Кератит (мүйізгек қабығының қабынуы) дегеніміз не? Белгілері, себептері және емі

Кератит – көздің алдыңғы бөлігінде орналасқан, пішіні күмбезге ұқсас мөлдір қабықша – мүйізгек қабықтың қабынуымен сипатталатын денсаулық мәселесі. Мүйізгек қабық жарасы деп те аталатын кератит ерте кезеңде анықталмаса және емделмесе, кейінгі кезеңдерде көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін.

Кератит дегеніміз не?

Кератит, халық арасында кеңінен таралған атауымен мүйізгек қабық қабынуы, жұқпалы немесе жұқпалы емес себептермен көздің алдыңғы бөлігіндегі мүйізгек қабық қабатының қабынуымен сипатталатын денсаулық мәселесі. Көздің ауыруы мен қызаруы – кератит белгілері туралы сөз болғанда ең алдымен ойға келетін жайттар. Сонымен қатар, ерте кезеңде емделмесе, симптомдар өршіп, қабақты ашудың қиындауы, көрудің бұлыңғырлануы, көру қабілетінен айырылу сияқты неғұрлым күрделі асқынуларға әкелуі мүмкін.

Мүйізгек қабық қабынуы бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар және паразиттер сияқты микроорганизмдер тудыратын инфекцияға байланысты пайда болуы мүмкін, сондай-ақ контактілі линзаларды дұрыс қолданбау, көзге бөгде заттың түсуі сияқты жарақаттарға байланысты да дамуы мүмкін. Сондықтан мамандар бұл денсаулық мәселесін жұқпалы және жұқпалы емес кератит ауруы деп екі сыныпқа бөліп қарастырады.

Кератитті емдеу аурудың себебі мен ауырлығына қарай өзгереді. Инфекцияға байланысты дамыған мүйізгек қабық қабынуы жағдайында микроорганизм түріне қарай әртүрлі көз тамшыларын қолдануға болады. Олар нәтиже бермеген жағдайда, ауыз арқылы қабылданатын дәрілер емдеу процесіне қосылуы мүмкін. Алайда, сирек жағдайларда бұл емдеу әдістері нәтиже бермей, ауру өршіп, мүйізгек қабық қабатының зақымдануына, демек, көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда көру функциясын қалпына келтіру үшін мүйізгек қабықты трансплантациялау сияқты кератит отасы процедураларына жүгіну қажет болуы мүмкін.

Кератиттің белгілері қандай?

Кератит ерте кезеңдерінде көбінесе көздің ауыруы және қызаруымен көрініс береді. Осыған сәйкес негізгі белгілері төмендегідей:

Көздің қызаруы,

Көздің ауыруы және шаншу сезімі,

Көрудің бұлыңғырлануы, көрудің нашарлауы сияқты көру өзгерістері,

Жарыққа сезімталдық,

Көзді аша алмау,

Көздің жасаурауы.

Мүйізгек қабық қабынуы мүйізгек қабықтың орталық бөлігін зақымдауы мүмкін, сондай-ақ маргиналды кератит деп аталатын мүйізгек қабық айналасындағы тіндерге де әсер етуі мүмкін. Белгілердің ауру басталғаннан кейін қанша уақыт өткен соң пайда болатыны ауруды тудырған факторға байланысты өзгереді. Кейбір мүйізгек қабық қабынуы жағдайында белгілер қысқа уақытта пайда болса, кейбір жағдайларда симптомдардың көрінуі үшін көбірек уақыт қажет болуы мүмкін.

Кератит қалай пайда болады?

Емделмеген жағдайда өршіп, көру қабілетінен айырылуды қоса алғанда, күрделі асқынуларға әкелетін көз ауруының бір түрі – мүйізгек қабық жарасының әртүрлі себептері бар. Олардың басында вирус, бактерия, паразит және саңырауқұлақ сияқты микроорганизмдер тудыратын инфекциялар тұрады. Сондай-ақ, көзге түскен бөгде зат сияқты жарақат көздері де мүйізгек қабықтың қабынуына әкелуі мүмкін. Кератиттің негізгі себептері төмендегідей:

Бактериялар: Мүйізгек қабық қабынуы жағдайларының басым көпшілігін бактериялар тудыратын бактериялық кератит құрайды. Бактериялық мүйізгек қабық қабынуы жағдайларының шамамен 80%-ын Staphylococcus, Streptococcus және Pseudomonas бактериялары тудырады. Контактілі линзаларды дұрыс қолданбау мүйізгек қабық қабатының зақымдануына әкеліп, қабынуды қоздыруы мүмкін. Зерттеулер бактериялық мүйізгек қабық қабынуымен ауыратын науқастардың шамамен 19-42%-ында қабынудың себебі контактілі линза гигиенасына жеткілікті мән бермеу екенін көрсетеді.

Саңырауқұлақтар: Саңырауқұлақ кератиті – Aspergillus, Candida және Fusarium сияқты саңырауқұлақтармен инфекциялану нәтижесінде дамитын мүйізгек қабық қабынуының бір түрі.

Паразиттер: Паразиттік кератит – мүйізгек қабықтың паразит инфекциясы салдарынан қабынуы. Acanthamoeba паразиті бастапқы орында болуымен қатар, әртүрлі паразиттер мүйізгек қабықта қабыну тудыруы мүмкін. Бұл паразит бассейнде, көлде немесе теңізде жүзу, орманды алқаптарда серуендеу немесе инфекцияланған судың контактілі линзаларға тиюі арқылы жұғуы мүмкін.

Вирустар: Халық арасында ұшық вирусы деп те аталатын Herpes simplex вирусы бастапқы орында болуымен қатар, адам аденовирустары сияқты әртүрлі вирустар мүйізгек қабық қабатының қабынуына әкелуі мүмкін. Герпестік кератит – herpes simplex вирусының жұғуы нәтижесінде мүйізгек қабық қабатының қабынуынан дамитын денсаулық мәселесі. Көбінесе көздің біреуін, сирек жағдайда екі көзді бірдей зақымдайтын, көздің ауыруы, қызаруы, жарыққа сезімталдық сияқты симптомдармен көрініс беретін герпестік мүйізгек қабық қабынуы әдетте HSV-1 түрімен қоздырылады. Герпестік мүйізгек қабық қабынуы жедел және созылмалы түрде өтуі мүмкін.

Жедел герпестік кератит жағдайында вируспен инфекцияланғаннан кейін симптомдар өте тез пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, ұшық вирусы ағзаға бір рет енгеннен кейін ұзақ уақыт ұйқы күйінде қалуы мүмкін және қолайлы жағдайлар туындағанда инфекция қайталануы мүмкін. Жүргізілген әртүрлі зерттеулер дүние жүзі бойынша мүйізгек қабық соқырлығының ең жиі кездесетін себебі ретінде herpes simplex вирусын көрсетеді. Мамандар герпестік кератитті емдеу кезінде де, аденовирустық кератитті емдеу кезінде де әртүрлі вирусқа қарсы тамшылар мен дәрілерді пайдалана алады.

Жоғарыда аталғандардан бөлек, кейбір жағдайларда мүйізгек қабық жарасы инфекцияға байланысты емес себептермен де пайда болуы мүмкін. Мүйізгек қабық жарасының инфекциялық емес себептері төмендегідей:

Сызат сияқты көз жарақаттары,

Контактілі линзаларды ұзақ уақыт қолдану,

Жүзген кезде линзаларды шешпеу,

Тозаң көп аймақтарда тұру,

Иммундық жүйенің қандай да бір себеппен әлсіреуі немесе басылуы,

Күннің зиянды сәулелеріне ұзақ уақыт ұшырау.

Себебі қандай болмасын, мүйізгек қабық қабынуына күдіктенген жағдайда уақыт жоғалтпай, өз саласының маманы болып табылатын дәрігерге жазылу және қажетті тексерулерден өту маңызды.

Кератит диагнозы қалай қойылады?

Көздің қызаруы, ауыруы, жасаурауы, бұлыңғыр көру сияқты шағымдармен денсаулық сақтау мекемелеріне жүгінген науқастарды өз саласының маманы болып табылатын көз дәрігері егжей-тегжейлі бағалайды. Мамандар алғашқы кезеңде науқастың шағымдарын тыңдайды. Содан кейін көзіне әсер ететін жарақат алған-алмағаны, жақында инфекция жұқтырған-жұқтырмағаны сияқты мәселелер бойынша әртүрлі сұрақтар қойып, науқастың медициналық тарихын егжей-тегжейлі зерттейді. Тексерулерден кейін көз құрылымдарын үлкейтіп қарауға көмектесетін биомикроскоп (slit-lamp) атты құрылғының көмегімен мүйізгек қабық егжей-тегжейлі зерттелуі мүмкін.

Сонымен қатар, кератит диагнозын қою кезінде мамандар мүйізгек қабықтағы зақымдарды айқынырақ етіп, анық бейне алу үшін көз бетіне флуоресцеин бояуын қолдануы мүмкін. Қосымша ретінде, науқаста инфекцияға күдік болған жағдайда, мүйізгек қабықтан алынған тін немесе жиналған көз жасы үлгілері зертханада зерттелуі мүмкін. Ерте кезеңде диагноз қою және емдеуді бастау әрбір аурудағыдай, мүйізгек қабықтағы қабынудың өршуін және көру қабілетінің тұрақты жоғалуын болдырмау тұрғысынан өте маңызды.

Кератитті емдеу қалай жүргізіледі?

Кератитті емдеу аурудың түрі мен ауырлығына қарай өзгереді. Бактериялық мүйізгек қабық қабынуы әдетте антибиотикалық көз тамшыларымен емделуі мүмкін. Сонымен қатар, инфекция өршіген ауыр жағдайларда ауыз арқылы антибиотик қолдану қажет болуы мүмкін. Герпестік кератитті емдеу сияқты вирустар тудырған мүйізгек қабық қабынуын емдеу кезінде мамандар вирусқа қарсы тамшылар мен дәрілерді тағайындай алады. Саңырауқұлақтық мүйізгек қабық қабынуын емдеуде саңырауқұлаққа қарсы тамшылар мен ауыз арқылы қабылданатын саңырауқұлаққа қарсы дәрілер қолданылады. Паразиттік мүйізгек қабық жарасы жағдайында ең алдымен ойға келетін емдеу нұсқасы – паразиттерге қарсы тамшылар немесе дәрілер.

Сонымен қатар, мүйізгек қабық қабынуы әрқашан инфекциядан туындамауы мүмкін. Инфекциялық емес мүйізгек қабық қабынуы жағдайында жасанды көз жасы тамшылары, қабынуға қарсы дәрілер немесе қорғаныш контактілі линзалармен емдеуге жүгінуге болады. Мамандар ауыр жағдайларда кортикостероидты тамшылар тағайындауы мүмкін. Алайда, сирек жағдайларда аталған емдеу әдістерінен оң нәтиже алынбауы мүмкін. Барлық емдеу әдістеріне қарамастан қабынудың басылмауы және көру қабілетінен айырылу қаупі болған жағдайда мүйізгек қабықты трансплантациялау қажет болуы мүмкін. Емдеу барысында көз гигиенасын сақтау және дәрілерді дәрігер ұсынғандай қолдану маңызды.

Жиі қойылатын сұрақтар

Герпестік мүйізгек қабық қабынуы – Herpes simplex вирусы (HSV) тудыратын көз инфекциясы. Көбінесе көздің мүйізгек қабық қабатын зақымдайтын бұл көз инфекциясы көрудің бұлыңғырлануы, көздің ауыруы, қызаруы және жарыққа сезімталдық сияқты шағымдарға әкелуі мүмкін. Жедел герпестік кератит кенеттен басталады және тез өршуі мүмкін. Емдеуден кейін HSV вирусының ұйқы күйінде қалуы және инфекцияның қайталану қаупі бар. Қайталанатын инфекциялар уақыт өте келе көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Герпестік мүйізгек қабық қабынуын емдеу кезінде мамандар вирусқа қарсы дәрілерді және қажет болған жағдайда кортикостероидтарды тағайындай алады. Ерте диагноз бен емдеу көру қабілетінің жоғалуы сияқты күрделі асқынуларды болдырмауға көмектеседі. Мүйізгек қабық қабынуы көздің қызаруы, ауыруы, бұлыңғыр көру, шамадан тыс жасаурау және жарыққа сезімталдық сияқты белгілермен көрініс бере алады. Сонымен қатар, көзде бөгде заттың бар сезімі, қабақтың ісінуі, көзді ашудың қиындауы да мүйізгек қабық қабынуы жағдайларында жиі кездесетін симптомдар болып табылады. Мүйізгек қабық инфекциясының жазылу уақыты инфекцияның түрі мен ауырлығына қарай өзгеруі мүмкін. Қалыпты жағдайда қабынуға қарсы дәрілерді қолдану басталғаннан кейін 1-2 күн ішінде симптомдардың жеңілдегенін байқауға болады. Алайда инфекция ауыр болған жағдайда бұл уақыт ұзағырақ болуы мүмкін. Кератит пен конъюнктивит – көздің әртүрлі бөліктерін зақымдайтын екі бөлек көз инфекциясы ауруы. Кератит – көздің алдыңғы бөлігінде орналасқан мөлдір қабықша – мүйізгек қабықтың қабынуы. Конъюнктивит – көздің ақ және мөлдір бөлігі мен қабақтардың ішін қаптайтын конъюнктива қабатының қабынуы. Кейбір жағдайларда қызғылт көз ауруы деп те аталатын конъюнктивит өршіп, мүйізгек қабық қабынуына әкелуі мүмкін. Иә, көздің мүйізгек қабығы өзін-өзі жаңарта алады. Мүйізгек қабықтың сыртқы қабаты болып табылатын қорғаныш эпителий жасушалары кішігірім жарақаттарды әдетте 3-10 күн ішінде қалпына келтіре алады. Алайда неғұрлым күрделі зақымдардан немесе инфекциялардан кейін мүйізгек қабықтың жаңаруы үшін көбірек уақыт қажет болуы мүмкін.

Егер сізде көздің қызаруы, ауыруы, жасаурауы немесе жарыққа сезімталдық сияқты шағымдар болса, кешіктірмей көз денсаулығы бойынша маманға жүгінуіңіз маңызды.

Hisar Hospital Intercontinental Көз аурулары бөлімі ретінде мүйізгек қабық ауруларын диагностикалау және емдеуде заманауи технологиялармен қызмет көрсетеміз.

Дәрігердің қабылдауына дереу жазылыңыз және сау көру үшін алғашқы қадамды жасаңыз.