Жастардағы бел ауруына назар аударыңыз!

Бел ауруы бүкіл әлемде өте кең таралған мәселе болып табылады және уақыт өте келе жиі кездесуде. Ересек халықтың кемінде 10%-ында әртүрлі себептермен дамитын созылмалы бел ауруы болуы мүмкін. Олардың көпшілігі қысқа уақытта өтетіндіктен, бел ауруына жиі мән берілмейді.

Бел ауруының себептері

Бел ауруларының бір бөлігі бел жарығы, бел омыртқаларының қысылу сынығы сияқты механикалық себептермен,

Бір бөлігі де, әсіресе жас орта жаста басталатын қабынулы ревматизм түрі — Анкилозды спондилит (АС) және соған байланысты аурулардың салдарынан болады.

Сонымен қатар сирек те болса, кейбір қатерлі ісік түрлері де алғаш рет бел ауруымен көрінуі мүмкін.

Сондай-ақ Бруцелла сияқты кейбір инфекциялар да бел ауруымен көрінуі мүмкін.

Осыған байланысты бел ауруына салмақты қарап, астарында жатқан ауру бар-жоғын зерттеу қажет.

Мұнда жастарда жиі пайда болатын созылмалы бел ауруының себебі болып табылатын Анкилозды спондилит (АС) және соған байланысты аурулар туралы айтамыз. АС соңғы жылдары қоғамда жиі кездесетіні байқалған ауру. АС және соған байланысты аурулардың ересектер арасында 0,1–1% шамасында екені хабарланады. Яғни, мысалы, орташа көлемдегі қалада 100 000 ересек бар деп алсақ, кемінде 100-ден 1000-ға дейін АС және соған байланысты науқас бар деп болжауға болады.

Анкилозды спондилит ауруының себебі неде?

Себебі әлі белгісіз. Алайда ата-анаңыздың біреуінде бұл ауру болса, балаларда пайда болу ықтималдығы артады. Бұл оның генетикалық жағы бар екенін болжатады. Шынында да, бұл науқастарда HLA-B27 деп аталатын ген сау адамдармен салыстырғанда кемінде 10 есе жиі анықталады. Сонымен қатар бұл геннің болуымен қатар, кейбір ішек және зәр жолдары ауруларын тудыратын микробтар да АС және соған байланысты аурулардың дамуына әкеледі. Сондай-ақ Псориаз (седеф ауруы), қабынулы ішек аурулары (Крон, жаралы колит сияқты) бұл аурулардың пайда болуына себеп бола алады.

Анкилозды спондилит қалай басталады?

Негізгі белгісі — 20–40 жас аралығында сездірмей дамитын бел ауруы. Бұл ауру ұзақ уақыт қимылсыз отырғаннан кейін күшейеді. Мысалы, науқас таңертең өзін нашар сезінеді, бел ауруы түнгі жарты кезеңнен бастап таңертең көбейеді.

Науқас қимылдаған кезде, жұмысқа барғанда немесе ыстық сумен жуынғанда бел ауруы жағынан өзін жақсырақ сезінеді. Уақыт өте келе бел ауруы арқа мен мойынға да таралады, бел, арқа және мойын қимылдарын шектейді және арқада иілуге себеп бола алады. Бұл аурулар тек белді ғана ұстамайды. Тізе, шынтақ және тобық сияқты буындарды, әсіресе, көптеген буындарды да ұстауы мүмкін. Жамбас буынының зақымдалуы жамбас протезін қажет ететіндей ауыр болуы мүмкін.

Кейбір жағдайларда ауру алғаш рет увеит деп аталатын көз ауруымен басталады. Сондықтан, әсіресе алдыңғы увеит ауруы бар әрбір адам АС және соған байланысты аурулар тұрғысынан міндетті түрде тексерілуі тиіс.

Псориаз және қабынулы ішек ауруы бар адамдарда да бел ауруы пайда болса, осы аурулар тұрғысынан абай болу керек. Сирек те болса, жүрек, өкпе және бүйрек мәселелеріне әкелуі мүмкін. Омыртқаларда сүйек тығыздығының төмендеуіне және қысылу сынықтарына әкелуі мүмкін.

Ревматология маманына уақытылы жүгіну ауруды ертерек анықтауға мүмкіндік береді. Көптеген жағдайларда адамдар бел жарығы диагнозымен жылдар бойы емделіп, тіпті операциядан өтеді.

Ерлер мен әйелдердің арасында айырмашылық бар ма?

Кейбір зерттеулерде бұл топ ауруының әйелдерде сәл жиі кездесетіні хабарланады. Алайда, ауру әйелдерде жалпы алғанда жеңілірек өтеді. Ерлерде ауыр өтіп, уақыт өте келе қатты иілуге дейін баратын барысы болуы мүмкін. Әйелдерде ауыр аурудың суреті сирек дамиды. Дегенмен бұл аурудың әйелдерде емделмеуін талап етпейді. Емделмеген науқастарда омыртқа мен басқа буындарда деформациялар, сондай-ақ бүйрек және жүрек мәселелері бастап, көптеген асқынулар туындауы мүмкін.

Анкилозды спондилитті емдеу қалай жүргізіледі?

Бұл аурулар генетикалық бейімділігі бар адамда инфекция сияқты кейбір сыртқы факторлардың әсерінен қабыну арқылы өтетін аурулар болып табылады. Басты мақсатымыз — қабынуды басу. Ол үшін дәрі-дәрмектен бөлек, науқастар арқа бұлшықеттерін күшейтетін жаттығулармен айналысуы тиіс. Жүзу, волейбол сияқты спорт түрлері бұған өте қолайлы. Науқастардың бүйірімен жатпауы, шалқасынан немесе бетімен, ашық жерде жатуы және темекіні тастауы ұсынылады. Нәтижесінде, таңертең айқынырақ байқалатын бел ауруы бар жастардың мұны елемей қоймауы, міндетті түрде дәрігерге жүгінуі қажет. Ерте диагноз қою және емдеу осы ауруға байланысты буын және бел деформацияларын, сондай-ақ соған байланысты туындауы мүмкін мүгедектікті барынша азайтады.