаныс әдеттерін қалыптастыру және қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы білім беру трахоманың қайталануын болдырмау үшін өте маңызды.

Трахома ауруына қалай диагноз қойылады?

Трахома диагнозы көбінесе маман дәрігер жүргізетін клиникалық тексеру арқылы қойылады. Қабақтың ішкі бетінде тән белгілер (фолликул, тыртық, васкуляризация) анықталады.

Клиникалық жіктеу бойынша ДДСҰ трахоманы бес сатыда қарастырады:

TF: 5 немесе одан да көп фолликул

TI: Ауыр қабыну

TS: Тыртық түзілуі

TT: Кірпіктердің ішке қайырылуы

CO: Соқырлыққа әкелуі мүмкін қасаң қабықтың бұлыңғырлануы

Диагностика үшін әртүрлі тесттер қолданылғанымен, көбінесе бұл тесттерге қолжетімділік далалық жағдайда мүмкін емес, сондықтан диагноз тәжірибелі офтальмологтың бағалауымен қойылады.

Трахома ауруы қалай емделеді?

ДДСҰ трахомамен күресу үшін SAFE деп аталатын кешенді тәсілді ұсынады:

S (Surgery): Трихиаз үшін хирургиялық операция

A (Antibiotics): Азитромицин немесе жергілікті антибиотиктермен трахоманы емдеу

F (Facial cleanliness): Бет тазалығы

E (Environmental improvement): Таза сумен және санитариямен қамтамасыз ету

SAFE тәсілінің арқасында көптеген елдерде трахоманы жою кезеңіне жетті. Түркия да бұл жетістікке қол жеткізген елдердің қатарында. Аурудың алдын алу үшін таза суға қолжетімділікті арттыру және антибиотиктермен емдеу арқылы ауру жұқтырған адамдар санын азайту көзделеді. Бұл қадамдар ауру кең таралған барлық адам топтарын бір мезгілде емдеуді қамтиды. Жуу процесі аурудың алдын алуда жалғыз өзі жеткіліксіз, бірақ басқа шаралармен бірге пайдалы болуы мүмкін.

Трахоманы емдеу нұсқалары – азитромициннің бір реттік пероральді (ауыз арқылы қабылданатын) дозасы немесе тетрациклин антибиотигін жергілікті қолдану. Трихиаз дамыған науқастарға хирургиялық ем қолданылады. Операция арқылы кірпіктердің бағыты түзетіледі, қажет болса кірпік түптері жойылады. Бұл процедура әдетте жергілікті анестезиямен жасалады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Трахома көз ауруы; инфекцияланған адамның көзінен және мұрнынан бөлінетін жұқпалы сұйықтықтың басқаларға тиюі немесе ластанған заттарға жанасуы арқылы таралады. Шыбындар да жұқпалы бөліністі бір адамнан екіншісіне тасымалдауы мүмкін. Бактерияның инкубациялық кезеңі белсенді инфекцияға ұшырағаннан кейін 5-12 күнді құрайды, содан кейін ауру басталады. Трахома көз ауруы көбінесе 1-9 жас аралығындағы балаларда кездеседі. Бұл жас тобындағы балалар гигиеналық дағдылары толық қалыптаспағандықтан инфекцияға бейім келеді. Көздерін жиі қолдарымен уқалауы, қол жууға жеткілікті мән бермеуі және ортақ сүлгі, жастық сияқты заттарды пайдалану трахоманың оңай таралуына жағдай жасайды. Сонымен қатар, балаларға күтім жасайтын аналар мен әйелдер де қауіп тобында. Балалармен үнемі байланыста болғандықтан, олар инфекцияланған көз бөліністеріне ұшырауы мүмкін. Иә, трахома көз ауруы емделмесе, тұрақты соқырлыққа әкелуі мүмкін. Уақыт өте келе қасаң қабықта бұлыңғырлану (қасаң қабық опациті) дамиды. Бұл жағдай қайтымсыз тұрақты соқырлыққа әкелуі мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, трахома алдын алуға болатын соқырлық себептерінің алғашқы қатарында тұр. Ерте кезеңдегі трахома белгілері:

Көздің қызаруы мен жасаурауы

Бөгде зат сезімі (көзде құм бар сияқты)

Қышу

Мукопурулентті (іріңді және жабысқақ) бөлініс

Қабақтың ішкі бетіндегі кішкентай лимфоидты фолликулдар

Жеңіл жарыққа сезімталдық (фотофобия)

Кеш кезеңдегі (клиникалық) трахома белгілері:

Конъюнктивальды тыртық тіні (тыртықтану)

Трихиаз (кірпіктердің ішке қайырылуы)

Энтропион (қабақтың ішке қарай қайырылуы)

Қасаң қабықтың зақымдануы, опацит (бұлыңғырлану)

Көру қабілетінің төмендеуі

Тұрақты соқырлық. Трахома көз ауруы; жақсы гигиеналық жағдайлар, бет тазалығы мен қол гигиенасы, ортақ заттарды пайдаланбау, таза суға қолжетімділік және науқастарға антибиотиктер беру арқылы негізінен алдын алуға болады. Сондай-ақ, үй шыбындары инфекцияланған көз бөліністерін тасымалдап, аурудың таралуына рөл атқаратындықтан, қоқыстарды ашық қалдырмау, көң жиналуына жол бермеу және шыбындардың көбеюіне қарсы шаралар қабылдау қажет. Қоғамдық денсаулық сақтау саласында білім беру, әсіресе мектептерде балаларға гигиеналық білім беру, аналарға бет тазалығының маңыздылығын түсіндіру және қорғаныс денсаулық сақтау мінез-құлқын ынталандыру маңызды. Иә, трахома – жұқпалы инфекциялық ауру. Әсіресе жеткілікті гигиена сақталмаған жағдайда жұғу деңгейі жоғары болады. Жұғудың алдын алу үшін қол гигиенасы, бет тазалығы, жеке заттарды бөлектеу және қоршаған орта тазалығы өте маңызды. Бір үйде тұратын адамдар, кішкентай балалар және оларға күтім жасайтын аналар, халық тығыз ортада (мектеп, балабақша, жатақхана т.б.) тұратындар, таза суға қолжетімділігі шектеулі аймақтардағы қоғамдар жұғу тұрғысынан үлкен қауіпке ие. Иә, трахома – қайталануы мүмкін ауру. Трахоманың негізгі ерекшеліктерінің бірі – инфекцияның әдетте қайталанатын (рекуррентті) болуы. Әсіресе гигиеналық жағдайлар жеткіліксіз аймақтарда, адам бір рет инфекция жұқтырғаннан кейін қоршаған орта факторларына байланысты Chlamydia trachomatis бактериясына қайта-қайта ұшырауы мүмкін. Балалар бұл циклге бейім келеді. Өйткені олар көз гигиенасына жеткілікті мән бере алмайды және инфекцияланған басқа балалармен үнемі байланыста болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған SAFE стратегиясы аясында азитромицин немесе жергілікті эритромицинмен антибиотикпен емдеу, гигиеналық ұсыныстар, таза су және санитариямен қамтамасыз ету арқылы трахома ауруы емделеді. Егер ауру асқынған болса және науқаста трихиаз (кірпіктердің ішке қайырылуы) дамыған болса, дәрігер қажет деп тапқан жағдайда операция жасалады. Бұл операцияда трахома салдарынан ішке қайырылған кірпіктер алынып тасталады немесе кірпік түптері жойылып, қайта өсуіне жол берілмейді. Кейбір жағдайларда қабаққа бағыт беруші тігістер (энтропионды түзету) салынып, қабақтың қалыпты қалпы қамтамасыз етіледі. Бұл операция тұрақты соқырлықтың алдын алудың тиімді әдісі болып табылады. Трахома ауруының диагнозы әдетте клиникалық белгілермен қойылады, бірақ қажет болған жағдайда диагностика үшін келесі тесттерге жүгініледі:

Конъюнктивальды жағынды (Smear) – Гимза бояуы

Конъюнктива бетінен үлгі алынады.

Микроскопта инклюзиялық денешіктер зерттеледі.

Қарапайым және арзан, бірақ сезімталдығы шектеулі.

Тікелей флуоресцентті антидене (DFA) тесті

Үлгілерде Chlamydia trachomatis антигендерін көрсетеді.

Сезімталдығы жоғары және нақты.

Нуклеин қышқылы тесттері (ПТР)

Ең сезімтал тест.

Chlamydia trachomatis ДНҚ-сын тікелей анықтайды.

Алайда қымбат және дамыған зертхананы қажет етеді; далалық жағдайда қолдану қиын.

Трахомадан зардап шеккен елдерде денсаулық сақтау топтары жүргізетін скринингтерде қарапайым қол шамымен қабақтарды аударып бағалау жүргізіледі. Бұл әдіс жылдам, арзан және қоғамдық скринингтер үшін қолайлы. Трахома ауруын дұрыс диагностикалау және емдеу үшін офтальмологқа жүгіну қажет. Трахоманы ерте анықтау және бақылау көздің тұрақты зақымдануын болдырмау үшін өте маңызды.

Шап саңырауқұлағын емдеу үшін дұрыс диагноз және тиімді емдеу жоспары өте маңызды. Егер сізде белгілер болса, уақыт жоғалтпастан дерматологқа жүгінуіңіз керек. Hisar Hospital дерматология бөлімінің мамандары шап саңырауқұлағы және басқа да тері инфекцияларын диагностикалау мен емдеуде сізге көмектесуге дайын. Қосымша ақпарат алу немесе қабылдауға жазылу үшін Hisar Hospital дерматология клиникасымен байланыса аласыз.