Холера дегеніміз не? Белгілері, жұғу жолдары және емдеу

Холера

Холера – әсіресе гигиена мен таза су жеткіліксіз аймақтарда тез таралатын, емделмеген жағдайда өлімге әкелуі мүмкін күрделі ішек инфекциясы. Vibrio cholerae бактериясы тудыратын бұл ауру әдетте ластанған су мен тағамдарды тұтыну арқылы жұғады. Оның белгілеріне кенеттен басталатын, өте сулы диарея мен құсу жатады. Ерте диагностика мен емдеу өлім қаупін едәуір төмендетеді. Холера туралы хабардар болу, сақтану жолдарын үйрену және гигиеналық шараларды сақтау өте маңызды.

Холера дегеніміз не?

Холера – бұл Vibrio cholerae бактериясы тудыратын, ластанған су мен тағамдарды тұтыну арқылы пайда болатын, ауыр диарея және құсу белгілерімен өтетін жедел жұқпалы жіңішке ішек ауруы. Ауруды мүмкіндігінше ерте анықтау өмірге қауіп төндіру қаупін ең төменгі деңгейге түсіреді.

Холера ауруы су мен жеке гигиена жеткіліксіз жерлерде жиі кездеседі. Халық тығыз орналасқан орталарда, табиғи апат, кедейлік, соғыс сияқты жағдайларда оңай таралып, өлімге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ауыз суға араласқан кәріз қалдықтары да холераның жылдам таралуына себеп болуы мүмкін. Шамадан тыс жауын-шашын, су тасқыны және жер сілкінісі сияқты табиғи апаттардан кейін аурудың пайда болу қаупі жоғары. Аурудың алдын алу үшін өмір сүру жағдайларын жақсарту және қоғамды хабардар ету негізгі шара болып табылады.

Холераның белгілері қандай?

Холера белгілері екі түрлі жолмен басталады. Олардың біріншісі – баяу басталатын холера. Диарея, құсу және жеңіл сезілетін ауырсыну байқалады. Нәжіс шығару кезінде іштің ауыруы және күшену болмайды. Нәжіс шығару кенеттен және дыбыспен басталып, күріш қайнатпасы тәрізді болады. Адам жүрек айнуы немесе жүрек айну рефлексінсіз құсуы мүмкін.

Холераның тағы бір түрі – кенеттен басталатын холера. Кенеттен диарея мен құсу байқалады. Холераның бұл классикалық түрі холера гравис деп аталады. Адамда әлсіздік пен тәбеттің төмендеуі байқалады. Диарея кезінде іштің ауыруы болмайды және нәжіс кенеттен және мол мөлшерде бөлінеді. Ішек шырышты қабатына орналасқан холера бактериясының эндотоксиндері бұл диареяны тудырады.

Холера ауруының белгілері арасында нәжісте қан немесе шырыш жоқ; ол иіссіз, күріш қайнатпасына ұқсайды және ішінде піскен күріш дәндерін еске түсатетін ақ заттар бар. Құсу да көбінесе атқылаған сияқты болады.

Ауыр жағдайларда нәжіс шығару күніне 15-30 рет байқалуы мүмкін. Құрысулармен бірге жоғалған сұйықтық мөлшері күніне 3-20 литр аралығында болуы мүмкін. Сұйықтықтың жоғалуына байланысты дегидратация деп аталатын жағдай орын алады. Дегидратация – бұл ағзадағы сұйықтық пен минералдардың жылдам жоғалуы. Басқа белгілерін төмендегідей тізбектеуге болады:

Тіл құрғақ, ерндер көгерген, көздері ішке кірген, беті алаңдаушылық білдіреді.

Тері суық және қолдар жыртылған/қыртыстанған.

Кейбір жағдайларда жоғары температура байқалуы мүмкін.

Тамыр соғуы минутына 90-120 аралығында болады.

Науқастарда құлақтың шуылдауы және рефлекстердің төмендеуі байқалуы мүмкін.

Қарашықтар кеңейеді және қабақтары толығымен жабылмайды.

Дегидратацияның ауырлығы артқан науқастарда қол, аяқ және іш аймағында құрысулар байқалуы мүмкін.

Ауыз шырышты қабатында дифтерия тәрізді қабынулар пайда болуы мүмкін.

Науқастың жалпы ағза қарсылығы төмендейді. Жедел кезеңде жиі кіші дәретке шығу немесе мүлдем шығара алмау сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Жүктілік кезінде өткізілген холера бұлшықет құрысуларын тудыруы мүмкін болғандықтан, түсік тастау қаупін тудырады. Белгілер байқалған алғашқы сәттен бастап медициналық мекемеге жүгіну қажет.

Холера неліктен пайда болады?

Холераның қоздырғышы үтір тәрізді (вибрион) бактериялар болып табылады. Бактериялар шығаратын эндотоксин ішектің ішкі қабырғасына жабысып, ағзаның сұйықтық тепе-теңдігін бұзады. Холера бактериясы көкөністер мен жемістердің үстінде 5-7 күн, суда 15-20 күн тірі қала алады. Қайнату процесі бактерияның 1-2 секундта өлуін қамтамасыз ететін әдістердің бірі болып табылады. Қышқылға өте сезімтал. Қағаз ақшалардың үстінде 2-3 күн тірі қала алады.

Асқазан және ішек денсаулығы қалыпты жағдайдағы адамдарда холера байқалмауы мүмкін, мұның себебі асқазан қышқылы мен ұйқы безі сөлінде бактериялардың өлуі болып табылады. Асқазан ауруы, ұйқы безі сөлінің төмен болуы, алкогольді жиі тұтыну, түрлі ішек аурулары бар адамдарда холераның пайда болу қаупі жоғары.

Инкубациялық кезеңі: Бірнеше сағаттан бір аптаға дейін өзгереді. Әдетте бес сағаттан үш күнге дейін қабылданады.

Жұғу жолдары: Холера халықаралық деңгейде міндетті түрде хабарлануға тиіс ауру болып табылады. Инфекция су арқылы жұққанда эндемия/эпидемиялар, тасымалдаушылар арқылы жұққанда тізбекті жағдайлар түрінде байқалуы мүмкін.

Холера бактериясы үшін жалғыз көз – адам. аралық иесі жоқ. Холера ауруының жұғу жолдары тікелей адамнан адамға өту түрінде болады. Ауыз суға кәріз қалдықтарының араласуы аурудың таралуында үлкен рөл атқарады. Бұл сулармен көкөністер мен жемістерді жуу көптеген адамдардың ауыруына және кең көлемді эпидемияларға әкеледі. Эпидемиялар әсіресе жаз айларында арта түседі.

Холера ауруының жұғу жолдары әдетте науқас адамдардың құсығы мен нәжісімен тікелей жанасу нәтижесінде (фекальды-оральді) орын алады. Ластанған заттарға қол тигізу де жұқпалылықты арттыруы мүмкін. Үй шыбындары да холераның таралуына айтарлықтай әсер етеді. Тағамдар мен сусындар шыбындар кіре алмайтын жерлерде беті жабық күйде сақталуы тиіс.

Қоғамдық денсаулық тұрғысынан алдын алу шаралары: Аурудың алдын алуда тек жеке қолданыстағы шаралар ғана емес, қоғамдық деңгейде қабылданатын денсаулық сақтау шаралары да үлкен рөл атқарады. Әкімдіктердің су инфрақұрылымын жүйелі түрде тексеруі, кәріз жүйелерін жақсарту, тағам қадағалауларын жүргізу және қоғамды хабардар ету өте маңызды.

Холера қалай анықталады (диагноз қойылады)?

Холера құсу және диарея белгілеріне байланысты басқа гастроинтестинальды инфекциялармен шатастырылуы мүмкін. Мысалы, дизентерияда күшеніп нәжіс шығару, қанды және шырышты нәжіс болуы холерадан ажырататын белгілердің бірі болып табылады. Сондықтан ауруға дұрыс диагноз қою және ерте араласу емдеудің жауап беруі тұрғысынан сыни маңызға ие.

Қарап тексеру дәгердің егжей-тегжейлі жасайтын алдын ала бағалауынан басталады. Холераның жұғу жолын анықтау үшін бұл қадам маңызды. Қатты диарея мен құсу кезінде нәжіске микробиологиялық зерттеу жүргізіледі. Нәжіс немесе тік ішек жағындысы арқылы алынған үлгі микроскоп астында зерттеледі. Vibrio cholerae бактериясының көрінуі диагнозды нақтылауды қамтамасыз ете алады. Холераның кейбір жағдайлары науқас жазылғаннан кейін қысқа уақыт өткен соң қайталануы мүмкін.

Нәжісті зерттеу кезінде қан мен лейкоциттердің анықталмауы холераны диарея тудыратын басқа бактериялық инфекциялардан ажыратуға көмектеседі. Қанлы өтетін диарея (амебиаздық диарея) сияқты басқа инфекцияларда нәжісте қан мен шырыш болуы мүмкін. Диагноз қойылғаннан кейін ауру туралы хабарлануы тиіс және жылдам емдеу басталуы керек.

Холера қалай емделеді?

Холера ауруын емдеу клиникалық жағдайда жүзеге асырылуы тиіс. Науқасты оқшаулау шарттарына сәйкес емдеу жұқпалылықтың алдын алу мақсатында өте маңызды қадам болып табылады. Науқастың жақындары қолды жууға және дезинфекциялау қадамдарына мұқият болуы тиіс.

Холераны емдеудің негізгі мақсаты – науқасқа жоғалтқан суы мен электролитті қайтадан қалпына келтіру. Ол үшін науқастың қабылдаған және шығарған сұйықтық мөлшері өлшеніледі. Жеңіл жағдайларда жеткілікті мөлшердегі сұйықтық ауыз арқылы қабылданады. Қалыпты тамақтана алмайтын науқастарға тамыр арқылы сұйықтық орнын толтыру жүзеге асырылады. Жағдайы ауыр науқастарда сұйықтық жоғалтуды қамтамасыз етумен қатар антибиотикпен емдеу де қолданылуы мүмкін.

Ауыз арқылы қоректене алатын науқастарға тағамдық құндылығы жоғары, витаминдерге бай және газ тудырмайтын жұмсақ тағамдарды беру ұсынылады. Науқастың жалпы жағдайы мен өмірлік маңызды функциялары жиі қадағаланады.

Ауруға қарсы холера вакцинасы бар. Вакцина 4-6 айға дейін қорғанысты қамтамасыз етеді. Орта есеппен тек 50% пайызына дейін ғана иммунитетті қамтамасыз ете алады. Сондықтан басқа вакциналар сияқты кең қолданысқа ие емес.

Жиі қойылатын сұрақтар

Холера ауруының себебі Vibrio cholerae деп аталатын бактерия тудыратын, әдетте нәжіспен ластанған су мен тағамдарды тұтыну нәтижесінде жұғатын ауру болып табылады. Гигиеналық емес тағамдар және қол дезинфекциясына мән бермеу негізгі жұғу жолдарының бірі болып табылады. Холера эпидемиялары таза су мен санитарлық жағдайлар жеткіліксіз аймақтарда жылдам таралуы мүмкін. Инфекция жұқтырған адамдардың нәжісі ластаған су көздері және осы сулармен жанасқан тағамдар эпидемияның таралуына әкеледі. Халық тығыз тұратын орындарда және табиғи апаттан кейінгі лагерьлерде эпидемия қаупі артады. Аурудың ағымындағы ең маңызды мәселе – ағзада жылдам дамитын сұйықтық пен электролит жоғалуын ерте байқап, орнын толтыру. Диарея мен құсу белгілері басталған кезде уақыт жоғалтпай медициналық мекемеге жүгіну қажет. Холера ауруы кенеттен басталатын, мол мөлшердегі, сулы және иіссіз диареямен сипатталады. Диарея әдетте күріш қайнатпасының көрінісінде болады және нәжіс шығару күшенусіз шығу арқылы орын алады. Емделмеген жағдайда холера өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Ауыр сұйықтық пен электролит жоғалуы қысқа уақыт ішінде гиповолемиялық шок пен өлімге әкелуі мүмкін, бірақ ерте диагностика мен араласу арқылы өлім көрсеткіші өте төмен болады. Холера үшін әзірленген түрлі вакциналар бар. Вакциналар толық және ұзақ мерзімді қорғауды қамтамасыз етпесе де, әсіресе эпидемия аймақтарына саяхаттайтын адамдар мен қауіп астындағы қоғамдар үшін қорғаныс шарасы ретінде қолданылуы мүмкін. Холера негізінен гигиена ережелерін сақтау арқылы алдын ала сақтануға болады. Ауыз судың таза болуы, кәріз жүйелерінің дұрыс жұмыс істеуі, тағамдардың жақсы пісірілуі және тиісті түрде сақталуы сияқты шаралар арқылы инфекцияның таралуына тосқауыл қоюға болады. Холераны емдеудегі негізгі тәсіл – ауыз арқылы немесе тамыр арқылы сұйықтық пен электролит тепе-теңдігін қамтамасыз ету. Орташа және ауыр жағдайларда бактерияға қарсы антибиотикпен емдеу қолданылуы мүмкін. Холерамен ауырған адамдарда ауруды тудыратын бактерияға қарсы біраз уақытқа иммунитет дамуы мүмкін. Бұл иммунитет уақыт өте келе азаюы мүмкін және қайтадан инфекция қаупіне қарсы адам қорғаныссыз қалуы мүмкін. Сондықтан ауруды бастан өткерген болу толығымен қорғалған дегенді және қайталанбайды дегенді білдірмейді. Холера белгілері байқалған кезде жүгіну қажет болатын мамандық саласы инфекциялық аурулар және клиникалық микробиология бөлімі болып табылады. Белгілері кенеттен басталған болса, қысқа уақыт ішінде шұғыл көмек бөліміне жүгіну қажет.

Холера белгілерін елемеңіз

Кенеттен басталған ауыр диарея мен құсу қысқа уақыт ішінде өмірге қауіп төндіретін күрделі сұйықтық жоғалуына әкелуі мүмкін. Холера және басқа да жұқпалы аурулардың диагностикасы мен емдеуінде Hisar Hospital инфекциялық аурулар маманы дәрігерлер ұжымымен және дамыған зертханалық инфрақұрылымымен қызмет көрсетуде.

Холера күдігін бастан кешіп жатсаңыз, уақыт жоғалтпастан медициналық мекемеге жүгінуіңіз өмірлік маңызға ие.

Толық ақпарат алу және қабылдауға жазылу үшін бізбен хабарласа аласыз.