Халық арасында қан қатерлі ісігі ретінде белгілі лейкемия – сүйек миында орналасқан қан жасушаларының прекурсорларының қалыптан тыс түзілуі және бақылаусыз көбеюі нәтижесінде пайда болатын, демек қанға және барлық ағзаларға әсер ететін қатерлі ісік түрі. Себебі толық белгісіз болса да, емделумен аяқталатын лейкемия ауруында ерте диагностика қойылуы өмірлік маңызға ие.
Hisar Hospital Intercontinental Гематология бөлімінің мамандары лейкемияның диагностикасы мен емдеу әдістері туралы ақпарат берді.
Белгілерден хабардар болыңыз!
Лейкемия ауруының белгілері ауру баяу (созылмалы лейкемиялар) немесе тез (өткір лейкемиялар) ағымды болуына байланысты өзгереді. Созылмалы лейкемиялар көбінесе белгі бермейді және әдеттегі қан анализдерінде анықталуы мүмкін. Сирек жағдайда көк бауырдың үлкеюіне байланысты іштің сол жағында ауырсыну, тез тойу, түнгі терлеу, салмақтың төмендеуі, қолтық астында, шап аймағында, мойында сияқты аймақтарда ісіктер байқалуы мүмкін. Созылмалы лейкемиялардың ағымы жылдармен, тіпті он жылдармен анықталады. Өткір лейкемияларда қалыпты қан жасушаларының түзілуі зардап шегетіндіктен, жиі әлсіздік, тез шаршау, тіс етінен, мұрыннан қан кету, денеде көгерулер, түспейтін қызба, сүйек және буын ауырулары болуы мүмкін, және науқастар осы шағымдардың бірі немесе бірнешеуіне байланысты дәрігерге жүгінеді. Өткір лейкемияларда ағым өте жылдам, бұл шағымдар күндер ішінде пайда болып, күшейеді. Сондықтан созылмалы лейкемияларда әрдайым емдеу қажет болмауы мүмкін, бірақ өткір лейкемиялар үшін бұл жағдай қолданылмайды, мүмкіндігінше тез арада емдеуді бастау керек, әйтпесе өлімге әкеледі.
Лейкемияда кеңейтілген диагностика әдістері арқылы аурудың түрін анықтауға болады
Лейкемия ауруының диагнозын қою үшін шағымдардың анамнезі, физикалық тексеру, сонымен қатар қан анализдері жүргізілуі және міндетті түрде сүйек миын бағалау қажет. Кеңейтілген диагностика әдістері арқылы лейкемияның қай қан жасушасынан және даму кезеңінің қайсысынан туындағанын анықтауға болады, сонымен бірге ауру ағымын болжау үшін пайдаланатын лейкемиялық жасушалардағы хромосома бұзылыстарын да анықтауға болады. Емдеу осы зерттеулерден кейін басталады.
Қоршаған орта факторлары лейкемияны қоздыра алады!
Лейкемияға себеп болатын нақты себептер белгісіз болғанымен, лейкемия даму қаупін арттыра алатын көптеген факторлар бар. Бұл факторлардың негізгілері:
Жоғары дозадағы радиацияға ұшырау,
Бензол және формальдегид сияқты өнеркәсіпте қолданылатын химиялық заттар,
Бұрын басқа бір қатерлі ісік себебінен химиотерапия немесе радиотерапия алу,
Темекі шегу,
Кейбір генетикалық аурулардың бар болуы,
Отбасында лейкемия немесе басқа бір қатерлі ісік ауруының бар болуы,
Миелодиспластикалық синдром, миелопролиферативті аурулар (кейбір созылмалы лейкемияларды қоса алғанда), апластикалық анемия сияқты кейбір қан аурулары диагнозы қойылған адамдар лейкемия қаупі астында болуы мүмкін.
Лейкемияда тәртіпті емдеу бағдарламасы арқылы сауығу көрсеткіші жоғары!
Лейкемия емдеуінің мақсаты – ауруды толығымен жою арқылы адамның денсаулығын қалпына келтіру. Емдеу түрі мен одан алынатын нәтижелер лейкемия түріне және науқастың жағдайына байланысты. Лейкемия медицина дамытқан жетілдірілген емдеу әдістерінің арқасында емделетін қатерлі ісік түріне айналды. Ауруды емдеуде қолданылатын дәрі-дәрмектер химиотерапия деп аталады. Кейбір лейкемия түрлерінде «ақылды молекула» деп аталатын дәрілер және сүйек миын трансплантациялау негізгі әдістер болып табылады. Әсіресе сүйек миын трансплантациялау лейкемия ауруында сауығудың дерлік жалғыз жолы.
Сүйек миын трансплантациялау деп аталатын процедура – бұл бағаналы жасуша трансплантациясы, қазір бағаналы жасушалар сүйек миынан емес, айналымдағы қаннан жиналады. Лейкемияда басқа адамнан алынған бағаналы жасушаларды трансплантациялау арқылы нақты сауығуға қол жеткізуге болады. Бағаналы жасуша трансплантациясын жүргізу үшін науқас пен донордың тіндік топтары сәйкес болуы керек. Бұл сәйкестік бір әке-шешеден туған бауырлар арасында ең жоғары дәрежеде, яғни 25-30% құрайды. Отбасы ішінен сәйкес донор табылмаған кезде алдымен елімізде бар, содан кейін шетелдік бағаналы жасуша банктерінен іріктеу жүргізіледі. Бағаналы жасуша беру донорға ешқандай зиян келтірмейді. Сондықтан 18-50 жас аралығындағы кез келген сау адам бағаналы жасуша бағаналы жасуша доноры бола алады.
Лейкемия ауруында берілген әрбір қан өмірлік маңызға ие
Лейкемия науқастарында емдеу барысында науқастардың көптеген қызыл қан (эритроцит суспензиясы), ақ қан (тромбоцит) және плазма сияқты қан өнімдеріне қажеттілігі болуы мүмкін. Жеткілікті қан қамтамасыз етілмеу науқасты жоғалтуға себеп болуы мүмкін. Сондықтан жасалатын қан тапсыру дәрі-дәрмектер сияқты өмірлік маңызға ие және емдеу процесінің сау жүруін қамтамасыз етеді.
Ауруда гигиенаға мән беру керек, тамақтануға ерекше назар аудару қажет
Лейкемия ауруының өлімге әкелуінің ең басты себебі – инфекциялар мен қан кету. Инфекциялар науқастың өз ағзасында бар бактериялардан туындайтынымен бірге, қоршаған ортадан, тағамдардан да өтуі мүмкін. Сондықтан дене тазалығына, пайдаланылатын заттардың, тағамдардың және науқас орналасқан ортаның тазалығына ерекше назар аудару керек.
