Боксші сынығының белгілері, диагноз қою әдістері және емдеу нұсқалары

Боксші сынығы – қол жарақаттары арасында өте жиі кездесетін және күрделі асқынуларға әкелуі мүмкін жағдай. Бұл жарақат түрі әсіресе жас ересектер мен белсенді спортпен шұғылданатын тұлғаларда жиі кездеседі. Дұрыс диагноз қою және емдеу тәсілімен сәтті нәтижелерге қол жеткізуге болады, бірақ кешіктірілген немесе жеткіліксіз емдеу тұрақты функция жоғалтуына әкелуі мүмкін.

Боксші сынығы дегеніміз не?

Боксші сынығы медициналық әдебиетте "бесінші метакарпальді мойын сынығы" деп аталады. Бұл сынық қолайсыз кішкентай саусағына сәйкес келетін сүйек құрылымының мойын аймағында пайда болатын сынық түрі. Бұл жарақат әдетте жұдырықтау кезінде пайда болатындықтан "боксші сынығы" атауын алған. Әуесқой боксшылардың сынық жағдайлары, әсіресе жеткіліксіз қорғаныс пен техниканың жетіспеушілігі салдарынан кәсіби боксшыларға қарағанда жиі кездеседі. Метакарпальді сүйектер – білек пен саусақтардың арасында орналасқан бес ұзын сүйек. Олардың ішіндегі бесіншісі кішкентай саусақтың негізін құрайды және анатомиялық тұрғыдан ең әлсіз нүктесі мойын аймағы болып табылады. Бұл аймақтағы сүйек құрылымы басқа аймақтарға қарағанда жұқа және сынуға бейім келеді.

Сынық түрі тұрғысынан бағаланғанда, боксші сынығы әдетте спиральды немесе қиғаш сипатта болып, сүйек сынған бөлшектерінде бұрышталу мен қысқару байқалуы мүмкін. Жарақаттың ауырлығы соққының күші мен бағытына байланысты өзгереді. Кейбір жағдайларда қарапайым сынық түрінде көрінсе, күрделі жағдайларда сүйек сынған бөлшектерінің орын ауыстыруы немесе буын ішіне созылатын сынықтар да пайда болуы мүмкін. Бұл жарақат түрі тек сүйек құрылымына әсер етіп қоймай, сонымен қатар оның айналасындағы жұмсақ тінге, сіңірлер мен жүйке құрылымдарына да әсер етуі мүмкін. Сондықтан бұл кешенді бағалау мен емдеу тәсілін талап етеді.

Боксші сынығына қалай диагноз қойылады?

Боксші сынығының диагнозы егжей-тегжейлі анамнез, физикалық тексеру және радиологиялық бейнелеу әдістерінің комбинациясы арқылы қойылады. Диагностика процесі науқастың шағымдарын тыңдаудан басталып, жарақат механизмі туралы егжей-тегжейлі ақпарат алынады.

Физикалық тексеру: Физикалық тексеру кезінде қолды визуалды түрде бағалау үлкен маңызға ие. Ісіну, көгеру, деформация және ашық жараның бар-жоғы тексеріледі. Пальпация арқылы ауырсыну нүктелері анықталып, сүйектің тұтастығы бағаланады. Қозғалыстың шектелуі, саусақ орналасуы және ротациялық деформациялар мұқият тексеріледі.

Радиологиялық бейнелеу: Диагнозды нақтылау үшін қолдың алдыңғы-артқы және бүйірлік проекцияда түсірілген рентген (X-ray) суреттері қажет. Рентгенде бесінші метакарпальді сүйектің мойын бөлігінде пайда болған сынық сызығы анық көрінеді. Сондай-ақ рентген суреттері сүйек сынықтарының орналасуы, бұрыштану дәрежесі және буынның зақымдануы туралы ақпарат береді. Күрделі жағдайларда компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сияқты қосымша бейнелеу әдістеріне жүгінуге болады. Бұл әдістер, әсіресе жұмсақ тін жарақаттары, сіңір жыртылулары немесе буын ішілік сынық бөлшектері күмәнданған жағдайда қолданылады.

Нейротамырлық бағалау: Нейротамырлық бағалау да диагностикалық процестің ажырамас бөлігі болып табылады. Саусақ қан айналымы, сезімталдық күйі және моторлы функциялар тексеріліп, ілеспе жүйке немесе қан тамырларының жарақаттары жоққа шығарылады.

Боксші сынығы қандай жағдайларда пайда болады

Боксші сынығы әртүрлі жағдайларда және әртүрлі механизмдермен пайда болуы мүмкін. Ең көп тараған себебі – жұдырықталған қолмен қатты бетке ұру әрекеті. Бұл жағдай ашу үстінде дуалға жұдырықпен ұру, төбелес кезінде қате техниканы қолдану немесе спорттық іс-шаралар кезінде бақылаусыз қозғалыстар арқылы орын алуы мүмкін.

Спорттық жарақаттардың ішінде бокс, каратэ, кикбоксинг сияқты жекпе-жек спорт түрлерінде және футбол, баскетбол, волейбол сияқты командалық спорт түрлерінде жиі кездеседі. Әсіресе, боксші сынығы қолғапты қолданбай жасалатын жаттығулар немесе жарыстар кезінде қауіпті фактор тудырады. Спортшылардың техникалық жетіспеушілігі, шаршау жағдайы және қорғаныстың болмауы жарақат қаупін арттырады. Үй жарақаттары да маңызды себеп болып табылады. Жиһаз бұрыштарына соғылу, есік қаңқасына ұру, ауыр заттардың қолдың үстіне түсуі сияқты жағдайлар боксші сынығына әкелуі мүмкін. Жұмыс орнында орын алатын жазатайым оқиғалар әсіресе ауыр өнеркәсіп пен құрылыс саласында жұмыс істейтіндерде жиі кездеседі.

Алкоголь және заттарды тұтыну үйлесімнің бұзылуына және қате шешім қабылдауға байланысты жарақат алу қаупін едәуір арттырады. Бұл жағдайдағы тұлғалар қауіпті әрекеттерге баруға бейім келеді және нәтижесінде қол жарақаттары орын алуы мүмкін. Жас факторы да маңызды. Жас ересектер, әсіресе 15-35 жас аралығындағы ер адамдар ең жоғары қауіп тобын құрайды. Бұл топ физикалық белсенділік деңгейінің жоғары болуына және кейде қауіпті әрекеттерге бейімділігіне байланысты көбірек жарақат алады.

Боксші сынығының белгілері қандай?

Боксші сынығының белгілері жарақаттан кейін бірден пайда болады және көбінесе науқастармен оңай байқалады. Боксші сынығының белгілерін төмендегідей тізбектеуге болады:

Ауырсыну: Ең айқын симптом – жарақат аймағында сезілетін қатты ауырсыну. Бұл ауырсыну қозғалыс кезінде күшейеді және тыныштық күйінде де жалғасуы мүмкін.

Ісіну: Ісіну жарақаттан кейінгі алғашқы сағаттарда айқындала түседі және әсіресе қолдың дорсальді (үстіңгі бетінде) бөлігінде жинақталады. Ісінумен бірге жергілікті температураның көтерілуі мен қызаруы да байқалуы мүмкін. Қол бетіндегі ісіну кейде жарақаттан үлкенірек болып көрініп, науқасты алаңдатуы мүмкін.

Көгеру: Көгеру мен түстің өзгеруі жарақаттан кейін сағаттар өткен соң пайда болады. Бастапқыда қызыл-күлгін реңкте болатын түс өзгеруі кейінгі күндері сары-жасыл реңктерге ауысады. Бұл жағдай тін астында орын алатын қан кетудің және сауығу процесінің табиғи бөлігі болып табылады.

Функцияның жоғалуы: Функцияның жоғалуы – боксші сынығының ең маңызды белгілерінің бірі. Науқастар кішкентай саусағын толық бүге алмайды және жұдырық жасау кезінде әлсіздік сезінеді. Ұстау күшінің төмендеуі және ұсақ моторлы қозғалыстарда қиындықтар туындайды.

Деформация: Деформация әсіресе орны ауысқан сынықтарда байқалады. Қолдың профилінен қарағанда, метакарпальді бастың батыңқы болуы немесе саусақ орналасуының өзгергені байқалуы мүмкін. Кейбір науқастарда жұдырық жасаған кезде кішкентай саусақ буынының айқындылығы азайғаны көрінеді. Қозғалыстың шектелуі мен ұю сезімі де жиі кездесетін белгілер қатарында. Науқастар қолды толық ашу немесе жабу кезінде қиындықтарға тап болады. Бұл жағдай ауырсынуға да, анатомиялық бұзылуға да байланысты пайда болады.

Боксші сынығын емдеу қалай жүргізіледі?

Боксші сынығын емдеу сынық түріне, орын ауыстыру мөлшеріне, науқастың жасына және белсенділік деңгейіне байланысты анықталады. Емдеу тәсілі консервативті (отасыз) және хирургиялық (ота жасалатын) болып екі негізгі санатқа бөлінеді.

Консервативті емдеу орны ауысуы минималды немесе қабылданетін шектердегі сынықтарда таңдалады. Бұл тәсілде қолдың тиісті позицияда иммобилизациясы (қозғалтпау) қамтамасыз етіледі. Әдетте боксші сынығы шинасы немесе боксші сынығы гипсі қолданылады. Боксші сынығының гипспен жүру мерзімі 4-6 апта аралығында өзгеріп тұрады және сынықтың бітуіне қарай реттеледі. Иммобилизация кезеңінде науқас тұрақты тексерулерге шақырылып, радиологиялық бақылау жасалады. Ауырсынуды бақылау үшін анальгетикалық және қабынуға қарсы дәрілер тағайындалады. Ісінуді азайту мақсатында суық басу және көтеріп қою ұсынылады.

Боксші сынығына ота жасау кейбір арнайы жағдайларда қажет болады. Егер сынықта 40-50 градустан астам қисаю (бұрыштық деформация), саусақтың бұралуы (ротациялық деформация), ашық жарамен бірге сынық немесе бірнеше сынық бар болса, боксші сынығына ота жасау қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, гипс немесе шина сияқты әдістермен сынық дұрыс орнына келтірілмесе де хирургияға жүгініледі. Боксші сынығына сым орнату процедурасы кезінде әдетте сынық сырттай сыммен бекітіледі (жабық редукция және сымдау) немесе ашық түрде ішінен бұранда, пластина немесе сым сияқты материалдармен бекітіледі. Қай әдістің қолданылатыны сынықтың түріне және дәрігердің таңдауына байланысты өзгереді.

Оңалту процесі гипстен кейінгі боксші сынығын емдеудің ажырамас бөлігі болып табылады. Иммобилизация кезеңі аяқталғаннан кейін физиотерапия бағдарламасы басталады. Боксші сынығынан кейінгі физиотерапиялық қозғалыстар бастапқыда пассивті қозғалыстармен басталады. Кейіннен біртіндеп белсенді қозғалыстар мен күшейту жаттығуларына көшіледі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Боксші сынығы қолда кішкентай саусақ тұсында орналасқан бесінші метакарпальді сүйекте пайда болады. Бұл сүйек жұдырықтаған кезде соққыға ең көп ұшырайтын сүйек болып табылады. Травма нәтижесінде пайда болатын бұл сынық, әсіресе қолдың сыртқы бөлігінде ісіну мен пішіннің бұзылуын тудырады. Дұрыс емделмесе, саусақ функциялары зақымдалуы мүмкін. Боксші сынығы әдетте гипс немесе шина көмегімен емделеді. Сынықтың бұрышы көп болмаса және сүйек орнынан аса жылжымаса, хирургиялық араласусыз бекіту жүзеге асырылады. Гипс сүйектің дұрыс бірігуін қамтамасыз етеді. Әдетте 3 пен 6 апта аралығында қолданылады және науқастың қолды пайдаланбауы талап етіледі. Әрбір боксші сынығында ота жасау қажет емес. Алайда, сынық бұрышы 40-50 градустан көп болса, саусақта бұралу болса, сынық орнын ауыстырған болса немесе ашық сынық орын алса, хирургиялық араласу міндетті болады. Сонымен қатар, гипспен түзелмейтін сынықтарда да ота жасау таңдалады. Қай әдістің қолданылатыны сынықтың құрылымына байланысты. Боксші сынығының бірігу мерзімі әдетте 4 пен 6 апта аралығында өзгеруі мүмкін. Алайда, толық функцияны қалпына келтіру адамның жасына, сынықтың ауырлығына және емге деген бағыныштылығына байланысты 6 мен 8 аптаны құрайуы мүмкін. Хирургиялық емдеуден кейін бұл мерзім біраз ұзаруы мүмкін. Белсенді өмірге оралу үшін дәрігердің бақылауы маңызды. Уақытында және дұрыс емделмесе, боксші сынығы тұрақты мәселелерге әкелуі мүмкін. Саусақта пішіннің бұзылуы, қозғалыстың шектелуі немесе күштің жоғалуы дамуы мүмкін. Алайда, ерте диагноз, дұрыс емдеу және одан кейінгі физиотерапия процесі арқылы науқастардың көпшілігі қолдарын толық пайдалана алатын жағдайға жетеді. Тұрақты зақымдар әдетте назардан тыс қалған жағдайларда кездеседі. Боксші сынығы емделмесе, күрделі асқынулар туындауы мүмкін. Емделмеген жағдайлар тұрақты функция жоғалтуына, пішіннің бұзылуына, созылмалы ауырсынуға және қозғалыстың шектелуіне әкелуі мүмкін. Дұрыс бірікпеумен қатар псевдоартроз (сүйектің бірікпеуі) дамуы мүмкін. Сонымен қатар сіңірдің жабысып қалуы және буынның қатаюы сияқты екінші дәрежелі проблемалар да пайда болуы мүмкін. Әсіресе гипстен кейін немесе хирургиялық араласудан кейін физиотерапия қажет болуы мүмкін. Қол бұлшықеттерінің қайта күш алуы, буын қозғалыстарының қалыпты жағдайға оралуы үшін оңалту бағдарламалары қолданылады. Физиотерапияның арқасында саусақтардың бұрынғы икемділігі мен күші қайтадан қалпына келеді. Бұл процесс әдетте бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Ота жасау сынық бұрышы 40-50 градустан көп болса, саусақта бұралу бұзылысы болса, бірнеше сүйек сынған болса немесе ашық сынық орын алса міндетті болады. Сонымен қатар гипске қарамастан сынық орнына түспесе де хирургия таңдалады. Хирург жағдайды бағалап, ең қолайлы әдісті анықтайды. Алғашқы күндері суық компресс қолдану, қолды жүрек деңгейінен жоғары ұстау және демалу ауырсынуды азайтуы мүмкін. Дәрігер ұсынған ауырсынуды басатын дәрілерді де қолдануға болады. Қажетсіз қол қозғалыстарынан аулақ болып, сынық аймағын қорғау қажет. Егер шамадан тыс ауырсыну болса, бұл сынықтың орны ауысқанын білдіруі мүмкін, сондықтан қайта бағалау талап етіледі. Спортқа оралу мерзімі әдетте 6 мен 8 аптаны құрайды. Алайда бұл мерзім сынықтың ауырлығына, емдеу әдісіне және адамның сауығу жылдамдығына байланысты өзгереді. Хирургиялық отадан кейін бұл мерзім біраз ұзаруы мүмкін. Спорт бастамас бұрын міндетті түрде дәрігердің рұқсаты алынуы тиіс және сынық толығымен жазылған болуы қажет. Егер қолыңызда жарақаттан кейін ісіну, ауырсыну немесе пішіннің бұзылуын байқасаңыз, бірден Hisar Hospital Ортопедия мамандарына жазылыңыз. Ерте диагноз қою және дұрыс емдеу арқылы боксші сынығын қауіпсіз түрде жеңе аласыз. Қабылдауға жазылу