Инфламация дегеніміз не? Белгілері, себептері, диагностикасы және емдеу жолдары

Инфламация

Инфламация ретінде белгілі қабыну — ағзаның алғашқы қорғаныс сызығы ретінде әрекет ететін биологиялық үдеріс. Қабыну ағзаның сыртқы тітіркендіргіштерге беретін қалыпты реакциясы болып табылады және иммундық жүйенің жақсы жұмыс істейтінін көрсетеді. Сыртқы және зиянды заттар ағзаға түскен кезде қорғаныс жүйесінің элементтері сол аймаққа жіберіледі, бұл басқа жасушаларды қорғауға және зақымдануды жоюға көмектеседі. Бұл қорғаныс және сауығу үдерісі жеңіл немесе ауыр түрде кейбір симптомдарға әкелуі мүмкін. Қабыну көбінесе зақымданған аймақта жүрсе де, кейде басқа тін мен ұлпаларға көрінбейтін әсер етуі мүмкін. Ас қорыту, қан айналым, жүйке, тыныс алу, иммундық және метаболикалық жүйелер қабынудың нысаны болуы мүмкін.

Қабыну жауабы жарақатқа әкелетін көзді жоюды, зақымдалған жасушаларды қалпына келтіруді немесе алып тастауды мақсат етеді. Қабыну ағзаның жаңаруы мен сауығуы үшін маңызды және қажетті жағдай, бірақ қабыну қалыпты жағдайдан ұзаққа созылса немесе бұзылса, созылмалы зақымданулар пайда болуы мүмкін. Созылмалы қабыну деп аталатын бұл жағдай 2-типті қант диабеті, ӨСОА (ХОБЛ), жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісік сияқты созылмалы аурулардың дамуында рөл атқаруы мүмкін. Қабыну үй жағдайында күтім жасауды, медикаментоздық емді, қоспалар мен қосымша емдеу шараларын қажет етуі мүмкін.

Инфламация дегеніміз не?

Инфламация — бұл ағзаның зақымдануларға қарсы беретін реакциясы және табиғи қорғаныс механизмінің бір бөлігі. Сыртқы және зиянды заттардың иммундық жүйе арқылы танылуы және жойылуы, соңынан сауығу үдерісінің басталуы ретінде түсіндіріледі. Иммундық жүйе сыртқы тітіркендіргіштерге қарсы инфекциямен күресетін жасушалардан тұратын күрделі жүйе болып табылады. Бұл жүйе ағзаның басқа жасушаларын сыртқы тітіркендіргіштерге қарсы ескерту, қорғау және зақымдарды емдеу міндетін атқарады.

Инфламация немесе қабыну молекулалық және жасушалық химиялық заттарды, иммундық жүйе жасушаларын және қан тамырларын қамтитын физиологиялық реакция болып табылады. Ішкі және сыртқы себептерге байланысты зақымданған жасушалар проинфламаторлық цитокиндердің, хемокиннің және басқа да сигналдық молекулалардың өндірілуін ынталандырады. Бұл ынталану қабыну жауабын бастайтын фактор болып табылады. Қабыну жауабының ұзақтығына, түріне және симптомдарына қарай екі түрге бөлінеді. Жедел және созылмалы қабыну ретінде жіктеу келесі сипаттамаларға негізделген:

Жедел қабыну: Жылдам басталады және қысқа уақыт ішінде өршиді. Кенеттен болған жарақаттар мен травмалар, микробтық басып кіру сияқты себептерден туындауы мүмкін. Бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін.

Созылмалы қабыну: Айлар немесе жылдар бойы созылатын баяу және ұзақ мерзімді қабыну. Ағзада ешқандай қауіп болмаса да, қабыну жауабы жалғасуы мүмкін. Кейде пайда болып, нашарлауы ықтимал. Созылмалы қабыну кезінде ағза тіндерінде зақымданулар пайда болуы мүмкін.

Жедел және созылмалы қабыну арасындағы 2-6 апталық кезең субakutті (жеделдеу) қабыну деп аталады.

Инфламация белгілері қандай?

Қабыну белгілері жедел және созылмалы профильге байланысты өзгеруі мүмкін. Жедел қабыну белгілері әдетте жылдам дамиды және айқын байқалады. Тін жарақаттанғанда немесе зақымданғанда кіші қан тамырлары жылдам әрі уақытша тарылып, кейін кеңейеді, бұл сол аймаққа келетін қан ағымының артуына әкеледі. Бұл үдеріс 15 минуттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Қан тамырлары қалыпты жағдайдан гөрі өткізгіш бола түседі және антиденелер, ұю факторлары сияқты заттар сол аймақта жиналады. Ағза үшін қажетті және пайдалы бұл жедел қабыну белгілері мазасыздық тудыруы мүмкін. Бұл белгілердің қатарына жиі мыналар кіреді:

Тері түсінің өзгеруі,

Қызару,

Қызу (температураның көтерілуі),

Жарақат алған аймақта ауырсыну мен сезімталдық,

Ісіну,

Ісік (ісіну/эдем),

Ұстаған кезде ыстық сезілетін тері,

Зақымданған аймақта қозғалыс қабілетінің төмендеуі.

Созылмалы қабыну белгілері жедел формамен салыстырғанда баяу жүреді және бірден байқалмауы мүмкін. Жедел қабынудан айырмашылығы, қысқа ғұмырлы жасушалардың орнын лимфоциттер, макрофагтар сияқты маңызды қорғаныс элементтері басады. Бұл біріншілік қабыну жасушалары тін аймағына еніп, ферменттер шығарады, бұл тін зақымының өршуіне әкеледі. Жиі кездесетін созылмалы қабыну белгілері мыналар:

Созылмалы шаршау,

Ағзаның ауыруы,

Буындардың ауыруы,

Ұйқысыздық,

Салмақ жоғалту немесе салмақ қосу,

Жиі қайталанатын инфекциялар,

Іш өту немесе іш қату,

Ас қорыту жүйесінің асқынулары,

Ауыз қуысындағы жаралар,

Тері бөртпелері,

Мазасыздық, депрессия сияқты көңіл-күй бұзылыстары.

Созылмалы қабыну асқазан, ішектер, жүрек, тірек-қимыл аппараты, иммундық жүйе және жүйке жүйесіне әсер етіп, әртүрлі белгілер беруі мүмкін.

Инфламация неден пайда болады?

Қабынудың себептері эндогендік (ішкі) және экзогендік (сыртқы) болып әсер етуі мүмкін. Жедел қабыну жағдайы әртүрлі себептерден туындауы мүмкін. Олардың бастылары:

Бөгде дене жарақаты,

Күйік және үсу,

Бактериялық, саңырауқұлақтық және вирустық инфекциялар,

Аллергендер,

Тітіркендіргіш заттар,

Токсиндер,

Алкоголь,

Радиация,

Тиісті емес иммунологиялық реакциялар,

Тіннің өлуі (некроз),

Қышқыл, сілті және тотықтырғыш агенттер болуы мүмкін.

Жедел қабынудың ең жиі кездесетін себебі бактериялар мен вирустар сияқты жұқпалы агенттер болып табылады.

Төзімді бактериялар, саңырауқұлақтар, қарапайымдылар және паразиттер,

Тітіркендіргіш өнеркәсіптік химиялық заттардың ұзақ уақыт әсер етуі,

Алкоголь мен темекі өнімдерін ұзақ уақыт және тым көп мөлшерде тұтыну,

Семіздік,

Физикалық белсенділіктің төмен болуы немесе мүлдем болмауы,

Дұрыс тамақтанбау,

Қабынуға себеп болатын туа біткен ақаулар,

Аутоиммундік аурулар (ревматоидты артрит, люпус, 1-типті қант диабеті, псориаз т.б.),

Жиі қайталанатын жедел инфекциялар,

Созылмалы стресс,

Ішек флорасы тепе-теңдігінің бұзылуы,

Ұйқы тәртібі мен циркаadtyk ырғақтың бұзылуы,

Биохимиялық және қабынуды қоздырғыштар (тотыққан липопротеиндер, гомоцистеин т.б.).

Созылмалы қабыну патология тұрғысынан әртүрлі аурулардан туындауы мүмкін және ауруларға әкелуі мүмкін. Жүрек, ми, буын, бауыр, асқазан және ішек қабынуы жағдайларына себепкер болуы ықтимал.

Инфламация диагнозы қалай қойылады?

Қабыну диагнозы негізінен симптомдардың болуы мен ауырлығы, физикалық тексеру, сынақтар және медициналық тарих арқылы қойылуы мүмкін. Пациенттің қазіргі жарақаты мен травма жағдайы, туа біткен немесе жүре пайда болған аурулары, отбасылық тарихы, қолданылатын дәрі-дәрмектері, қоршаған орта жағдайлары сияқты факторларды ескеру қажет. Сонымен қатар нақты диагноз қоюға көмектесетін кейбір сынақтар да таңдалуы мүмкін. Жедел және созылмалы қабыну тесті ағзадағы қабыну көрсеткіштерін өлшеуді қамтиды. Бұл көрсеткіштердің қатарына жиі C-реактивті белок (CRP), эритроцит, прокальцитонин, фибриноген, проинфламаторлық цитокиндер, сарысулық белоктар жатады. Диагностика аясында бағаланатын сынақтар төмендегідей берілуі мүмкін:

C-реактивті белок (CRP): Бауырда синтезделетін CRP қанда 5 мг/Л-ден төмен деңгейге ие. Инфекция, хирургиялық ота, созылмалы қабыну және үлкен травма жағдайында CRP өндірісі артуы мүмкін. CRP жеңіл қабыну және вирустар салдарынан 10-40 мг/Л аралығында байқалса, бактериялық инфекция болған жағдайда 40-200 мг/Л деңгейіне жетеді. Күйік және неғұрлым ауыр бактериялық қабыну кезінде CRP мәні 200 мг/Л-ден асуы мүмкін.

Эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ / ESR): Бұл спецификалық емес көрсеткіш болып табылады және жүктілік, анемия, семіздік, қартаю сияқты жағдайлардан әсер алуы мүмкін. Ағзадағы қабынудың алғашқы 24-48 сағатында көтеріліп, біртіндеп төмендеуі мүмкін.

Прокальцитонин: Кальцитонин гормонының ізашары болып табылады және әдетте 0,1 нг/мл-ден төмен мәндерге ие. ПКТ инфекция және қабыну кезінде қан айналымында артуы мүмкін. Сонымен қатар вирустық немесе бактериялық сепсисті ажырату үшін қолданылуы ықтимал.

Проинфламаторлық цитокиндер: IL-1 бета, IL-6, TNF-a, IL-8 сияқты қабынуға орталық болатын белоктарды өлшеу. Созылмалы қабынуды тудыратын арнайы көздерді анықтауда қолданылуы мүмкін.

Инфламацияны емдеу қалай жүргізіледі?

Қабыну әрдайым емдеуді қажет етпеуі мүмкін. Әсіресе жедел қабынуды емдеу үй жағдайында күтім жасау шаралары мен дәрі-дәрмектерді қамтуы мүмкін. Бұл тәсілдер арқылы жедел қабыну бірнеше күн ішінде жеңілдеп, жазылуы мүмкін. Қабынған аймақты тынықтыру, әр бірнеше сағат сайын салқын компресс қолдану, жара күтімін қамтамасыз ету сияқты тәсілдер ұсынылады. Ал созылмалы қабынуды емдеу жан-жақты болуы мүмкін. Созылмалы қабынуды емдеу өмір салтын өзгерту, дұрыс тамақтану және медикаментоздық ем түрінде жүргізілуі мүмкін. Созылмалы қабынуды азайтуда салмақ жоғалту және қалыпты салмақты сақтау маңызды орын алады. Емдеу нұсқалары арасындағы әдістер төмендегідей тізілуі мүмкін:

Физикалық белсенділік: Жаттығу салмақ жоғалтумен байланысты немесе оған тәуелсіз түрде көптеген проинфламаторлық цитокиндер мен молекулаларды азайтуы мүмкін.

Қабынуға қарсы диета: Төмен гликемиялық индекске ие, диеталық талшықтарға, жемістер мен көкөністерге бай, транс майлар мен қанық майлар шектелген диета ерекшелігін көрсетеді. Ағзада қабынумен күресетін тағамдар мен тағамдық элементтер бар. Полифенол, табиғи антиоксидант және қабынуға қарсы қосындылары бар қаражидек, қырыққабат, брокколи, гүлді қырыққабат, шие, Брюссель қырыққабаты, алма, жасыл және қара шай қабынуға қарсы қорғаныш әсерін көрсетееді. Құрамында куркумин бар даршын (куркума), омега-3 бар майлы балықтар, жаңғақтар, зімбір, тұтас дәнді өнімдер диетада орын алуы мүмкін. E және D витаминдері, селен, магний, мырыш сияқты микронутриенттер қабынуға қарсы және антиоксиданттық әсер көрсетеді. Тұз бен қант мөлшері жоғары, өңделген еттер және қуырылған тағамдар бар диеталар таңдалмауы тиіс. Сонымен қатар ішек қабынуын емдеу аясында дәрігердің бақылауымен пробиотикалық және пребиотикалық қоспалар қолданылуы мүмкін. Асқазанда қабыну болған жағдайда газдалған сусындар, рафинадталған көмірсулар, жоғары майлы тағамдардан аулақ болу қажет.

Дәрі-дәрмекпен емдеу: Кортикостероидтар, статинтер, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілер, метформин сияқты дәрілік топтар қабынудың орналасқан жеріне қарай тағайындалуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қабыну — бұл ағзаның зиянды немесе бөгде заттарға қарсы беретін иммундық реакциясы. Сау адам ағзасында қысқа мерзімді қабыну сауығудың алғашқы қадамы болып табылады және қалыпты үдеріс. Қабынудың пайда болуында иммундық жүйе жасушалары, проинфламаторлық цитокиндер, хемокин және сигналдық молекулалар белсенділік көрсетеді. Қабыну бактериялық, саңырауқұлақтық, паразиттік және вирустық инфекцияларда, ревматоидты артрит, люпус, 1-типті қант диабеті сияқты аутоиммундік ауруларда, қатерлі ісіктерде, демікпе және ӨСОА сияқты өкпе ауруларында, жүрек-қан тамырлары ауруларында, Альцгеймер және Паркинсон сияқты нейродегенеративті ауруларда, Крон және қабыну ішек ауруы сияқты ас қорыту жүйесі ауруларында байқалуы мүмкін. Қабынудың қызару, жылудың артуы, ісіну, қызметтің жоғалуы және ауырсыну болып табылатын 5 негізгі белгісі бар. Сонымен қатар созылмалы шаршау, жиі инфекциялар, қызу, дене мен буын ауырсынулары, ауыз және тері жаралары/бөртпелері, іш өту немесе іш қату, салмақ өзгерістері, көңіл-күй бұзылыстары және ұйқысыздық түрінде көрінуі мүмкін. Қан сынақтарында CRP, ESR, прокальцитонин, проинфламаторлық цитокиндер сияқты мәндер өлшеніп, қабынудың бар-жоғы анықталуы мүмкін. Қабыну астындағы аурулар, жарақат пен травма, уыттылық (токсиcите), инфекция сияқты жағдайлар орналасқан аймақта жүзеге асады. Сонымен қатар созылмалы түрде жүрек, бауыр, өкпе, ми, буындар, ішек және асқазанда қабыну түрінде пайда болуы мүмкін. Қабыну мәндері әртүрлі сынақтар арқылы өлшенеді. Олар күнделікті немесе қымбат сынақтар ретінде ұсынылуы мүмкін. Қан сынақтары аясында прокальцитонин, C-реактивті белок, эритроциттердің тұну жылдамдығы, IL-6, IL-8, TNF-a, IL-1 бета сияқты көрсеткіштер өлшенуі мүмкін. Созылмалы қабыну ағзадағы қабынудың айлар немесе жылдар бойы созылатын жағдайы. Ол баяу дамуы мүмкін және ұзақ мерзімді нәтижелері болуы ықтимал. Ешқандай қоздырғыш болмаса да, тұрақты қабыну жағдайы ретінде қарастырылады. Ұзақ мерзімді қабыну сау тіндер мен ағзаларға зақым келтіруі мүмкін, күрделі асқынулар туындауы ықтимал. Қабынуды қалыпты салмақты сақтау және артық салмақтан арылу, тұрақты физикалық белсенділік, стрессті басқару, жеткілікті және теңгерімді тамақтану, үй күтімі қолданбалары, тынығу, дәрі-дәрмек пен қоспаларды қолдану сияқты әдістермен төмендетуге болады. Әдетте жедел қабыну бірнеше күн ішінде өзінен-өзі өтіп кетуі мүмкін. Бұл сауығу кезеңінде дұрыс күтім және емдеу тәсілдерімен жылдам сауығу қамтамасыз етіледі. Жиі қайталанатын инфекциялар, астындағы денсаулық мәселелері сияқты факторлар ағзада кетпейтін қабынуға әкелуі мүмкін. Қабыну — ағзаның иммундық реакциясының қалыпты кезеңі. Сондықтан ағза жасушалары қашан қауіп астында қалса, қабыну пайда болуы мүмкін. Әртүрлі қауіп факторларына ұшыраған адамдарда қабыну қайталануы мүмкін, бірақ бұл қалыпты жағдай. Оның орнына төзімді және қалыпты жағдайдан жиі қайталанатын қабыну созылмалы сипат алып, зақымға әкелуі ықтимал. Қабыну үшін жұқпалы аурулар бөлімінің мамандарына жүгіну қажет. Сонымен қатар қабынудың орын алған аймағына байланысты ішкі аурулар, гастроэнтерология, ортопедия және ревматология бөлімінің мамандарынан көмек алуға болады.

Қашан дәрігерге қаралу керек?

Ағзаңызда ұзақ уақыт бойы кетпейтін ауырсыну, ісіну, шаршау, ас қорыту мәселелері немесе қайталанатын инфекциялар орын алса, астында созылмалы қабыну жатуы мүмкін. Ерте диагноз қою ықтимал асқынулардың алдын алу тұрғысынан үлкен маңызға ие.

Жұқпалы аурулар мамандары дәрігерлеріміз тарапынан қабынудың себебіне бағытталған жан-жақты бағалау, қосымша тексерулер мен жеке емдеу жоспарлары ұсынылады.

Толық ақпарат алу және қабылдауға жазылу үшін бізбен хабарласа аласыз.