Лейкозбен өмір сүру…*

Лейкоздың белгілерін елемеңіз!

02-08 қараша Лейкозбен ауыратын балалар аптасында балалық шақта кездесетін қатерлі ісік түрлерінің бастысы саналатын лейкозға қатысты сізді қызықтыратын сұрақтарға сіздер үшін жауап бердік…

Лейкоз қалай дамиды?

Сүйек миындағы қалыпты бағаналы жасушалар 3 негізгі жасуша түрін түзеді. Қызыл қан жасушалары жүрек, өкпе және ми сияқты барлық дене тіндеріне оттегі тасымалдайды; тромбоциттер қан кетуді тоқтатып, жарақаттан кейінгі қан кетуді тоқтатуға көмектесетін «тығындарды» түзеді, ал ақ қан жасушалары ағзадағы жұқпалармен күреседі. Лейкоз жасушалары қалыпты жасушаларға қарағанда көбірек өседі, ұзағырақ өмір сүреді және уақыт өте келе қалыпты жасушалармен салыстырғанда тығыздау болады.

Лейкоздың түрлері қандай?

Лейкоздың ілгерілеу жылдамдығы және жасушалардың қалыпты қанды ығыстыруы мен сүйек миы жасушаларының орнын басуы әрбір лейкоз түрінде әртүрлі болады.

Жедел лимфоидты лейкоз (ALL): 15 жасқа дейінгі балаларда кездесетін лейкоздардың 80%-ын құрайды. Кейде ересектерде де кездесуі мүмкін, бірақ 50 жастан асқан ересектерде ALL өте сирек кездеседі. Лимфоцит деп аталатын толық жетілген қан жасушасының түріне айналуы тиіс лимфобласт деп аталатын жетілмеген қан жасушаларының көбеюімен сипатталатын лейкоз түрі. Лимфа түйіндерінің ісінуімен сипатталады.

Жедел миелоидты лейкоз (AML): Жасөспірім кезеңде және 20 жаста анықталатын лейкоздардың 50%-ын; ересектердегі лейкоздардың 20%-ын құрайды. Қалыпты қан жасушаларына айналуы тиіс миелобласт деп аталатын қызыл және ақ қан жасушаларының азаюымен бірге жиі жұқпалы аурулардың пайда болуымен көрінеді.

Созылмалы лимфоидты лейкоз (КЛЛ) : Барлық лейкоздардың 30%-ын құрайтын КЛЛ 30 жастан төмен сирек кездеседі. Бірақ кездесу жиілігі жасқа қарай артады және ең жиі 60–70 жас аралығында байқалады. Ауруды бастайтын лейкоз жасушасы қалыпты жасушаға дерлік ұқсас қызмет атқаратын қан жасушаларын түзеді. Қызыл қан жасушаларының саны әдетте қалыптыдан төмен болады және анемияға әкеледі. Ақ қан жасушаларының жұмысы қалыпқа жақын болғанымен, олардың саны жоғары және артуын жалғастырады. Ауруды емдемесе, бұл жағдай ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Ақ жасушалар санының жоғарылауы қан ағысын баяулатуға жеткілікті болуы мүмкін және ауыр анемия дамиды. КЛЛ-де қатерлі ісік жасушалары сүйек миында, қанда және лимфа түйіндерінде кездеседі, және лимфа түйіндерінде ісіну пайда болады.

Созылмалы миелоидты лейкоз (КМЛ) : Ересектерде кездесетін лейкоздардың 20–30%-ын құрайтын және 25–60 жас аралығында байқалатын бұл лейкоз түрі, жетілген көрінісі бар, бірақ қызметі жоғалған миелоидты жасушалардың (ақ қан жасушалары сияқты) шамадан тыс өндірілуімен көрінеді. Бұл өндіріс қалыпты жасуша қалмағанша жалғасады.

Белгілері мен симптомдары қандай?

Лейкоз басқа аурулармен ұқсас белгілер беруі мүмкін. Диагноз қою үшін арнайы қан және сүйек миы тесттері қажет. Белгілері мен симптомдары лейкоз түріне қарай өзгереді. Балаларда жиірек кездесетін жедел лейкоздың белгілері мен симптомдары:

Шаршау немесе әлсіздік,

Дене белсенділігі кезінде ентігу,

Тері бозаруы,

Жеңіл қызба немесе түнгі терлеу,

Жараның баяу жазылуы және шамадан тыс қан кету,

Себебі түсіндірілмеген қара және көгілдір дақтар (қансырауық),

Тері астында иненің басындай қызыл нүктелер,

Тізе, жамбас немесе иық сияқты буындардағы ауырсыну,

Ақ қан жасушаларының, әсіресе моноциттер мен нейтрофилдер санының төмендеуі

Диагноз қалай қойылады?

Сүйек миы тесттері (аспирация және биопсия) әдетте диагнозды растау және хромосомалық ауытқуларды байқау үшін жасалады. Бұл тесттер лейкоздың жасуша түрін анықтайды.

Қалай емделеді?

Лейкозды емдеудің мақсаты — ауруды толық жою арқылы пациенттің денсаулығын қалпына келтіру. Емдеу әдісі және емнен күтілетін нәтижелер лейкоздың түріне және пациенттің жағдайына байланысты.

Лейкоздың әлеуметтік және эмоционалдық әсерлері қандай?

«Сізде лейкоз бар» деген сөз адамға өмірі бір сәтте түбегейлі өзгергендей сезім туғызуы мүмкін. Диагноз қойылғаннан кейін көптеген лейкоз пациенттерінің аман қалатынын, сапалы және жақсы жылдар өмір сүретінін білу пайдалы болады. Лейкозбен ауыратын көптеген адам алғашында қабылдау өте қиын көрінетін бұл жағдаймен уақыт өте келе тілдесе алатынын біледі. Бұл кезеңде маңыздысы — пациенттің тек медициналық мәселелері үшін ғана емес, ауру мен оның емі туралы эмоционалдық мәселелер бойынша да көмек сұрауы.

Бұл мәтін Гематология мамандығы бойынша қауымдастық дайындаған «Лейкозды түсіну» атты мәтін негізінде дайындалған.