Ретина қабатының деколманы (ажырауы) дегеніміз не? Белгілері қандай? Диагностиka және емдеу қалай жүргізіледі?

Ретина деколманы – бұл торқабықтың көз алмасының ішкі бетінен ажырауы арқылы пайда болатын және егер емделмесе, тұрақты түрде көру қабілетінен айыруға әкелетін күрделі көз ауруы. Ретина деколманының белгілеріне жарық жарқылдары, көру қабілетінің нашарлауы, қалқып жүрген нүктелер мен қара дақтар жатады. Жоғары миопия, егде жас, көз жарақаттары және тұқым қуалаушылық басты қауіп факторлары болып табылады. Сондықтан ерте диагностика және емдеу көру қабілетіңізді сақтап қалуда маңызды рөл атқарады. Бұл мақалада ретина деколманының не екенін, оның белгілерін, диагностика және емдеу әдістерін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Ретина Деколманы Дегеніміз Не?

Ретина деколманы – бұл көзіңіздің артқы бөлігінде орналасқан торқабық қабатының оның астындағы пигментті эпителий қабатынан физикалық түрде ажырауы. Әдетте бұл екі қабат бір-біріне тығыз жабысып тұрады. Алайда кейбір жағдайларда бұл байланыс әлсірейді немесе үзіледі.

Ажырау орын алған сәттен бастап ретина жасушалары өздеріне қажетті оттегі мен қоректі ала алмай қалады. Бұл жағдайда жасушалар минуттар мен сағаттар ішінде өле бастайды. Сондықтан ретина деколманы шұғыл медициналық көмекті қажет ететін жағдай болып табылады.

Көзіңіздің қоректенуі бұзылғандықтан, егер ол жылдам емделмесе, көру қабілетінің жоғалуы және жүйке зақымдануы тұрақты (қалпына келмейтін) сипат алуы мүмкін. Осыған байланысты бұл шұғыл емдеуді қажет ететін аурулардың қатарына кіреді.

Көз Құрылымындағы Торқабықтың Рөлі

Торқабық (ретина) – бұл көз алмасының ішкі бетін қаптайтын жұқа жүйке тінінің қабаты. Көзіңіздің артқы жағында орналасқан бұл құрылым жарықты қабылдап, миға жеткізетін миллиондаған фоторецепторлық жасушаларды қамтиды. Бұл фоторецепторлар конустар және таяқшалар болып екі топқа бөлінеді.

Фоторецепторлық жасушалар келіп түскен жарықты электрлік сигналдарға түрлендіреді. Бұл сигналдар көру жүйкесі арқылы мидағы көру орталығына беріледі. Ми бұл сигналдарды өңдеу арқылы кескінді қабылдауға мүмкіндік береді.

Торқабықтың сау жұмыс істеуі үшін оның астындағы ретинальды пигментті эпителий қабатына тығыз жабысып тұруы қажет. РПЭ қабаты торқабықтың қоректенуіне және метаболизм өнімдерін тазартуға жауапты. Бұл екі қабат арасындағы байланыс торқабықтың тіршілік қабілетін сақтауы үшін міндетті болып табылады.

Деколманның (Ажыраудың) Пайда Болу Процесі

Көзіңіздің ішін толтыратын витреус деп аталатын гель қартаюмен бірге өз құрылымын өзгертеді. Әдетте гель тәрізді бұл зат сұйылып, шөгеді. Құрылымы бұзылған витреус торқабық қабатынан ажырай бастайды.

Витреус ажыраған кезде торқабыққа тығыз жабысқан жерлерінен тартылу түсіреді. Осы физикалық жүктеме нәтижесінде торқабықта жыртылулар немесе тесіктер пайда болуы мүмкін. Пайда болған жыртық клиникалық түрде шұғыл жағдайдың хабаршысы болып табылады.

Жыртылған аймақтан көзішілік сұйықтық торқабықтың астына жинала бастайды. Сырғыған сұйықтық торқабық қабатын орнынан ығыстырып жібереді. Бұл ажырау ылғал көрген тұсқағаздың дуалдан ажырауына ұқсайды. Егер жылдам лазерлік ота жасалмаса, жағдай толық деколманға айналады.

Ретина Деколманының Белгілері Қандай?

Ретина деколманының белгілері көбінесе кенеттен пайда болады және шұғыл араласуды талап етеді. Науқастардың кем дегенде 50%-ында артқы витреус деколманы және торқабық жыртылуы кезінде жарық жарқылдауы, шыбын немесе өрмекшінің ұшуы сияқты кенеттен басталатын шағымдар пайда болады. Алайда науқастардың 40%-ында ешқандай белгісіз дамиды және деколманға байланысты көру алаңының жоғалуымен байқалады. Белгілерді тани білу ерте диагностика үшін өмірлік маңызға ие.

Жарық Жарқылдары мен Флэштер

Көзіңізде кенеттен және қысқа мерзімді жарқырау сезімдері пайда болса, бұл жағдай торқабық проблемасына нұсқай алады. Жарық жарқылдары флэштің жарқылдауы немесе найзағайдың жарқылдауы сияқты сипатталады. Дәл фотокамера флэшінің жарқылдауы сияқты көзіңізде кенеттен жарық жарқылын көресіз.

Әсіресе қараңғы орталарда айқынырақ болатын бұл жарқыраулар витреус гельінің торқабықты тартып жатқанының ең маңызды белгісі болып табылады. Жарқыл көру алаңыңыздың белгілі бір бөлігінде ретсіз түрде ұзақ уақыт бойы қайталанады. Кейде бірнеше күн, кейде бірнеше апта, тіпті айлар бойы жалғасуы мүмкін.

Торқабықтың механикалық түрде тітіркенуінен пайда болатын жарық жарқылдары торқабықтың жыртылу қаупін тудырады. Сондықтан бұл белгіні байқаған бойda көз дәрігеріне қаралуыңыз қажет. Көзіңіздің кез келген жарыққа ұшырауы міндетті емес, бұл өзінен-өзі пайда болатын реакция.

Көру Алаңындағы Қараюлар

Көру қабілетіңіздің бір бөлігінің алдында перде немесе көлеңке бар сияқты қараюы ретина деколманымен байланыстырылады. Науқастар бұл жағдайды көру алаңының бір бұрышынан басталып, орталыққа қарай жылжитын қара перденің түсуі ретінде сипаттайды.

Көлеңке сезімі көбінесе жоғарыдан төменге қарай немесе шеттерінен басталатын қараю түрінде өзін көрсетеді. Ажыраған ретина аймағынан басталатын қара перде бірте-бірте бүкіл көзді жауып алады және көздің орталығы зақымданған кезде ешнәрсе көре алмай қаласыз. Көзіңіздің бір бөлігінде перде бар сияқты бұлдыр көруді сезінуіңіз мүмкін.

Қалқып Жүрген Нүктелер мен Қара Дақтар

Көру алаңыңызда қозғалатын нүктелердің, сызықтардың немесе өрмекші торына ұқсас пішіндердің санының кенеттен артуы торқабықтағы тартылу немесе қан кету хабаршысы болуы мүмкін. Қара-қызыл түстегі ұшпа нүктелер байқалады. Шыбынның ұшуы ретінде де белгілі бұл жағдай көзіңіздің алдында қозғалатын қара нүктелер немесе дақтар түрінде пайда болады.

Бір сәтте көптеген заттардың ұша бастауы күрделі көз проблемаларын меңзеуі мүмкін. Көз ішінде қан кету дамуы мүмкін және бұл қан кету нәтижесінде витреоз сұйықтығының ішіне бөлінген қан жасушалары көз алдында ұшып жүрген көлеңкелер немесе дақтар ретінде қабылданады. Күлдің жаууы ретінде сипатталатын бұл кескін торқабықтың жыртылуының маңызды белгілерінің бірі болып табылады.

Кенеттен Көру Қабілетінен Айырылу

Науқас көбінесе таңертең оянғанда бір көзінде ауырсынусыз көру қабілетінің жоғалғанын байқайды. Кенеттен көру қабілетінен айырылу ретина деколманының ең күрделі белгілерінің бірі болып табылады. Көру қабілетінің нашарлауы, бұлдырауы немесе орталық көрудегі анықтықтың жоғалуы орын алуы мүмкін.

Егер жарық жарқындарына бұлдыр көру немесе қара дақтар қосылса, міндетті түрде көз дәрігеріне қаралуыңыз қажет. Көрудің кез келген бөлігінде қараңғылану немесе көру қабілетін жоғалту сияқты жағдайлар торқабықтың жыртылуы сияқты басқа да күрделі көз проблемаларының пайда болғанын білдіруі мүмкін. Емделмеген жыртықтардың әсерінен туындаған ретина деколманы көру қабілетінің тұрақты түрде жоғалуына алып келуі мүмкін.

Ретина Деколманының Себептері Және Қауіп Факторлары

Кейбір адамдар ретина деколманы тұрғысынан жоғарырақ қауіпке ие. Әртүрлі факторлар бұл аурудың даму ықтималдығын арттырады. Қауіп факторларын білу ертерек алдын алуға мүмкіндік береді.

Жоғары Миопия (Жақыннан Көрушілік)

Жоғары миопия көзіңізде ретина деколманы қаупін едәуір арттырады. Көбінесе -5.0 диоптрия немесе одан да көп миопиясы бар науқастарда қауіп артады. 6 диоптрия және одан жоғары миопияда торқабықтың қалыптағыдан жұқа болуы жыртылу қаупін жоғарылатады.

Миопияның өршуі көздің алдыңғы-артқы диаметрінің ұлюаюына байланысты және бұл жағдай ретина бұзылыстарына негіз қалайды. Көз алмасы ұзарған сайын ретина керіліп жұқарады. Жоғары миопиясы бар науқастарда ерте артқы витреус деколманы, шеткі ретина дегенерациясының пайда болу ықтималдығы қалыпты адамдарға қарағанда жоғарырақ болады. Сондықтан жоғары миопиялық науқастар торқабық жыртылуы мен деколманы үшін үлкен қауіп төндіреді.

Көз Травмалары Және Жарақаттары

Көз жарақаты ерлерде әйелдерге қарағанда төрт есе көп кездеседі және көбінесе жас жаста орын алады. Әдетте өндірістік жазатайым оқиғалар, спортпен байланысты жазатайым оқиғалар, тұрмыстық жарақаттар және моторлы көлік апаттары салдарынан пайда болады.

Тұйық көз травмасы нәтижесінде көзішілік қан кету, ретина ісінуі және ретина деколманы сияқты қайтымсыз болуы мүмкін жағдайлар пайда болуы мүмкін. Көз алмасының алдыңғы-артқы диаметрінде пайда болатын кенет өзгерістерге байланысты витреус пен торқабық арасындағы байланыс аймақтарында зақымдану орын алады. Байланыс аймақтары торқабықтан мықты болса, травма сәтінде торқабықты орнынан жұлып алып, жыртылуға әкелуі мүмкін.

Жас Факторы Және Витреус Өзгерістері

Егде жас ретина деколманы үшін ең маңызды қауіп факторы болып табылады. 65 жастан асқан адамдардың 66%-ында артқы витреус деколманы байқалады. 40 жастан кейін бұл қауіп арта бастайды.

Витреус тіні жас ұлғаюымен бұзыла бастайды және сұйылады. Әдетте гель тәрізді бұл құрылым торқабыққа жабысқан жерлерінен біртіндеп ажырайды. Әсіресе 50 жастан асқандарда пайда болу қаупі артады, өйткені витреус гельі тартыла бастайды. Витреус гельі тартылған кезде тығыз жабысқан аймақтарында торқабықты жыртуы мүмкін.

Генетикалық Бейімділік

Отбасында ретина деколманының тарихы бар адамдарда қауіп артады. Отбасылық тарих маңызды фактор болып табылады. Ретина деколмандарының 10-20%-ы екі жақты болып келеді. Егер бір көзде ретина деколманы дамыған болса, екінші көзде де пайда болу ықтималдығы бар.

Көз Оталарынан Кейінгі Қауіптер

Катаракта отасын өткерген науқастарда ретина деколманы қаупі бар. Катаракта оталарынан кейін 1% жиілікте ретина деколманы дамуы мүмкін. YAG лазерлік капсулотомияның қолданылуы тартылу мен қабынуды тудырып, қауіпті арттырады. Сонымен қатар көзішілік инъекциялар және басқа да көз араласулары қауіп факторларының қатарына кіреді.

Ретина Деколманының Диагнозы Қалай Қойылады?

Дұрыс диагноз қою үшін көз дәрігеріңіз егжей-тегжейлі тексеру жүргізеді. Диагностика процесі бейнелеу әдістері және кешенді көз тексеруі арқылы жүзеге асады. Көзіңізде ретина деколманы белгілерін байқаған кезде дереу көз маманына жүгінуіңіз қажет.

Көз Тексеруі Және Диагностика Әдістері

Тексеру кезінде дәрігеріңіз қарашықтарыңызды кеңейту үшін арнайы тамшылар қолданады. Қарашықтар кеңейгеннен кейін көзіңіздің ішкі бөлігі әртүрлі линзалармен егжей-тегжейлі тексеріледі. Бұл процедура ретинаңыздың әрбір аймағын көруге мүмкіндік береді.

Көз түбін тексеру ретина деколманының алғашқы диагнозында ең көп қолданылатын әдіс болып табылады. Биомикроскоп деп аталатын арнайы құрылғымен ретина тексеріледі. Дәрігеріңіз витреус және ретина аймағын кең аумақта зерттейді. Жыртықтар сопақша, таға тәрізді немесе жарты ай пішінді болып көрінуі мүмкін.

Бейнелеу Техникалары

Ретина деколманы дегеніміз не деген сұраққа жауап ретінде озық технологиялық бейнелеу әдістері үлкен рөл атқарады. Әсіресе ретинаны көруге кедергі келтіретін катаракта немесе витреальды қан кету сияқты жағдайларда ультрасонография қолданылады. B-scan ультрасонографиясы ретинаның деколманға ұшырағанын не ұшырамағанын бағалайды.

Оптикалық когеренттік томография ретина қабаттарын егжей-тегжейлі зерттейді. Бұл технология жыртықтардың орнын және мөлшерін анықтайды. Сонымен қатар ретинаның анатомиясын гистологиялық деңгейде көрсете алады. Фундус фотосуретке түсіру кең бұрышты кескіндермен зақымдану ошақтарын тіркейді.

Бұдан басқа, флюоресцентті ангиография тамыр мәселелерін және ағуларды анықтайды. Тамыр арқылы бояғыш зат беріліп, ретинаның тамырлы құрылымдары зерттеледі. Әрбір әдіс әртүрлі ақпарат береді және бірге қолданылғанда толық диагноз қоюға болады.

Ерте Диагностиканың Маңыздылығы

Ерте диагностика және емдеу көру қабілетіңізді сақтап қалуда маңызды рөл атқарады. Ретина қабаты ажырамай тұрып емделсе, көру қабілетінің жоғалуының алды алынады. Бұл жағдай хирургиялық араласу қажеттілігін азайту үшін үлкен маңызға ие.

Ретина деколманы ерте кезеңде анықталып, хирургиялық араласу жасалса, көру қабілеті толықтай сақталып қалуы мүмкін. Алайда кешіктірілген жағдайда тұрақты соқырлыққа әкелуі мүмкін. Ретина үшін өткен әрбір уақыт көру жасушаларының денсаулығына тікелей әсер етеді.

Кенеттен болатын көру өзгерістері байқалған кезде бірден көз дәрігеріне жүгіну өте маңызды. Жоғары миопиямен ауыратындар және травма алған адамдар тұрақты түрде тексеруден өтуі тиіс. Ерте диагностиканың арқасында аз агрессивті емдеу әдістерімен ауруды бақылауға алуға болады.

Ретина Деколманы Емі Қалай Жүргізіледі?

Емдеу нұсқалары ретинадағы зақымданудың мөлшеріне, жыртықтың орнына және көздің жалпы жағдайына байланысты анықталады. Егер деколман дамымай тұрып жыртықтар анықталса, қарапайым әдістермен араласуға болады. Алайда толық деколман пайда болған жағдайда хирургиялық араласу міндетті болып табылады.

Лазерлік Ем (Аргон Лазері)

Аргон лазері ретина деколманын емдеуде сақтаушы (қорғаныш) емдер саласына кіреді. Егер ретина астына сұйықтық өтпеген болса және тек жыртық болса, лазер қолданылады. Емхана жағдайында жасалатын өте оңай процедура болып табылады.

Лазерлік ем ретинадағы тесіктерді немесе жыртылу ықтималдығы жоғары аймақтарды пигментті эпителийге жабыстырады. Жыртық айналасына шағын лазерлік соққылар арқылы бақыланатын тыртық тіні түзіледі. Бұл процедура жыртықтың кеңюіне жол бермейді және ретина деколманының дамуын тоқтатады.

Емдеу алдында көз қарашығыңыз тамшы арқылы үлкейтіледі және көзіңізге анестезиялық тамшы тамызылады. Процедура кезінде жарқын жарық жарқылдарын көруіңіз мүмкін. Әр сеанс орташа есеппен 10-15 минутқа созылады. Ауруханада қалудың қажеті жоқ.

Витректомия Отасы

Витректомия қазіргі уақытта ретина деколманын емдеуде ең жиі қолданылатын әдіс болып табылады. Ота жалпы анестезия астында жасалады. Көздің ақ бөлігінен миллиметрлік кесулер арқылы көз ішіне кіріледі.

Витреус гельі жоғары жылдамдықты кескіштермен тазартылады. Ретина астына жиналған сұйықтық сорылып алынады және ретина қайтадан өз орнына отырғызылады. Жыртықтар лазермен жабылады. Ота соңында көз ішіне газ немесе силикон майы салынады.

Витректомия отасы орташа есеппен 1-2 сағатқа созылады. Ерте кезеңде жасалған оталарда сәттілік пайызы 90-95%-ды құрайды. Отадан кейінгі қалпына келу 6 ай бойы жалғасады. Егер силикон майы қолданылған болса, 2-3 айдан кейін оны алып тастау үшін екінші ота қажет болады.

Склеральды Бұқтыру Әдісі

Склеральды бұқтыру көздің сыртқы қабырғасына силикон бөлшегін орналастыру арқылы жасалады. Ретина жыртығы бар аймаққа сәйкес келетіндей етіп сырттан қысым қолданылады. Осының арқасында жыртық жабылады және ретина астындағы сұйықтық көз тарапынан сіңіріледі.

Сәттілік пайызы 68% бен 100% аралығында өзгереді. Көз ішіне кірілмегендіктен, көзішілік құрылымдар сақталады. Сонымен қатар, отадан кейін көзілдірік нөмірлерінде өзгерістердің болуы жиі кездеседі.

Пневматическая Ретинопексия (Пневматикалық Ретинопексия)

Пневматикалық ретинопексия көз ішіне газ инъекциясы жасалып қолданылатын минималды инвазивті әдіс болып табылады. Газ көпіршігі ретинаны көз қабырғасына қарай итереді және жыртықтың жабылуын қамтамасыз етеді.

Сәттілік пайызы 61% пен 90% аралығында. Қолданылған газ 15 күн мен 2 ай аралығында өздігінен жоғалып кетеді. Науқастың дәрігер ұсынған бас позициясында қалуы қажет. Позицияны сақтай алмайтын науқастар үшін бұл әдіс қолайлы емес.

Отадан Кейінгі Қалпына Келу Процесі

Орташа қалпына келу мерзімі – 2 ай. Еңбек қызметіне оралу шамамен 15 күннен кейін мүмкін болады. Науқастар көздерін уқаламауы және травмадан сақтануы тиіс.

Тағайындалған көз тамшылары тұйырлы түрде қолданылуы тиіс. Көз ішіне газ немесе силикон салынған болса, белгілі бір бас позициясын сақтау міндетті шарт болып табылады. Тұрақты дәрігерлік бақылаулар өмірлік маңызға ие.

Жиі Қойылатын Сұрақтар

Науқастар ретина деколманы туралы көптеген сұрақтар қояды. Бұл сұрақтарға берілген жауаптар емдеу процесін түсінуге көмектеседі.

Ретина Деколманы Шұғыл Жағдай Ма?

Иә, ретина деколманы – бұл шұғыл жағдай және ең қысқа мерзімде емделуі тиіс. Егер ем кешіктірілсе, тұрақты түрде көру қабілетінен айырылу қаупі артады. Белгілерін байқаған бойda бірден көз маманына жүгінуіңіз міндетті.

Торқабықтың ажырауы немесе оған күдік туындаған жағдайда міндетті түрде көз маманы тарапынан ең қысқа мерзімде көз қарашығын үлкейту арқылы ретина тексерісі жүргізілуі қажет. Минуттардың өзі маңызды. Көру қабілетіне қатер төндіретін бұл ауруға шұғыл түрде араласпаса, көру қабілетінің ішінара немесе толық жоғалуына әкеп соқтырады.

Емнен Кейін Көру Қабілеті Толық Қалпына Келе Ме?

Емнен кейінгі көру деңгейі зақымданудың ауырлығына және араласудың уақытына байланысты болады. Ерте диагностикамен емделген жағдайларда көру қабілетінің жоғалуы минималды деңгейде болуы мүмкін. Алайда асқынған жағдайларда бұрынғы қалпына толықтай келе алмауы мүмкін.

Ретина Деколманы Қайталануы Мүмкін Бе?

Иә, ретина деколманы емделуден кейін де қайталануы мүмкін. Әсіресе негізгі себептер миопия мен диабет сияқты жалғасып жатса, тұрақты бақылаулармен қадағалануы тиіс. Отада қажетті сәттілік кейде алынбауы мүмкін.

Жарық жарқылы немесе ота жасалған көздің кез келген жерінде перделі көрудің басталуы қайталанғанын меңзеуі мүмкін. Кейде көрудің бұлдырауы да болуы мүмкін. Бұл жағдайларда бақылау уақытыңыз келмей тұрып дәрігеріңізге жүгініңіз.

Қандай Әрекеттерден Аулақ Болу Керек?

Ота алдындағы және одан кейінгі процесте ауыр физикалық белсенділіктерден, салмақ көтеруден, дайвингтен (сүңгуден), биік таулы аймақтарда болудан және басты жиі еңкейтуден сияқты әрекеттерден аулақ болу қажет. Отадан кейін кем дегенде бір апта көзге су жібермеңіз.

Темекі түтіні ретина тамырларының тарылуына әкеледі, сондықтан темекі шекпеуіңіз керек және темекі шегілетін орталардан алыс болуыңыз қажет. Ота кезінде көз ішіне газ берілсе, дәрігер берген уақытқа дейін төмен қарау позициясы қолданылуы тиіс. Бұл кезеңде көлік жүргізу проблема тудырады.

Ретина Деколманының Алдын Алуға Бола Ма?

Қауіп тобындағылар миопия, отбасылық тарих және диабет бойынша тұрақты көз тексерулерін назардан тыс қалдырмауы тиіс. Көздеріңізді соққылардан қорғауыңыз және диабет пен гипертония сияқты жүйелік ауруларыңызды бақылауда ұстауыңыз қажет. Әсіресе жоғары миопиясы бар адамдар тұрақты түрде көз тексеруінен өтіп тұруы тиіс.

Қорытындылай Келе, Ретина Деколманы

Ретина деколманы көзіңіз үшін күрделі қатер тудырады, бірақ ерте араласу арқылы емделе алады. Жарық жарқылы, қалқып жүрген нүктелер немесе көру қабілетіңіздің қараюы сияқты белгілерді байқаған бойda бірден көз дәрігеріне жүгіну өмірлік маңызға ие. Әсіресе қауіп тобында болсаңыз, тұрақты көз тексерулерін кейінге қалдырмауыңыз тиіс.

Емдеу нұсқалары лазер, ота немесе газ инъекциясы түрінде өзгереді. Дәрігеріңізбен бірге жағдайыңызға ең қолайлы әдісті анықтай аласыз. Отадан кейін берілген нұсқауларды мұқият орындау қалпына келу процесіңізді жылдамдатады. Нәтижесінде, көзіңіздің денсаулығын сақтау үшін белгілерге қарсы сақ болыңыз және тұрақты тексерулерді назардан тыс қалдырмаңыз.

Ретина деколманы жарық жарқылы, қалқып жүрген нүктелер және кенеттен көру қабілетінен айырылу сияқты белгілермен көрініс береді. Ерте диагностика және емдеу көру қабілетінің жоғалуын болдырмауда шешуші рөл атқарады.