Тізе остеоартрозы (Гонартроз) дегеніміз не? Белгілері қандай? Диагностикасы мен емі қалай жүргізіледі?

Гонартроз – ересектердегі тізе ауыруының ең жиі кездесетін себептерінің бірі және қоғамда өте кең таралған. Тізе буынының тозуымен өмір сүру – ауыр әрі жайсыз жағдай. Тізе остеоартрозының белгілері әдетте білінбей басталып, уақыт өте келе күшейе түседі. Бұл мақалада гонартроз дегеніміз не, оның белгілері қандай, тізе остеоартрозына қалай диагноз қойылады және оны емдеу жолдары қандай деген сұрақтарға анық әрі түсінікті жауаптар табасыз.

Тізе остеоартрозы (Гонартроз) дегеніміз не?

Гонартроз дегеніміз не?

Тізе остеоартрозы медицина тілінде гонартроз деп аталады. Гонартроз – тізе буынының ішіндегі құрылымдардың бұзылуынан туындайтын ауру. Ол шеміршек тіндерінің созылмалы және үдемелі зақымдануы нәтижесінде дамиды.

Гонартроз екі түрлі жолмен пайда болуы мүмкін. Бастапқы (примарлы) гонартроз – буын шеміршегінің өздігінен бұзылуы. Мұндай остеоартроз кезінде бұзылуға себеп болатын нақты фактор болмайды. Алайда гонартроз жағдайларының басым көпшілігі – қайталама (секундарлы) гонартроз. Бұл жағдайда ол жарақаттан кейінгі буын шеміршегінің зақымдануы, жас ұлғаюына байланысты өздігінен тозу немесе ревматикалық аурулардың салдарынан пайда болады.

Тізе буынында не болады?

Гонартроз процесінде тізе буынында көптеген құрылымдық өзгерістер орын алады. Ең алдымен, буын аралығы тарылып, шеміршек құрылымы жұмсара бастайды. Шеміршек уақыт өте келе жұқарып, кей жерлерде мүлдем жойылып кетуі мүмкін.

Шеміршек тіні – буындағы сүйектерді қаптайтын жылтыр құрылым. Ол қозғалыстардың кедергісіз орындалуын қамтамасыз етеді. Алайда гонартроз басталғанда, бұл қорғаныш тіні тоза бастайды. Шеміршек беті кедір-бұдыр және тегіс емес болып қалады. Буын енді кедергісіз қозғалмайды, ілініп қалады және сықырлайды.

Сонымен қатар, буын сұйықтығын бөлетін синовиальды жасушалардың құрылымы бұзылады. Нәтижесінде бұл жасушалар өз қызметін дұрыс атқара алмайды. Сол сияқты, менискілерде де жыртылулар пайда болуы мүмкін. Осының барлығы тізе остеоартрозы деп аталады.

Аурудың асқынған кезеңдерінде үйкелістің артуы тізеде ауырсынулы қабынуларға және буын капсуласында сұйықтық жиналуына әкеледі. Сүйектер буынды тепе-теңдікте ұстау үшін өсінділер түзеді, бірақ олар буынды қатайтып жібереді.

Гонартроз кезеңдері

Ауру төрт кезеңде қарастырылады. Әр кезең шеміршектің жойылу дәрежесіне қарай жіктеледі:

1-кезең (Жеңіл): Буын шеміршегінде көрінбейтін тозу белгілері болады. Шеміршек сау тінге қарағанда икемсіз бола бастайды. Ауыр жүктеме кезінде алғашқы тізе ауыруы пайда болуы мүмкін. Буын аралығы 50%-дан аз тарылған.

2-кезең (Орташа): Шеміршек тіні жұқарып, беті кедір-бұдырланады. Сүйектер алғашқы өсінділерін түзе бастайды. Буын аралығы 50%-дан астам тарылған, бірақ әлі шеміршек астындағы сүйек ашылмаған. Бұл кезеңде жаттығулар мен салмақты бақылау арқылы аурудың дамуын баяулатуға болады.

3-кезең (Асқынған): Шеміршек ішінара жойылып, сүйектер кей жерлерде бір-біріне үйкеледі. Рентген суреттерінде айқын сүйек өсінділері мен буын қуысының тарылуы көрінеді. Қозғалыстың айтарлықтай шектелуі және тізенің қатты ауыруы пайда болады.

4-кезең (Ауыр): Буын қуысы айтарлықтай тарылып, шеміршек дерлік жойылған. Сүйектер зақымданады, буын деформацияланады және жиі қабынады. Төртінші кезең – аурудың соңғы сатысы.

Тізе остеоартрозының белгілері қандай?

Тізе остеоартрозының белгілері әдетте баяу дамиды және білінбей басталады. Алғашқы сатыда байқалуы қиын бұл белгілер уақыт өте келе күнделікті өмірге әсер ететін деңгейге жетуі мүмкін.

Ерте кезеңдегі белгілер

Ең жиі кездесетін ерте белгі – ауырсыну. Бастапқыда әсіресе ұзақ уақыт тік тұрғанда немесе жүргеннен кейін сезіледі. Бірнеше қадам жасағаннан кейін ауырсыну әдетте азаяды немесе жоғалады.

Таңертең тізеде ұйып қалу сезімі болады. Түнде ұйықтап тұрғаннан кейін буындарда қатаю пайда болады. Алайда күн ішінде қозғалған сайын бұл қатаю азаяды.

Демалыстан кейін немесе ұзақ уақыт қозғалмай отырғаннан кейін тізе ауыруы айқындала түседі. Демалу және ауырсынуды басатын дәрілерді қолдану арқылы бұл ауырсынулар әдетте басылады.

Тізені қозғалтқан кезде жеңіл сықырлау немесе үйкеліс дыбыстары естіледі. Буын қозғалысы кезінде крепитация деп аталатын сықырлау дыбысы шығады. Тізеден шығатын дыбыстар қозғалыс жиілігіне байланысты артады.

Ауру асқынған сайын пайда болатын шағымдар

Уақыт өте келе ауырсыну демалып жатқан кезде де жалғасуы мүмкін. Қажетті шаралар қолданылмаса, тіпті тыныштық күйде де ауырсыну сезіледі. Әсіресе күн ішінде тізе буынына күш түскенде, түнде ауырсыну күшеюі мүмкін. Ұйқыдан оятатын тізе айналасындағы ауырсынулар пайда болады.

Баспалдақпен түсіп-шығу, жерге отыру және ұзақ жүру – ауырсынуды ең көп арттыратын қозғалыстар. Отырып-тұруда және баспалдақпен шығуда қиындық туындайды. Тізені бүгіп отыру қиындайды.

Тізе буынында ісіну дамиды. Кейде сұйықтық жиналуына байланысты ісік пайда болады. Буын аймағында қатаю сезімі артады.

Қозғалыстың шектелуі айқындалады. Тізе толық ашылмайтын немесе бүгілмейтін күйге келеді. Тізені бүгу және ашу ауырсыну тудырады. Буындарда ілініп қалу және құлыптану байқалады.

Ұзақ уақыт тік тұра алмау мәселесі басталады. Отырып-тұру қиындайды. Күнделікті іс-әрекеттерде шектеулер пайда болады.

Тізе үстіндегі бұлшықеттерде әлсіздік пайда болады. Асқынған кезеңдерде тізеде деформациялар орын алуы мүмкін. Аяқтар көбінесе жақша (доға) пішінін алады.

Физикалық тексеру кезінде көрінетін белгілер

Физикалық тексеру кезінде буындағы сезімталдық, ауырсыну және қабыну жағдайлары бағаланады. Ауырсынудың орны және буынның қозғалыс ауқымы тексеріледі.

Ілініп қалу және құлыптанудың бар-жоғы зерттеледі. Тізе қақпағы сүйегіне байланысты ауырсынудың бар-жоғы бағаланады.

Буын айналасындағы ісіну бақыланады. Жеңіл қызудың көтерілуі анықталуы мүмкін. Теріде қызару және терінің ысу белгілері көрінуі мүмкін.

Ауру асқынған сайын шағымдар арта береді. Белгілердің қарқындылығы әр адамда әртүрлі болады.

Тізе остеоартрозына қалай диагноз қойылады?

Тізе остеоартрозына диагноз клиникалық бағалау және бейнелеу әдістерін бірге қолдану арқылы қойылады. Диагностика процесі науқастың шағымдарын тыңдаудан басталып, жүйелі бағалаумен жалғасады.

Физикалық тексеру

Диагностика процесінің алғашқы қадамы – науқастың толық тарихын жинау. Ауырсынудың қашан және қалай басталғаны, қай жерде екені, тәуліктің қай мезгілінде күшейетіні сұралады. Қандай қозғалыстар ауырсынуды тудыратыны анықталады.

Содан кейін мұқият физикалық тексеру жүргізіледі. Тексеру кезінде бірнеше бағалау орындалады. Ең алдымен, екі тізе салыстырылады. Ісіну, пішіннің өзгеруі, қызару немесе бұлшықеттердің семуі бар-жоғына қаралады.

Артынша тізені ұстап көру арқылы қызудың көтерілуі, сезімтал нүктелер және буын ішінде сұйықтық жиналуы тексеріледі. Тізенің қаншалықты бүгіліп, қаншалықты түзелетіні өлшеніп, қозғалыс ауқымындағы шектеу анықталады. Бұл ретте буынды қозғалтқан кезде сықырлау дыбысын сезінуге тырысады.

Ауырсынуды тудыратын арнайы сынақтар қолданылады. Жүріс талдауы жасалады және бұлшықет күші тексеріледі. Тізеде ілініп қалу бар-жоғы зерттеледі. Клиникалық тексеруде ауырсыну әдетте тізеде, әсіресе алдыңғы және ішкі бөлігінде жиі кездеседі.

Радиологиялық тексерулер

Диагнозды растау және остеоартроздың дәрежесін анықтау үшін бейнелеу әдістері қолданылады. Ең жиі қолданылатын әдіс – рентген.

Тік тұрып түсірілген тізе рентгенографиясы диагностикада өте маңызды. Жүктеме астында түсірілген алдыңғы-артқы және бүйірлік суреттерде буын аралығының тарылуы шеміршектің жойылуын көрсетеді. Гонартроздың алдын ала диагнозымен буын аралығын бағалау жоспарланған науқастарда тік тұрып түсірілген тікелей рентген суреті жеткілікті.

Рентген суреттерінде шеміршектің жойылуының көрсеткіші болып табылатын буын аралығының тарылуын, сүйек жиектеріндегі үшкір өсінділерді және сүйектердің бір-біріне үйкеле бастаған асқынған кезең белгілерін анық көре аласыз. Буын жиегіндегі сүйек өсінділері, буын астындағы сүйек тінінде ағару және кисталық құрылымдар сияқты өзгерістер бақыланады.

Ауру радиологиялық тұрғыдан Kellgren-Lawrence жіктемесі бойынша төрт кезеңге бөлінеді. Төртінші кезең – тізе буыны толығымен жабылған және асқынған остеоартроз кезеңі.

МРТ және озық бейнелеу әдістері

Магнитті-резонанстық томография (МРТ) міндетті диагностикалық әдіс емес. Қалыпты дамып келе жатқан гонартрозда ол қажет емес. Бұл әдеттегідей сұралатын тексеру емес.

Алайда диагноз түсініксіз болған жағдайда немесе ауырсынудың астында остеоартрозға қоса жүретін басқа мәселеден күдіктенгенде қолданылады. Ерте кезеңдегі шеміршек зақымдануын бағалауда таңдалады. Мениск, байлам сияқты жұмсақ тін құрылымдарын зерттеуде пайдалы.

Ол радиацияны қамтымайды және жұмсақ тіндерді егжей-тегжейлі бағалауға мүмкіндік беретін бейнелеу әдісі. Мениск, шеміршек және буын байламдарымен бірге сүйек құрылымдарын егжей-тегжейлі бағалауға болады.

Минималды жарақаттан кейін ауырсыну күшейген жағдайда МРТ сұралуы мүмкін. Сүйек кемігінің ісінуі анықталуы мүмкін және остеонекроз сияқты жағдайлар анықталуы мүмкін.

Қан анализі тікелей диагноз қойдырмайды. Алайда ревматоидты артрит сияқты басқа ревматикалық аурулармен шатастырылса, дифференциалды диагностика үшін кейбір қан анализі сұралуы мүмкін. Әдеттегі қан анализінің нәтижелері қалыпты болуы күтіледі.

Тізе буынында айқын ісіну болғанда, ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) арқылы тізе буынын бағалауға болады және тізе ішіндегі сұйықтықты алып, зертханаға жіберуге болады.

Тізе остеоартрозы қалай емделеді?

Емдеу жоспары науқастың жасына, аурудың кезеңіне, ауырсынудың қарқындылығына және күнделікті белсенділік деңгейіне қарай жекелендіріледі. Консервативті әдістерден басталады және олар жеткіліксіз болған жағдайда озық емдеу әдістеріне көшіледі.

Операциясыз емдеу әдістері

Өмір салтын өзгерту емдеудің негізін құрайды. Салмақты бақылау тізеге түсетін жүктемені азайтып, ауырсынуды басады және аурудың дамуын баяулатады. Артық салмағы бар науқастарда арықтау – ең тиімді әдістердің бірі.

Белсенділікті реттеу өте маңызды. Ауырсынуды арттыратын қозғалыстардан аулақ болу керек. Ұзақ уақыт тік тұру, жүгіру және секіру сияқты белсенділіктерді шектеу қажет. Оның орнына жүзу, велосипед тебу және судағы жаттығулар сияқты төмен әсерлі қозғалыстарға бет бұруға болады.

Физиотерапия және жаттығу бағдарламалары өте құнды. Маман физиотерапевттердің қатысуымен жасалатын жаттығулар тізе айналасындағы бұлшықеттерді нығайтады. Әсіресе квадрицепс, хамстринг және жамбас абдуктор бұлшықеттерін нығайту көзделеді. Буынның қозғалыс ауқымын сақтау және икемділікті қамтамасыз ету де бұл бағдарламалардың мақсаттарының бірі болып табылады.

Дәрі-дәрмекпен емдеуде парацетамол алғашқы таңдау ретінде қолданылуы мүмкін. Ибупрофен, напроксен және диклофенак сияқты стероидты емес қабынуға қарсы дәрілер ауырсынуды да, қабынуды да азайтады. Алайда асқазан, бүйрек және жүрекке жанама әсерлері болуы мүмкін болғандықтан, дәрігердің бақылауымен қолданылуы керек.

Балдақ және жүргіш сияқты көмекші құрылғылар тізе буынына түсетін жүктемені азайтады. Арнайы жасалған тізеліктер де буынды қолдап, ауырсынуды басуы мүмкін.

Буын ішілік инъекциялық емдеу

Консервативті емдеуге жеткілікті жауап алынбаған жағдайда буын ішілік инъекциялар қолданылады. Кортикостероидты инъекциялар – күшті қабынуға қарсы дәрілер. Буын ішіне жасалғанда ауырсыну мен ісінуді тез азайтады. Олардың әсері уақытша және әдетте бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылады. Шеміршекке жағымсыз әсер етуі мүмкін болғандықтан, жылына үш немесе төрт реттен артық жасалмайды.

Гиалурон қышқылы инъекциялары – буын сұйықтығының бір компоненті. Буынды майлау және жылтырлығын арттыру мақсатында қолданылады. Бірнеше апта аралықпен бірден бес инъекцияға дейін қолданылуы мүмкін. Әсері кортизонға қарағанда кеш басталады, бірақ ұзағырақ созылуы мүмкін. Ерте және орташа кезеңдегі остеоартрозы бар науқастарда тиімді.

PRP инъекциялары – науқастың өз қанынан алынған тромбоциттерге бай плазма. Оның сауығуды ынталандыру және қабынуды азайту әлеуеті бар. Ғылыми дәлелдер әлі де дамып келеді және нәтижелері әртүрлі.

Хирургиялық емдеу нұсқалары

Басқа барлық емдеу әдістері қолданылғанына қарамастан ауырсынулар жалғасып жатса және күнделікті өмір сүру белсенділігі айтарлықтай шектелсе, хирургиялық емдеу қарастырылады.

Артроскопия – тізе остеоартрозының негізгі емі емес. Ол тек остеоартрозға қоса жүретін мениск жыртылуы немесе буын тышқаны сияқты механикалық белгілерде ғана пайдалы болуы мүмкін.

Остеотомия әдетте 60 жасқа дейінгі, белсенді және тізбектелуі бұзылған науқастарда қолданылады. Сүйекті кесу арқылы бұрыш түзетіледі және дене салмағының зақымданған аймақтан сау аймаққа ауыстырылуы қамтамасыз етіледі. Протезге деген қажеттілікті кешіктіруі мүмкін.

Ішінара тізе протезі тек тізенің ішкі, сыртқы немесе тізе қақпағы астындағы бөліктерінің бірінде остеоартроз болғанда ғана қолданылады. Толық протезге қарағанда кішірек кесік және тезірек сауығуды ұсынады.

Тізе протезі операциясы

Толық тізе протезі – асқынған гонартрозды емдеудегі алтын стандартты хирургиялық әдіс. Физиотерапия немесе дәрілер әсер етпесе, жалғыз шешім – тізе протезі операциясы. Тозған сан сүйегі, асықты жілік және кейде тізе қақпағы буын беттері алынып тасталып, олардың орнына металл және полиэтилен материалдарынан жасалған протез қойылады.

60 жастан асқан науқастарда жиі таңдалады. Заманауи технологияның арқасында 50 жастан бастап протездерді қолдануға болады. Бүгінгі протез дизайндарымен қызмет ету мерзімі 15-20 жылға дейін ұзарды.

Жас науқастарға міндетті жағдайлардан басқа протез қолданылмайды. Оларда буын мен шеміршекті қорғайтын басқа әдістер таңдалады.

Операция әдетте жалпы анестезия астында жасалады. Алайда жалпы анестезия мүмкін болмаған жағдайда белден төменгі анестезия қолданылуы мүмкін. Зақымданған буын беттері тазартылып, протез орналастырылады. Операция соңында іс-әрекет жасалған аймақта 8-12 см ұзындығында тыртық қалады.

Операциядан кейінгі сауығу процесі

Ауруханада жату мерзімі орта есеппен екі-үш күн. Операциядан кейінгі ерте қозғалыс өмірлік маңызға ие. Операцияның ертеңіне әдетте жүру басталады.

Қарқынды физиотерапия бағдарламасымен тізе қозғалысының ауқымы, бұлшықет күші және жүру функциясы қалпына келтіріледі. Бұл процесс айлар бойы жалғасады. Толық сауығу және максималды функцияға жету алты айдан бір жылға дейін созылуы мүмкін.

Операциядан 21 күн өткен соң жіптер алынады. Алты аптадан кейін ауруханаға қайта барып, тексеруден өтеді. Тұрақты жаттығулар жасалуы керек, қан сұйылтатын дәрілер дұрыс қолданылуы керек. Алғашқы тексеруге дейін іс-әрекет жасалған аймаққа су тигізбеу керек.

Тізе остеоартрозы туралы жиі қойылатын сұрақтар

Науқастар тізе остеоартрозы туралы көптеген сұрақтар қояды. Төменде ең жиі қызықтыратын тақырыптарға анық әрі түсінікті жауаптар таба аласыз.

Тізе остеоартрозы неден болады?

Тізе остеоартрозы тізе буынындағы шеміршек тінінің тозуы немесе зақымдануы нәтижесінде пайда болады. Бұл процесте көптеген факторлар рөл атқарады.

Жас ұлғайған сайын буындардағы зақымдану деңгейі артады. Әсіресе 50 жастан бастап гонартроздың жиілігі айтарлықтай артады. Шеміршек тіні табиғи түрде жаңару қабілетін жоғалтады.

Артық салмақ – ең маңызды себептердің бірі. Қосылған әр килограмм тізеге 3-4 келіге дейін салмақ қосады. Дене салмағының индексі 30 және одан жоғары болуы остеоартрозға әкелуі мүмкін. Семіздік сонымен қатар буындағы қабынуды арттырып, аурудың дамуын жылдамдатады.

Генетикалық бейімділік – маңызды фактор. Отбасында остеоартроз тарихы бар адамдарда тәуекел жоғары. Кейбір адамдар генетикалық тұрғыдан әлсіз шеміршек құрылымына ие болуы мүмкін.

Тізеге қысым түсіретін қозғалыстар және олардың жиі қайталануы шеміршектерге зиян тигізуі мүмкін. Спортшылар және ауыр жұмыстарда істейтіндер бұл тұрғыдан тәуекел тобында. Бұрынғы тізе жарақаттары, мениск жыртылулары және байлам зақымданулары остеоартрозды жылдамдатады.

Ревматоидты артрит сияқты аутоиммунды аурулары бар адамдар тізе остеоартрозының тәуекеліне ие. Сонымен қатар, қисық тізелер және аяқтар сияқты пішін бұзылулары буынның белгілі бір бөліктеріне көбірек қысым түсіреді.

Тізе остеоартрозының алдын алуға бола ма?

Гонартроз толығымен алдын алуға болатын ауру емес, бірақ оның пайда болуын кешіктіруге болады. Салауатты салмақты сақтау – ең тиімді әдіс. Зерттеулер әр 1 кг салмақ жоғалту тізе буынына түсетін жүктемені 4 кг-ға азайтатынын көрсетеді.

Тұрақты жаттығу жасау тізе денсаулығын сақтайды. Жүзу, велосипед тебу және жүру сияқты төмен әсерлі белсенділіктер буындарға түсетін қысымды азайтады. Бұл жаттығулар тізе айналасындағы бұлшықеттерді нығайтады.

Теңгерімді тамақтану шеміршек денсаулығын қолдайды. Омега-3 май қышқылдары, көкөністер мен жемістер бар диета буын тінінің денсаулығын сақтауда тиімді.

Тізе жарақаттарынан аулақ болу маңызды. Жас кезінде алдыңғы айқаспалы байлам үзілген немесе мениск жыртылған адамдар емделмесе, ерте жаста гонартрозға тап болуы мүмкін.

Тізе остеоартрозы кезінде қандай қозғалыстардан аулақ болуым керек?

Жүгіру және секіруді қамтитын жаттығулардан аулақ болуыңыз керек. Баскетбол, волейбол және футбол сияқты спорт түрлері протезге соққы жүктемесін түсіреді.

Ұзақ қашықтыққа жүгіру, еңіске шығу, скват (отырып-тұру) жаттығулары және ауырлық көтеру ұсынылмайды. Тізе үстіне құламау өте маңызды. Алға еңкею қозғалыстарынан да аулақ болуыңыз керек.

Орта есеппен әр жарты сағат сайын тізе аймағын қозғалтуыңыз керек. Ұзақ уақыт бойы бір қалыпта қалмауыңыз керек. Ұзақ жүру кезінде жиі үзіліс жасауыңыз керек.

Ұзақ уақыт тік тұруды талап ететін жұмыстардан аулақ болу немесе шектеу қажет.

Тізе протезі қанша уақытқа шыдайды?

Бүгінгі таңда қолданылатын тізе протезінің қызмет ету мерзімі жалпы алғанда 20-25 жылға дейін ұзарды. Заманауи тізе протездерінің 95%-ы операциядан 15 жыл өткен соң да әлі де проблемасыз жұмыс істеуде.

Протездің қызмет ету мерзіміне бірнеше фактор әсер етеді. Операцияны жүргізген дәрігердің тәжірибесі, қолданылған протездің сапасы мен төзімділігі маңызды. Науқастың протезді қолдану тәсілі де шешуші рөл атқарады.

Артық салмағы бар науқастарда және өте белсенді өмір сүретін адамдарда протездің қызмет ету мерзімі қысқаруы мүмкін. Протезбен үнемі секіру және құлау сияқты жағдайлар тозуды жылдамдатады.

Науқастардың басым көпшілігі өмір бойы екінші операцияға мұқтаж болмайды. Протез босаған жағдайда ревизиялық операция қажет болуы мүмкін.

Қорытындылай келе: Тізе остеоартрозы (Гонартроз)

Тізе остеоартрозы өміріңізді қиындатуы мүмкін, бірақ дұрыс көзқараспен басқаруға болатын жағдай. Ерте диагностика және дұрыс емдеу жоспарымен аурудың дамуын баяулата аласыз. Салмақты бақылау, тұрақты жаттығу және физиотерапия сияқты қарапайым қадамдар айтарлықтай айырмашылық жасайды. Ауырсынуды басатын дәрілер және буын ішілік инъекциялар белгілерді жеңілдетеді. Асқынған кезеңдерде болса, тізе протезі операциясы ауыртпалықсыз өмірге қайта оралуыңызды қамтамасыз етеді. Шағымдарыңыз басталғанда уақыт жоғалтпастан маманға жүгініңіз. Уақытында алынған шаралардың арқасында еркін қозғала аласыз және өмір сапаңызды сақтай аласыз.