Балалардағы темір тапшылығы

Балалардағы темір тапшылығы дегеніміз не?

Балалардағы темір тапшылығы – өсу мен даму үшін қажетті темірдің жеткіліксіз мөлшерде түсуі немесе сіңірілуі нәтижесінде туындайтын ауру. Темір – ағзаның өсуі, дамуы және гемоглобин деп аталатын затты өндіруі үшін қажетті минерал. Гемоглобин – бұл ағзаның оттегіні тасымалдау үшін қолданатын қызыл қан жасушаларындағы ақуыз. Егер ағза қажетті темірді ала алмаса, қандағы гемоглобин деңгейі төмендей бастайды. Бұл негізінен қанда оттегінің жеткілікті мөлшерде айналмауы дегенді білдіреді. Егер емделмесе, бұл баланың физикалық және психикалық дамуына кері әсер етуі мүмкін. Темірге бай тағамдар және дәрігердің бақылауымен негізгі себептерді емдеу осы тапшылықты жою үшін маңызды.

Балалардағы темір тапшылығының себептері қандай?

Балалардағы темір тапшылығы баяу дамиды және бірнеше жедел симптомдарды тудырады. Тапшылық асқынған сайын балалар бозарып, әлсірейді, аз тамақтанады және тез шаршайды. Балалардағы темір тапшылығының кейбір себептері мыналар:

Темірдің жеткіліксіз түсуі: Нәрестелер 4-6 айлық болғанда, жүктілік кезінде анасы арқылы жинақталған темірді пайдаланады. Бала өскен сайын оған көбірек темір қажет болады. Баланың тамақтану рационында әсіресе ет, жұмыртқа, бұршақ тұқымдастар, жасыл жапырақты көкөністер және дәнді дақылдар сияқты темірге бай тағамдардың аз тұтынылуы бұл жағдайды ушықтырады. Темірдің жеткіліксіз түсуі өсу және даму процесіндегі балалар үшін зиянды жағдай болып табылады.

Темірдің сіңу мәселелері: Кейбір балалар жеткілікті мөлшерде темір алса да, ішектегі сіңу мәселелеріне байланысты бұл минералды толықтай сіңіре алмайды. Целиак ауруы сияқты ас қорыту жүйесінің аурулары ішектің темірді сіңіру қабілетін төмендетуі мүмкін. Сондай-ақ, кальцийді шамадан тыс тұтыну немесе шай сияқты темірдің сіңуіне кедергі келтіретін сусындарды жиі ішу де бұл жағдайды нашарлатуы мүмкін. Мұндай сіңу мәселелері ағзаның қажетті темірді ала алмауына және уақыт өте келе темір тапшылығына әкеледі.

Қарқынды өсу кезеңдері: Балалар, әсіресе нәрестелік шақтан жасөспірімдікке дейінгі қарқынды өсу кезеңдерінде көбірек темірді қажет етеді. Бұл кезеңдерде ағзаның темірге деген қажеттілігі артады, бірақ тамақтану бұл қажеттілікті өтемегенде тапшылық пайда болады. Мысалы, жасөспірімдік кезеңде өсу жылдамдаған сайын, темірге деген қажеттілік те сол деңгейде артады. Қажеттілікті өтейтіндей жеткілікті темір алынбаса, балада темір тапшылығы дамуы мүмкін.

Қан жоғалту: Балаларда болатын ұзақ мерзімді және төмен деңгейлі қан кетулер ағзада темір тапшылығына әкелуі мүмкін. Әсіресе ішектегі жасырын қан кетулер немесе асқазан жарасы сияқты жағдайлар тұрақты, бірақ байқалмайтын қан жоғалтуға себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ, ауыр өтетін етеккір кезеңдері де темірдің айтарлықтай жоғалуына әкеледі. Мұндай созылмалы қан кетулер ағзадағы бар темір қорын тауысып, анемияға әкелуі мүмкін.

Балаларда темір тапшылығы қалай пайда болады?

Балалардағы темір тапшылығы ағзаның қажетті темірді ала алмауы нәтижесінде пайда болады. Бұл жағдай көбінесе темірдің жеткіліксіз түсуі, сіңу бұзылыстары немесе темірге деген қажеттіліктің артуы салдарынан орын алады. Ағза темірді гемоглобин өндіру үшін пайдаланады. Гемоглобин оттегіні өкпеден ағзаның басқа бөліктеріне тасымалдайды. Жеткілікті темір алынбағанда, ағза алдымен бар темір қорын пайдалана бастайды. Қор таусылғанда гемоглобин жеткілікті мөлшерде өндірілмейді және нәтижесінде анемия дамиды. Темір тапшылығы балалардың өсу және даму процестерінде ауруларға әкелуі мүмкін. Сондықтан ерте диагностика мен емдеу маңызды.

Балалардағы темір тапшылығының белгілері қандай?

Ауру темір тапшылығы анемиясы пайда болғанға дейін айқын симптомдар тудырмауы мүмкін. Балалардағы темір тапшылығының жиі кездесетін белгілерінің кейбірі мыналар:

Шаршау және әлсіздік: Балаларда темір тапшылығына байланысты үнемі шаршау және әлсіздік сезімі байқалуы мүмкін. Шаршау сезімі ағзаның жеткілікті оттегіні тасымалдамауынан туындайды, өйткені темір тапшылығы гемоглобин өндірісін азайтады. Бала бұрын оңай орындайтын іс-әрекеттерде де тез шаршауы мүмкін және энергия деңгейі тез төмендейді.

Бозғылт тері және бозару: Темір тапшылығының жиі кездесетін белгілерінің бірі – терінің бозғылт түсі. Тері түсінің бозаруы ағзаның жеткілікті мөлшерде қызыл қан жасушаларын өндіре алмауына байланысты қан айналымының төмендеуінен туындайды. Әсіресе бет, ерін және тырнақ түбінде бұл бозару айқынырақ байқалады.

Зейін қоюдың қиындауы: Темір тапшылығы ми функцияларына әсер етіп, балаларда зейін қоюдың қиындауына әкеледі. Миға жеткілікті оттегі тасымалданбағанда, бала сабаққа зейін қоюда қиналуы мүмкін. Бұл жағдай оқудағы қиындықтармен және мектептегі үлгерімнің төмендеуімен көрініс береді.

Бас ауруы және бас айналу: Темір тапшылығы бар балалар жиі бас ауруы мен бас айналуды сезінуі мүмкін. Мұның себебі миға жеткілікті оттегінің тасымалданбауы, бұл бастың қысылуына және жайсыздық сезіміне әкеледі. Бас айналу әсіресе кенеттен орнынан тұрғанда немесе қозғалғанда айқынырақ болуы мүмкін.

Тәбеттің төмендеуі және салмақ жоғалту: Темір тапшылығы балаларда тәбеттің төмендеуіне және соған байланысты салмақ жоғалтуға әкелуі мүмкін. Балалар бұрын жақсы көретін тағамдарына да қызығушылық танытпай, тамақтанудан бас тартуы мүмкін.

Жиі қайталанатын инфекциялар: Темір тапшылығы иммундық жүйенің әлсіреуіне әкелуі мүмкін, бұл баланың жиі инфекция жұқтыруына себеп болады. Ағза инфекциялармен күресу үшін темірді қажет етеді, бірақ темір тапшылығы болғанда бұл қабілет төмендейді.

Тырнақтың сынғыштығы: Темір тапшылығы балалардың тырнақтарының сынғыш болуына және жұқаруына әкелуі мүмкін. Тырнақтар оңай сынуы, қабыршақтануы және қалыптыдан баяу өсуі мүмкін.

Пика (тағам емес заттарды жеуге құмарлық): Пика – балалардағы темір тапшылығының сирек, бірақ маңызды белгілерінің бірі. Бұл белгі баланың әдетте желінбейтін топырақ немесе саз сияқты заттарға құмарлық танытуымен көрінеді.

Балаларда темір тапшылығы қалай анықталады?

Көп жағдайда ауру қарапайым қан анализі арқылы анықталады. Анемия балаларда жиі кездесетіндіктен және көбінесе ешқандай симптомдары болмайтындықтан, жүйелі түрде анемия скринингі жасалады. Балалардағы темір тапшылығын анықтауда қолданылатын кейбір тесттер:

Қанның жалпы анализі (CBC): Темір тапшылығын анықтаудағы алғашқы қадам – қанның жалпы анализін жасау. Бұл тест қызыл қан жасушаларының санын, гемоглобин деңгейін және гематокрит көрсеткішін өлшейді. Гемоглобин деңгейінің төмен болуы темір тапшылығын білдіруі мүмкін. Сондай-ақ, қызыл қан жасушаларының көлемінің кішіреюі (микроцитоз) және түсінің бозғылт болуы (гипохромия) да темір тапшылығын көрсететін белгілердің бірі болып табылады.

Сарысу ферритині тесті: Ферритин – ағзада темірдің сақталу түрі, ал сарысу ферритині тесті ағзадағы темір қорының деңгейін өлшейді. Ферритин деңгейінің төмен болуы темір қорының таусылғанын және темір тапшылығы анемиясының даму қаупі бар екенін көрсетеді. Бұл тест темір тапшылығының ерте сатысында да диагноз қою үшін өте тиімді.

Сарысу темірі тесті: Сарысу темірі тесті қандағы темір мөлшерін өлшейді және темір тапшылығының қаншалықты ауыр екенін анықтауға көмектеседі. Бұл тест әдетте темірді байланыстыру қабілеті тестімен бірге жасалады. Сарысу темірі деңгейінің төмен болуы ағзада темірдің жеткіліксіз екенін және жасушаларға оттегіні тасымалдауда мәселелер болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Темірді жалпы байланыстыру қабілеті (TIBC): TIBC тесті қандағы трансферрин ақуыздарының темір тасымалдау қабілетін өлшейді. Темір тапшылығы кезінде TIBC әдетте жоғары шығады, өйткені ағза көбірек темірді байланыстыруға тырысады.

Визуализация және басқа диагностикалық тесттер: Балаларда әсіресе негізгі себеп бар деп күдіктенгенде, мысалы, асқазан-ішек жолдарынан қан кету сияқты, эндоскопия немесе колоноскопия сияқты визуализация әдістері қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ, созылмалы аурулардың болуы немесе ауыр темір тапшылығы жағдайында сүйек кемігінің биопсиясы сияқты тереңдетілген тексерулер қажет болуы мүмкін.

Балаларда темір тапшылығы қалай емделеді?

Емдеу баланың симптомдарына, жасына, жалпы денсаулық жағдайына және симптомдардың ауырлығына байланысты жоспарланады. Балалардағы темір тапшылығын емдеу әдістерінің кейбірі:

Темір препараттары: Темір тапшылығын емдеудің ең жиі қолданылатын жолы – дәрігер тағайындаған темір препараттарын қолдану. Бұл препараттар әдетте шәрбат, таблетка немесе капсула түрінде болады және баланың жасы мен қажеттілігіне қарай дозасы белгіленеді. Сондай-ақ, темірдің сіңуін арттыру үшін С дәрумені бар тағамдармен бірге қабылдау ұсынылады.

Темірі бар тағамдарды тұтыну: Тамақтану рационында темірге бай тағамдарды көбейту – емдеудің маңызды бөлігі. Қызыл ет, тауық еті, балық, жұмыртқа, жасымық, бұршақ және қою жасыл жапырақты көкөністер сияқты тағамдар темірге деген қажеттілікті табиғи жолмен өтеуге көмектеседі. Темірдің сіңуін арттыру үшін бұл тағамдарды С дәрумені бар жемістер мен көкөністермен бірге тұтыну ұсынылады.

Медициналық қоспалар: Темірі бар тағамдар мен қосымша препараттар кейбір жағдайларда дәрігер тарапынан емдеу процесіне қосылуы мүмкін. Темірмен байытылған сүт және сүт өнімдері темір тапшылығы бар балаларға берілуі мүмкін.

Көктамырішілік (IV) темір терапиясы: Темір тапшылығының ауыр жағдайларында немесе темір препараттары жеткіліксіз болған жағдайларда көктамырішілік темір инфузиясы таңдалуы мүмкін. Бұл әдіс темірдің тікелей қан айналымына түсуін қамтамасыз етеді және тезірек сауығу процесін ұсынады. IV темір терапиясы әдетте ауруханада немесе клиникалық жағдайда қолданылады және емдеу процесінде тұрақты бақылауды талап етеді.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ауру өсу мен дамуға кері әсер етуі мүмкін, өйткені темір – ағзаның энергия өндіру және оттегіні тасымалдау функциялары үшін маңызды минерал. Ұзақ мерзімді тапшылық когнитивті дамудың тежелуіне, оқудағы қиындықтарға және зейіннің шашыраңқылығына әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, иммундық жүйенің әлсіреуіне әкеліп, балалардың инфекцияларға сезімтал болуына себеп болады. Балалардағы темір тапшылығы жағдайымен балалар денсаулығы және аурулары немесе педиатриялық гематология бөлімдері айналысады. Бұл мамандар балалардың өсуі мен дамуын бақылай отырып, емдеу және басқару үшін тиісті емдеу жоспарын жасайды. Темір тапшылығы бар балалардың ата-аналары дәрігер ұсынған емдеу бағдарламасын жүйелі түрде орындауы және балалардың тамақтану әдеттеріне темірге бай тағамдарды қосуы керек. Сондай-ақ, С дәрумені бар жемістер мен көкөністерді қабылдау темірдің сіңуін арттыру үшін маңызды. Балалардағы темір тапшылығына темірге бай тағамдарды тұтыну жақсы әсер етеді. Бұл тағамдардың қатарына қызыл ет, тауық еті, балық, жұмыртқа және жасыл жапырақты көкөністер жатады. Сондай-ақ, темірдің сіңуін арттыру үшін С дәрумені бар жемістер мен көкөністерді тамақтану рационына қосуға болады. Дәрігер ұсынған емдеу шаралары да тапшылықты жоюға көмектеседі. Ауру бас ауруына әкелуі мүмкін. Темір – мидың жеткілікті оттегі алуын қолдайтын маңызды минерал. Темір тапшылығы ми функцияларына кері әсер етіп, бас ауруы және зейін қоюдың қиындауы сияқты белгілерге әкелуі мүмкін.

Балалардағы темір тапшылығы жиі кездесетін жағдай және емдеуде кешігу ауыр денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Сондықтан балаңыздан темір тапшылығының белгілерін байқасаңыз, уақыт жоғалтпастан Hisar Hospital Intercontinental Балалар денсаулығы және аурулары немесе БАЛАЛАР ГЕМАТОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ОНКОЛОГИЯСЫ бөлімдерінен кезекке жазылып, білікті дәрігерлерімізбен кеңесе аласыз.