Балам тік тұра алмайды! Әлде бүкірлік пе?

Халық арасында бүкірлік деп те аталатын кифозды сіздер үшін А-дан Z-ге дейін зерттедік…

Кифоз дегеніміз не?

Халық арасындағы бүкірлік деп танылатын кифоз; шын мәнінде табиғатымызда бар табиғи бүкірліктің ілгерілеген түрі. Барлығымыз білеміз: арқамыз сәл дөңес, ал бел тұсымыз сәл ойыс. Арқада байқалатын бүкірлік белгілі бір дәрежеге дейін табиғи деп қабылданады. Арқа аймағында немесе арқа мен бел түйісуінде байқалатын бұл бүкірлік деңгейі 50 градустан асса, кифоз туралы айтуға болады. Кифоз тек косметикалық мәселе сияқты көрінгенімен, шын мәнінде депрессия, мектептегі үлгерімнің төмендеуі, ата-аналарымен қарым-қатынас мәселелері, әлеуметтік бейімделу сияқты өте ауыр психологиялық мәселелерді де ала келеді.

Кифоз қашан байқалады?

Әсіресе жасөспірім кезеңдегі ер балаларда жиі байқалатын кифозда омыртқаның өсуі қажетті түрде болмайды. Омыртқа буындарымыз тікбұрыш пішінді. Осы буындардың барлық жағынан бірдей өсуі нәтижесінде омыртқамыз өседі. Алайда 10 жастан бастап, әсіресе арқа мен арқа-бел түйісетін аймақта пішін бұзылулары басталады. Яғни омыртқа арқа жағынан толық өсе бергенде, алдыңғы жағынан аз өсіп, тікбұрыш емес, үшбұрыш пішінін алады. Бұл жағдайда бала тік тұруды меңгере алмайды. Кейбір арқа ауырсынуы болуы мүмкін. Пішін бұзылысы 15-16 жас кезеңінде айқын байқалады және өкінішке қарай 16-17 жас шамасында дәрігерге қаралуға мұқтаж боласыз. Міне, осы кезеңде баланың арқасындағы бүкірлік көзге түсетін болады.

Кифоз диагнозы қалай қойылады?

Клиникалық тексеру мен қарапайым рентген зерттеуі арқылы балаңыздағы бүкірліктің сүйек бұзылысы ма, әлде тік тұру (қалып) бұзылысы ма екені анықталады. Мұнда отбасыларға өте маңызды міндет жүктеледі. Әсіресе балалық шақта ата-аналарыңыздың «Балам, дұрыс тұр, бүкірің шығады» деген сөздеріне ұшыраған болуымыз мүмкін. Шын мәнінде бұл бағыт-бағдар дұрыс. Егер бала дұрыс тұруға шақырылғанда дұрыс қалып қабылдап, соны сақтай алса, бұл бүкірлік уақытша жағдай болып табылады. Алайда дұрыс тұруға тырысса да қалпын ұстай алмай, бұрынғы күйіне қайтып отырса, мұны міндетті түрде назарға алып, маманға жүгіну қажет. Кифоз — қалып бұзылысы, уақыт өте келе өздігінен түзеледі деп назарға алынбаса, дамиды. Операциясыз әдістермен шешілетін мәселе болса да, операциямен ғана шешілетін мәселеге айналады. Сондықтан ата-аналар әлдеқайда мұқият болуы керек.

Қалай емделеді?

Бүкірлік диагнозы қойылғаннан кейін дәрежесіне қарай емдеу жоспары анықталады. Егер бүкірлік операциясыз емдеу әдістерімен бақылауға алынып, түзетуге болатын жағдайда болса; жаттығу, тік тұруға үйрету, бұлшық ет күшейту, іш және арқа бұлшықеттерін күшейту, отыру жаттығуы (мекик), кері отыру жаттығуы (ters mekik) және итеру жаттығуы (şınav) қимылдарын орындау, оларды күн ішінде қайталау сияқты физиотерапия шаралары қосылған жүйемен ауру бақылауға алынады. Бірақ осының бәрін қолданып, күткен нәтижеге жетпей, қисықтық дәрежесі өсіп отырса, корсет емі бастайды. Корсет емі — маңызды, қиын және назар аударуды талап ететін ем. Бүкірліктің орнына және дәрежесіне сай корсетті корсет техникі, омыртқа хирургі бірлесе отырып анықтап, адамға жеке жасайды. Бұл корсеттер бүкірліктің дәрежесіне қарай, қаңқа өсуі аяқталғанша, күніне 10-20 сағат үздіксіз киілуі қажет болуы мүмкін. Адамға арнап жасалған және жарамды жағдайда қолданылған корсет ауруды операциясыз түзете алады. Алайда корсетке қарамастан түзелмеген бүкірлік болса, хирургиялық араласу қажет. Елімізде өкінішке қарай, кифоз қалыпты бұзылыс деп қате түсінілгендіктен, науқастар көбіне 16-17 жас шамасында бүкірлік көзге көрінетін болғанда ғана дәрігерге қаралуға мұқтаж болады. Сондықтан мұндай аурулардағы операция 16-18 жас кезеңінде жасалады. Біздің тілегіміз — операция қажет емес кезеңде кифозды анықтап, операциясыз емдеу әдістерімен қажетті емді жасау. Бүгінгі күні дамыған анестезия әдістері мен қарқынды терапия бөлімшелерінің арқасында операциядағы асқыну қаупі 2%-дан төмен түсті. Операциядан кейінгі қимыл-қозғалыс бүкірліктің дәрежесіне және орналасқан аймағына байланысты өзгереді. Омыртқаның бұрау салынған бөлігінде қимыл шектелетіндіктен, кифоз операциясы неғұрлым ерте жасалса, қимыл еркіндігі де соғұрлым қамтамасыз етіледі. Операция мүмкін болатын ең қысқа аумақты қамтитындай жасалып, науқастың қимыл аясы шектелмеуге тырысады. Операциядан бір күн өткен соң науқас тұрғызылып, жүрдіріледі және күн өткен сайын қимылы арттырылады. Қолданылатын бұрандалар өте берік болғандықтан, өте сирек жағдайларды қоспағанда корсет қолданылмайды. Науқас жүзу, велосипед сияқты спорттық белсенділікке 4-6 ай ішінде кірісе алады.

Кифоз емделмесе, нелерге әкелуі мүмкін?

Кифоз уақытында араласпаған жағдайда тек бел мен арқа аймағына ғана емес, ішкі ағзаларға да кері әсер ететін ауру. Кифозбен ауырып, қажетті емді алмаған адамдарда жас ұлғайған сайын көкірек торы деформацияға ұшырап, жүрек пен өкпені қыса бастайды. Жеткілікті оттегі алмасуын бөгеп, жүректің қанды айдау жылдамдығын да баяулатады және барлық ағзаларға кері әсер ете бастайды. Кифоз бел аймағындағы ойысты да арттырғандықтан, күшейген сайын белдің икемділігін азайтып; бел жарығы, арқа жарығы, омыртқаны тік ұстап тұратын бұлшықеттерде бұлшықет ауырсынуы, тозу өзгерістері сияқты мәселелерге де жағдай жасайды.

Балаларымызды кифоздан сақтау мүмкін бе?

Балаларымыздың арқасына салатын жүктеме кифоздың тікелей себебі емес; бірақ кифоздың пайда болуын және дамуын жеделдетеді, ұмытпаңыз! Ол үшін;

Балаңыздың өз салмағының %8-10-ынан (4-6 кг) аспайтын арқа сумкаларын қолдануына назар аударыңыз.

Сумкасын арқасының ортаңғы бөлігінде алып жүруін қамтамасыз етіңіз.

Сумка белбеулерін арқа аймағының төменгі жағына түспейтіндей етіп реттеңіз.

Сумкаларды бір иығына емес, екі иығына, тірегі арқасының ортасына келетіндей етіп салуы туралы ескертіңіз.

Тік тұруын қамтамасыз ету үшін үйдегі жұмыс ортасын ұйымдастырыңыз. Жасына және дамуына сай жұмыс үстелі мен арқа тірегі бар орындық таңдаңыз.

Үстел басында жұмыс істеген уақытта дұрыс қалыпта отырғанына көз жеткізіңіз.

Сабақ оқыған уақыт бойы 30-45 минут сайын үзіліс жасап, созылу, керілу сияқты жаттығулар жасауын қамтамасыз етіңіз.