Балық қабыршағы ауруы (ихтиоз)

Балық қабыршағы ауруы құрғақ, қабыршақты және қышитын тері көрінісімен сипатталатын денсаулық мәселесі. Генетикалық ауру болып табылатын балық қабыршағы ауруы жиі нәрестелік және балалық шақта дамуы мүмкін. Әлем бойынша кеңінен таралған, ал кейбір түрлері өмірлік қауіп төндіруі мүмкін. Ересектерде белгілі бір жағдайларға байланысты кейін дене бойында пайда болуы мүмкін. Балық қабыршағы ауруы қысқаша ихтиоз деп анықталады. Ең жиі кездесетін балық қабыршағы ауруы түрі “ихтиоз вулгарис” болып табылады және әдетте жеңіл симптомдарға ие. Жеңілден ауырға дейін өзгеретін аралықтарда белгі мен симптом беруі мүмкін. Ихтиоз кейбір адамдарда тек теріге әсер етсе, сирек жағдайда ішкі ағзаларға да әсер етуі мүмкін.

Тұқым қуалайтын балық қабыршағы ауруының гені бір ата-анадан немесе екі ата-анадан да келуі мүмкін. Азырақ жиі кездесетін жағдайда белгілі бір денсаулық мәселелері мен дәрілердің салдарынан генетикалық емес ихтиоз дамуы мүмкін. Балық қабыршағы ауруын емдеудің әзірге нақты емі жоқ, дегенмен симптомдарды басқару мақсат етіледі. Балық қабыршағы ауруымен ауыратын адамдар қозғалыс қабілетінде ақаулар, әлеуметтік өмірдің бұзылуы, психикалық мәселелер сияқты қиындықтарға тап болуы мүмкін. Ауруды басқару жағдайдың түріне және ауырлық дәрежесіне байланысты. Емдеу процедуралары адамның өмір сапасын жақсарту мақсатында өмір бойы созылуы мүмкін.

Балық қабыршағы ауруы дегеніміз не?

Балық қабыршағы ауруы ретінде белгілі “ихтиоз” эпидермалдық жасушалардың жиналуы нәтижесінде қалың, құрғақ және қабыршақты теріні пайда болдыратын ауру. Қалың және қабыршақты тері бейнесі балық қабыршағына ұқсағандықтан осылай аталған. Ихтиозда 20`дан астам ішкі түр бар, ал ең жиі кездесетіні — ихтиоз вулгарис. Ихтиоз вулгарис жағдайлардың шамамен %95-ін құрайды және ең жеңіл ағымды түрі болып табылады.

Балық қабыршағы ауруының белгілері туылғанда немесе туылғаннан кейінгі алғашқы бірнеше жыл ішінде пайда болуы мүмкін. Сирек жағдайда ересектерде де ихтиоз вулгарис дамуы мүмкін. Ересектерде байқалатын ихтиоз “алынған” деп жіктелуі мүмкін. Алынған ихтиоз жиі қатерлі ісік, бүйрек жеткіліксіздігі және АИТВ (HIV) сияқты ауру немесе дәрілерге байланысты дамитын жағдай.

Азырақ кездесетін ихтиоз түрлері — Х-ге байланысты, ламеллярлы түр және Харлекин түрі ихтиоз. Харлекин түрі туылғанда байқалады және бүкіл дененің қабыршақты терімен жабылуынан пайда болады. Ламеллярлы түрдегі ихтиоз нәресте коллодий қабықшасымен туады, ал бірнеше апта ішінде қабық түскен кезде дененің едәуір бөлігінде қабыршақты тері ашылады. Х-ге байланысты ихтиоз болса өмірдің алғашқы 3–6 айында, әдетте ер балаларда мойын, дене және аяқтың қабыршақтануы.

Балық қабыршағы ауруының гені бір немесе бірнеше ауру генін тасымалдайтын ата-анадан келуі мүмкін. Бұл ата-аналардың балық қабыршағы ауруына ие болуы керек екенін көрсетпейді. Тек тасымалдаушы ата-ана да генетикалық түрде ауруды беруде әсер етеді. Тұқым қуалайтын денсаулық мәселесі болған балық қабыршағы ауруы кейбір жағдайларда жеңіл өтуі мүмкін. Сондықтан ол аса құрғақ теріммен шатастырылуы және байқалмауы мүмкін. Ихтиоз суық және құрғақ қыс мезгілінде күшеюі, ал ыстық, ылғалды жаз мезгілдерінде жеңілдеуі мүмкін. Ихтиоз түрлері әртүрлі белгі берсе де, мінездемелік түрде құрғақ, қабыршақты және бүдір тері құрылымын көрсетеді.

Балық қабыршағы ауруы қалай пайда болады?

Балық қабыршағы ауруы гендердегі мутациялар нәтижесінде пайда болады. Мутацияның бірнеше түрі бар, және бұл үлгілер ихтиоздың әртүрлі түріне әкелуі мүмкін. Адамдардың қалыпты өмір циклінде тері түседі және жаңа тері қабатының дамуы жалғасады. Теріде балық қабыршағы ауруының болуы ген өзгерісіне байланысты бұл циклді қамтамасыз ете алмайды. Оның орнына түсуден кейін терінің тез дамуы, өте баяу тері түсуі немесе тері дамуынан гөрі көбірек тері түсуі орын алуы мүмкін. Бұл жағдай тері пайда болуының тепе-теңдігін бұзуы мүмкін. Ата-аналардың біреуінде немесе екеуінде байқалатын мутациялар тұқым қуалайтын ауруының пайда болуында әсер етеді. Ата-аналарда ихтиоз болмаса да, генетикалық түрде мутация тасымалдануы мүмкін.

Баланың ұрық дамуы кезінде пайда болатын мутациялар да ауруды қалыптастыруға ықпал етуі мүмкін. Бұл жағдайларда теріні сыртқы қабатының қалыптасуына және өлі тері жасушаларының шығарылуына мүмкіндік беретін филаггрин ақуызы жеткіліксіз болуы мүмкін. Гендердің әсерінен бөлек кейбір медициналық жағдайлар мен дәрілер “алынған ихтиоздың” дамуына себеп болуы мүмкін. Алынған балық қабыршағы ауруының себептері саркоидоз, қатерлі ісіктер, АИТВ (HIV), бүйрек жеткіліксіздігі; симетидин, клофазимин немесе никотин қышқылы болуы мүмкін.

Балық қабыршағы ауруының белгілері қандай?

Балық қабыршағы ауруының белгілері кейбір адамдарда жеңілірек болғандықтан, ихтиоз анықталмауы мүмкін. Бұл жағдайда аса құрғақ теріні бақылауға алу мақсатында көптеген адамдар нымдатқыш және басқа да өнімдерге жүгінуі мүмкін. Теріде балық қабыршағы ауруы кейде күрделірек денсаулық мәселелері анықталғаннан жылдар өткен соң пайда болуы мүмкін. Соған қарамастан ихтиоз ұқсас және жалпы түрде мынадай белгілер мен симптомдарға ие:

Құрғақ және қышитын тері,

Теріде қызару,

Ақ, сұр немесе қоңыр және бүдір қабыршақты тері,

Табан мен алақанда лас түсті қалыңдаған тері,

Табан мен алақандағы терең сызықтар немесе жарықтар

Қолдарда, жамбас пен санда ұсақ бүдір ісінулер (keratosis pilaris),

Дененің шамадан тыс қызуы және жеткілікті терлей алмау.

Қосымша ретінде ихтиоз түріне байланысты әртүрлі белгілер байқалуы мүмкін. Олардың арасында ең жиі кездесетіндері:

Теріні қатаюы,

Буындардың қимылында қиындық,

Сынғыш және түсетін шаш,

Жарылып, жараға айналатын көпіршіктер,

Есту қиындығы,

Қабақтарда және көздерде құрғақтық.

Балық қабыршағы ауруы нәресте туылғанда байқалуы мүмкін болса да, бірнеше айдан кейін де пайда болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда бала кішкентай немесе үлкенірек кезінде ихтиоз дамуы мүмкін.

Балық қабыршағы ауруы қалай диагноз қойылады?

Ихтиоз тері ауруы жиі тері құрғақтығымен шатастырылуы мүмкін және кейде оңай анықталмауы мүмкін. Дерматологыңыз балық қабыршағы ауруының диагнозы үшін бірнеше бағалау жүргізуі мүмкін. Физикалық тексеруде белгілер мен симптомдар қаралады. Сонымен қатар отбасында және жақын туыстарда ихтиоздың бар-жоғы сұралуы мүмкін. Белгілердің қашан пайда болғаны, басқа денсаулық мәселесінің бар-жоғы, басқа қолда бар тері аурулары анықталады. Бұдан бөлек қолданылатын дәрілер мен қосымшалар бағаланады. Балық қабыршағы тері ауруы басқа тері ауруларына ұқсас көрінуі мүмкін. Басқа тері ауруларынан ажырату мақсатында тері бөлігінің үлгісін алу қажет болуы мүмкін. Биопсиямен алынған тері тіні микроскоп астында зерттеледі. Биопсия оңай және жылдам жүргізіледі және генетикалық тексерулерде де қолданылуы мүмкін. Дәрігеріңіз нақты диагноз аясында қан және сілекей тексерулерін де тағайындауы мүмкін.

Балық қабыршағы ауруы қалай емделеді?

Балық қабыршағы ауруын емдеудің нақты әдісі жоқ. Қолданыстағы ихтиоз емінің негізгі мақсаты — теріні қабыршақтанудан қорғау және ылғалдандыру. Теріні түсуін қолдау терінің құрғап кетуін, жарылуын және жұғуын болдырмауы мүмкін. Ихтиоз ауруы бар адамдардың тұрақты түрде түсуді және ылғалдандыруды қамтамасыз етуі қажет болуы мүмкін. Осы тұрғыдан ихтиоз ауруын емдеу симптомдарды басқаруға немесе жеңілдетуге бағытталады. Емдеу жоспарында мыналар қамтылуы мүмкін:

Топикалық (жергілікті) агенттер: Топикалық қолданулар қабыршақтануды азайтуға, теріні гидратациялауға және ылғалдандыруға көмектеседі. Крем және майлар түрінде қолданылатын агенттер ауыр жағдайларда ішке қабылданатын ретиноидтар түрінде қабылдануы мүмкін. Сонымен қатар қосымша жұқпасы бар науқастарға ішке антибиотиктер тағайындалуы мүмкін.

Ауызша дәрілер: Ауызша ретиноидтар ауыр ихтиоз ағымында таңдаулы дәрілер болып табылады. Ламеллярлы, Х-ге байланысты және ихтиозға байланысты эритродермиясы бар науқастар үшін ретиноидтардан пайда көруге болады. Балық қабыршағы ауруына арналған дәрілер төмен дозада және әдетте өмір бойы қолдануды талап етуі мүмкін.

Өмір салты әдеттері: Темекі және темекі өнімдерін азайту, тітіркендіруші заттардан аулақ болу, жылы ванна мен жеңіл тазалағыштарды қолдану, көп сұйықтық ішу және ваннадан кейін нымдатқыш жағу жалпы тері көрінісін жақсартуға көмектеседі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Ихтиоз — тері құрғақтығы, жұқпалы тері ауруы емес. Көбінесе генетикалық факторлардан, ауыр денсаулық мәселелерінен және кейбір дәрілерден туындауы мүмкін. Балық қабыршағы бар науқастар байланыс немесе басқа жолдармен ауруды таратпайды. Ихтиоз генетикалық жағдайларға байланысты дамитын тері ауруы. Ата-аналардың біреуінен немесе екеуінен келетін ген мутациялары балада балық қабыршағы ауруын тудыруы мүмкін. Ауруды диагностикалауда отбасылық анамнез бағаланады және қауіп болжануы мүмкін. Алайда барлық ихтиоз жағдайлары генетикалық факторлар себебінен пайда болды деп айтуға болмайды. Балық қабыршағы ауруының нақты емі жоқ, бірақ мазалайтын симптомдарды жеңілдету мүмкін. Балық қабыршағы ауруына көмектесетін тәсілдерге теріні ылғалдандыру, жеңіл қырып тазалау, астындағы ауруларды емдеу, тағайындалған антибиотиктер мен топикалық дәрілерді қолдану жатуы мүмкін. Балық қабыршағы ауруына нақты емдеу әдісі жоқ болғандықтан, толық емдеу мүмкін емес. Балық қабыршағы ауруын емдеуде белгілерді жақсарту немесе бақылауға алу мақсат етіледі. Осылайша күнделікті іс-әрекеттер мен әлеуметтік өмірдің бұзылуының алдын алуға болады. Жалпы және тері денсаулығыңыз үшін тексерулеріңізді елемеңіз. Hisar Hospital Intercontinental`да балық қабыршағы ауруын диагностикалау және емдеуге бағытталған қызметтер көрсетіледі.