Çift görmə olaraq da bilinen diplopi, hər yaşdan insanı təsir edə bilər, lakin 60 yaşdan yuxarı fərdlərdə daha çox görülür. Bu yazıda, diplopi simptomları, binokulyar diplopi nədir, vertikal diplopi nədir və horizontal diplopi nədir kimi fərqli növlərini araşdıracağıq. Həmçinin, diplopi müalicə variantlarını və diaqnostika metodlarını ətraflı şəkildə müzakirə edəcəyik.
Diplopi (Çift Görmə) Nedir?
Bir obyektə baxdığınızda tək görüntü əvəzinə iki ayrı görüntü hiss edirsinizsə, bu vəziyyət diplopi adlanır. Çift görmə şikayəti olan şəxslərdə görüntülərdən biri adətən aydın, digəri isə daha bulanıq və ya kölgəli bir görüntü şəklində ortaya çıxır.
Diplopi Necə Oluşur?
Normal görmə prosesində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır və beyin bu iki görüntünü birləşdirərək tək bir şəkil yaradır. Lakin gözlərin hizalanmasında və ya göz hərəkətlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda, hər göz fərqli bir nöqtəyə fokuslanır. Bu halda beyində iki ayrı görüntü meydana gəlir və çift görmə hissi yaranır.
Görmə oxunun pozulması nəticəsində gözlərdə şaşılıq yarana bilər. Bu halda obyektlər retinaya fərqli bucaqlarda düşür və diplopi meydana gəlir. Çift görmə göz əzələlərində, göz əzələlərinə gedən sinirlərdə və ya beyindəki bir xəstəlik nəticəsində inkişaf edə bilər.
Binokulyar Diplopi Nedir?
Binokulyar diplopi, çift görmənin ən yaygın növüdür və hər iki göz açıq olduqda meydana gəlir. Bu halda əsas səbəb, hər iki gözün hərəkətlərindəki koordinasiyanın pozulmasıdır. Binokulyar diplopidə xəstə hər iki görüntünün də aydın olduğunu bildirir.
Binokulyar diplopi vəziyyətini anlamaq üçün sadə bir test edə bilərsiniz. Hər hansı bir gözünüzü əlinizlə bağlayıb bir obyektə baxdığınızda tək görürsünüzsə, binokulyar diplopi var deməkdir. Başqa sözlə, çift görmənin meydana gəlməsi üçün hər iki gözün də açıq olması lazımdır. Adətən gözlərin hizalanması və ya göz əzələlərinin koordinasiyasında bir problem olduqda meydana gəlir və çox vaxt arxasında yatan sağlamlıq problemlərinin bir əlaməti ola bilər.
Monoküler Diplopi Nedir?
Monoküler diplopi, binokulyar diplopiyə nisbətən daha nadir görülür. Bu halda tək bir göz açıq olduqda və ya digər göz bağlandığında belə çift görmə davam edir. Monoküler diplopidə bir görüntü daha aydın, digər görüntü isə bir az daha bulanıq olaraq hiss edilir.
Yalnız problemli olan göz bağlandığında çift görmə ortadan qalxır, sağlam göz bağlandığında isə diplopi davam edir. Eyni anda tək gözdən iki görüntü meydana gəlir və bu vəziyyət gözdəki optik sistemdə və ya retina ilə bağlı bir problemə işarə edir. Monoküler diplopi adətən göz kürəsinin görmə oxunu meydana gətirən strukturlarda yaranan problemlərdən qaynaqlanır.
Diplopi (Çift Görmə) Nedenləri Nelərdir?
Çift görmə probleminin arxasında çox fərqli sağlamlıq problemləri ola bilər. Diplopi səbəbləri göz quruluşundan beyin xəstəliklərinə qədər geniş bir spektrda dəyişir. Bəzi hallar müvəqqətidir və öz-özünə düzəlir, bəziləri isə ciddi tibbi müdaxilə tələb edir.
Göz Əzələlərinə Bağlı Səbəblər
Gözlərinizi hərəkət etdirən altı fərqli əzələ var. Bu əzələlərin uyğun işləməsi sayəsində hər iki göz eyni nöqtəyə fokuslanır. Göz əzələlərinin zəifləməsi və ya iflic olması, gözlərin düzgün hizalanmamasına səbəb olur.
Şaşılıq, göz əzələlərinin uyumsuz işləməsi nəticəsində meydana gələn yaygın bir problemdir. Göz əzələlərinin effektiv işləməməsi, gözlərin uyğun fokuslanmasını çətinləşdirir və diplopi əlaməti yaradır. Xüsusilə tiroid xəstəliklərində göz əzələlərinin tutulması çift görməyə səbəb ola bilər.
Miyasteniya gravis kimi xəstəliklər, immun sisteminin sinirlər və əzələlər arasındakı əlaqəni bloklaması ilə inkişaf edir. Bu halda göz əzələlərində əlavə zəiflik meydana gəlir və diplopi ortaya çıxır.
Kornea və Lens Problemləri
Kornea, gözün ön hissəsindəki şəffaf təbəqədir və işığın düzgün qırılmasını təmin edir. Kornea zədəsi, yaralanmalar, infeksiyalar və ya keratokonus kimi hallardan qaynaqlana bilər. Keratokonus, korneanın konus formasında incəlməsi və yumrulanmasıdır.
Katarakt, göz merceyinin bulanıqlığı səbəbindən işığın kifayət qədər fokuslanmamasına səbəb olur. Lens bulanıqlığı, işıq şüalarının fərqli istiqamətlərə yayılmasına və bir neçə görüntü yaratmasına yol açır. Astiqmatizm də çift görmənin yaygın səbəblərindən biridir.
Quru göz sindromu, yetersiz və ya keyfiyyətsiz gözyaşı səbəbindən diplopiyə səbəb ola bilər. Həmçinin refraktiv cərrahiyalardan sonra kornealardakı dəyişikliklər səbəbindən müvəqqəti diplopi yaşana bilər.
Sinir Sistemi və Beyin Xəstəlikləri
Beyin sapı problemləri, göz hərəkətlərini idarə edən sinirləri təsir edərək çift görmə yarada bilər. İnmə, beyinə gedən qan axınının kəsilməsi və ya azalması nəticəsində yaranır və diplopi əlaməti görülə bilər.
Beyin anevrizmaları, qan damarlarında balonlaşma və ya zəifləmə halıdır. Beyin şişləri, göz əzələlərini və ya sinirlərini təsir edərək çift görməyə səbəb ola bilər. Multipl skleroz kimi xəstəliklər, beyin və onurğa beynində sinir zədələnməsinə yol açır.
Kranyal sinir ifliclərinə diabet, baş travması, şiş və ya yüksək təzyiq səbəb ola bilər. Meningit, mərkəzi sinir sistemini təsir edən infeksiyalardır və diplopi yarada bilər.
Digər Risk Faktorları
Diabet, göz əzələlərini bəsləyən sinirlərə zərər verə bilər. Tiroid xəstəlikləri, gözlərdə şişmə və göz əzələlərinə təzyiq edərək çift görməyə səbəb olur.
Müvəqqəti diplopi səbəbləri arasında alkoqol istehlakı, aşırı yorğunluq və yuxu pozuntuları var. Benzodiazepinlər kimi dərmanlar da müvəqqəti çift görmə yarada bilər. Baş travmaları, göz əzələlərində və ya sinirlərində zədələnməyə səbəb olaraq diplopi yaradır.
Diplopi Belirtisi və Semptomları
Diplopi əlaməti müxtəlif formalarda özünü göstərə bilər və şəxsdən şəxsə fərqlənə bilər. Əlamətlərin şiddəti, arxasında yatan səbəbə bağlı olaraq dəyişir. Bəzi xəstələr yüngül narahatlıq yaşarkən, bəziləri gündəlik fəaliyyətlərini təsir edəcək dərəcədə simptomlarla qarşılaşır.
Çift Görmə Şikayəti
Tək bir obyektin iki görüntü olaraq hiss edilməsi, diplopinin ən açıq xüsusiyyətidir. Görüntülər üfüqi, şaquli və ya diaqonal şəkildə ortaya çıxa bilər. Obyektlərin yan-yana, üst-üstə və ya diaqonal hiss edilməsi halları ilə qarşılaşa bilərsiniz.
Bir obyektin bir neçə şəkildə göründüyünü və ya iki fərqli yerdə olduğunu hiss edə bilərsiniz. Görüntülərin konturları aydın olmaya bilər və ya iki görüntü bir-birinə qarışa bilər. Həmçinin görüntülər bulanıq və ya kölgəli şəkildə hiss edilə bilər. Bu vəziyyət ətrafınızdakı ilə olan qarşılıqlı əlaqənizi çətinləşdirir.
Baş Ağrısı və Baş Dönməsi
Diplopi yaşayan şəxslərdə baş ağrıları yüngüldən şiddətliyə qədər dəyişə bilər. Gözlərdə meydana gələn təzyiq, zorlanma və zədələnmə səbəbindən baş ağrısı ortaya çıxır. Gözlərin fərqli nöqtələrə fokuslanması və beyindəki görüntülərin uyumsuzluğu səbəbindən baş ağrısı inkişaf edə bilər.
Baş dönməsi, diplopi ilə sıxça görülən bir simptomdur. Çift görmə tarazlığın qorunmasını çətinləşdirərək baş dönməsinə səbəb olur. Tarazlıq itkisinə bağlı olaraq baş dönməsi meydana gəlir. Bənzər şəkildə tarazlıq problemləri yaşanması, yaşam keyfiyyətinizi azalda bilər.
Görmə pozuntuları səbəbindən mədə bulantısı və ümumi narahatlıq hissi ortaya çıxa bilər. Mədə bulantısı və qusma kimi həzm sistemi problemləri də görünə bilər.
Göz Hərəkətlərində Ağrı
Gözlərin hərəkət etdirilməsi zamanı yaşanan ağrılar diplopi ilə əlaqəlidir. Diplopiyaya bağlı olaraq gözlərin bir və ya ikisinin hərəkəti zamanı ağrı simptomu ortaya çıxa bilər. Xüsusilə gözlərin ən kiçik hərəkətində belə ağrı meydana gəlir.
Bir və ya iki gözdə göz hərəkətləri ilə yaranan ağrı yaşanabilir. Göz hərəkətlərində məhdudiyyət, çift görmənin bir əlamətidir. Gözlərin istəksiz olaraq fərqli yönlərə kayması və ya fokuslanma çətinliyi kimi hallar müşahidə edilə bilər.
Göz Yorğunluğu və Bulanıq Görüş
Diplopi yaşayan şəxslərdə gözlərdə yorğunluq hissi sıxça ortaya çıxır. Gözləri aydınlaşdırmaq və ya fokuslamaq üçün davamlı cəhd göstərmək məcburiyyətində qalmaq, gözlərin yorğun hiss edilməsinə səbəb olur. Kaş ətrafında, şakaklarda və göz qapaqları ətrafında ağrı ola bilər.
Xəstələrin bir və ya hər iki gözündə görünən bulanıq görmə vəziyyəti, ümumi görmə keyfiyyətini azaldır. Göz qapağında düşmə meydana gələ bilər. Göz qapağı olması gərəkdiyindən daha aşağıda ola bilər və görməni təsir edə bilər. Göz qapaqlarında görünən düşüklük, diplopinin əlamətləri arasında sıralana bilər.
Diplopi Necə Teşhis Edilir?
Çift görmə şikayəti ilə həkimə müraciət etdiyinizdə, diaqnostika prosesi ətraflı bir qiymətləndirmə ilə başlayır. Həkiminiz əvvəlcə diplopi əlamətinin nə zaman başladığını, hansı hallarda artdığını və ya azaldığını öyrənməyə çalışır. Daha əvvəl keçirdiyiniz göz xəstəlikləri, travma və sistemik xəstəlik tarixiniz ətraflı şəkildə sorğulanır.
Belirtilərinizi və şikayətinizi tam olaraq ifadə etmək, həkiminizin hansı testlərin faydalı olacağına qərar verməsinə kömək edir. Diabet, tiroid və ya nevroloji pozuntular kimi xroniki xəstəlikləriniz varsa mütləq bildirməlisiniz. Ailə üzvlərində diplopi tarixi də mühüm bir məlumatdır.
Göz Müayinəsi və Testlər
Fiziki müayinə zamanı həkiminiz gözlərinizin struktural xüsusiyyətlərini və hərəkət qabiliyyətini qiymətləndirir. Bağlama testi ilə diplopinin monoküler mi, yoxsa binoküler mi olduğu asanlıqla başa düşülür. Göz hərəkətləri müayinəsində bütün baxış istiqamətlərində gözün performansı qiymətləndirilir. Əzələ və ya sinir mənbəli məhdudiyyət olub-olmadığına baxılır.
Cover-uncover testi və alternativ cover testi tətbiq edilərək gözlər arasındakı gizli kayma və ya aşkar kayma aşkar edilir. Prizma testləri sayəsində çift görmənin dərəcəsi və hansı yöne nə qədər kayma olduğu ölçülür. Biomikroskopiya ilə gözün ön seqmenti incələnir. Kornea, iris və lens ətraflı şəkildə qiymətləndirilir.
Göz dibi müayinəsi zamanı retina, optik sinir və damarsal struktur yoxlanılır. Qırma qüsurları müəyyən edilərək astiqmatizm və ya hipermetropiya kimi problemlər aşkar edilir. Kornea və lens araşdırması aparılaraq katarakt və ya keratokonus araşdırılır.
Hess Screen testi, göz əzələlərinin çalışma nizamını və gözlər arasındakı koordinasiyanı qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Bu test sayəsində hansı göz əzələsinin zəif çalışdığı və gözlərin hansı yöne kaydığı müəyyən edilə bilər.
Görüntüləmə Metodları
Sinir sistemini və ya orbita bölgəsini maraqlandıran şübhələr varsa beyin görüntülənməsi tələb olunur. MRI müayinəsi çift görmə ilə müraciət edən hər xəstədə edilməli olan bir testdir. Bəzi hallarda dərmanlı MRI çəkilməsi lazım ola bilər.
BT taraması da diplopi diaqnozu üçün istifadə olunan görüntüləmə metodları arasındadır. Xüsusilə nevroloji xəstəliklər baxımından qiymətləndirmə aparılır. MR venografi müayinələri də lazım görüldüyündə tətbiq edilir.
Nevroloji Qiymətləndirmə
Qan testləri ilə diabet və tiroid pozuntusu kimi sistemik xəstəliklərin göstəricilərinə baxılır. Tiroid funksiyası testləri aparılaraq Graves xəstəliyi araşdırılır. Qan şəkəri testi və toksiklik testləri də tətbiq edilə bilər.
Miyasteniya gravis kimi hallar üçün elektrofizioloji testlər yol göstərici ola bilər. Tək lif EMG və əzələ fermentləri araşdırmaları lazım ola bilər. Antikor testləri də diplopinin mənbəyini tapmaq üçün istifadə olunur.
Səbəbin ortaya qoyulmadığı hallarda beyin onurğa suyu müayinəsi aparılır. Bu müayinə ilə baş içi təzyiqin ölçülməsi və başqa bir xəstəlik olub-olmadığı haqqında mühüm ipucları əldə edilir.
Diplopi Müalicəsi Necə Aparılır?
Müalicə metodunun seçimi, diplopiyaya səbəb olan probleminə görə müəyyən edilir. Arxasında yatan xəstəlik ortadan qaldırıldığında çift görmə sıxlıqla düzəlir. Həkiminiz əvvəlcə əsas problemi müəyyən edir və ona uyğun müalicə planı hazırlayır.
Gözlük və Kontakt Lens Müalicəsi
Prizma lenslər, binokulyar diplopi müalicəsində tez-tez başvurulan bir metodudur. Bu xüsusi lenslər işığı qıraraq gözlərinizin daha doğru nöqtədə fokuslanmasına kömək edir. Görüntünü yenidən hizalayaraq çift görmə problemini azaldır.
Prizmatik gözlüklər, göz əzələlərindəki dengesizlik səbəbindən yaranan diplopi hallarına təsirli nəticələr verir. Yüngül şaşılıq və ya qırma qüsurlarına bağlı çift görmə halında seçilir. Astiqmatizm kimi qırma qüsurları uyğun gözlük və ya lens istifadəsi ilə düzəldilə bilər.
Kontakt lens istifadəsi də bəzi xəstələrdə diplopi müalicəsinə kömək edir. Xüsusi kontakt lenslər reçetə edilərək görmə problemini aradan qaldıra bilər. Quru göz səbəbiylə çift görmə hallarında süni gözyaşı damlası istifadə olunur.
Göz İdmanları və Bantlar
Göz əzələlərinin koordinasiyasını artırmaq məqsədilə xüsusi idman proqramları tətbiq oluna bilər. Bu idmanlar göz əzələlərini gücləndirir və gözlər arasındakı uyumu artırır. Xüsusilə binokulyar diplopi üçün faydalı nəticələr verir.
Göz bantları müvəqqəti bir həll olaraq istifadə olunur. Bir gözün müəyyən bir müddət bağlanması bəzi hallarda kömək edə bilər. Lakin bu metod kalıcı həll olaraq seçilmir. Göz bağlama müalicəsi beyinə doğru vizual siqnal göndərmək üçün tətbiq olunur.
Dərman Müalicəsi
Diabet söz konusu olduqda dərman və ya insulin müalicəsi başlanır. Qan şəkəri səviyyələrinin nəzarət altına alınması, diabetik nevropatiya səbəbindən yaranan çift görmə problemini yüngülləşdirir. Tiroid xəstəliklərinin müalicəsi ilə göz əzələlərinə olan təzyiq azaldıla bilər.
Botoks inyeksiyaları göz əzələlərindəki dengesizlikləri aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Botulinum toksin inyeksiyaları adətən müvəqqəti çift görmə hallarına görə seçilir. Erken dövrdə tətbiq olunan Botoks müalicəsi ilə diplopi ortadan qaldırıla bilər.
Multiple skleroz kimi nevroloji hallar varsa xəstəlik nəzarət altına alındığında diplopi azala bilər. Sinir iflici hallarında dərman müalicəsi ilə izlənilir.
Cərrahi Müdaxilə Seçimləri
Göz əzələlərində zəiflik və ya zədələnmə səbəbindən əzələ sıxışması varsa əməliyyat lazım ola bilər. Cərrahi müalicə göz əzələlərindəki problemləri düzəltmək üçün tətbiq olunur. Şaşılıq və ya travma kimi hallarda cərrahi həll təmin edir.
Graves xəstəliyinə bağlı diplopi varsa cərrahi müdaxilə düşünülür. Katarakt cərrahisi lens bulanıqlığına bağlı çift görmənin müalicəsində seçilir. Göz əzələlərinin mövqeyini düzəltmək məqsədilə edilən əməliyyatlar gözlərin uyumunu təmin edir.
Gec dövrdə əməliyyatla müalicə etmək gərəkdir. Beyin şişi, anevrizma kimi səbəblərdən qaynaqlanan çift görmə müalicəsində əsas səbəbin ortadan qaldırılacağı şəkildə müalicələr tətbiq olunur.
Diplopi Haqqında Sık Sorulan Suallar
Diplopi ilə bağlı maraq doğuran sualların cavablarını bu bölümdə tapa bilərsiniz. Xəstələr tez-tez müalicə prosesi, hansı həkimə müraciət etməli olduqları və vəziyyətin ciddiliyi haqqında məlumat almaq istəyir.
Çift görmə öz-özünə keçərmi?
Yorğunluq, stress və ya alkoqol istehlakı kimi müvəqqəti faktorlar göz əzələlərinin uyumsuz çalışmasına səbəb ola bilər. Bu hallarda çift görmə qısa müddətdə öz-özünə düzələ bilər. Lakin adətən arxasında yatan sağlamlıq problemlərindən qaynaqlandığından kalıcı hala gələrsə tibbi müdaxilə tələb olunur.
Aydın şəkildə davam edən və ya tez-tez təkrarlanan çift görmə vəziyyətində mütləq qiymətləndirmə tələb olunur. Qısa müddətdə yaxşılaşsa belə, doktor nəzarəti vacibdir. Nadir hallarda xəstəlik kalıcı sinir zədələnməsinə səbəb olarsa diplopi kalıcı olur.
Diplopi hansı bölməyə baxmaq lazımdır?
Çift görmə problemləri ilə adətən göz xəstəlikləri və ya nevrologiya bölümü məşğuldur. Göz xəstəlikləri mütəxəssisinə müraciət edərək proses aparılır. Tək gözlə baxarkən çift görmə yaşayırsınızsa problem ehtimal ki, gözdən qaynaqlanır.
İki gözdə də təcrübə olduğunda problem adətən sinir sistemindən qaynaqlanır. Xüsusilə davamlı olaraq ortaya çıxan diplopi vəziyyətində nevroloji problemlər düşünülə bilər. Ətraflı göz və sinir sistemi müayinələrinin aparılması faydalı olacaqdır.
Vertikal diplopi nədir?
Görüntülərin dikey olaraq üst-üstə hiss edildiyi vəziyyətə vertikal diplopi deyilir. Biri digərinin altında və ya üstündə hiss edilən görüntülərlə qarşılaşırsınız. Adətən gözlərin yuxarı və ya aşağı hərəkətlərindən məsul əzələlərdəki dengesizlikdən qaynaqlanır.
Horizontal diplopi nədir?
İki görüntünün yan-yana görüldüyü çift görmə növüdür. Görüntülər üfüqi olaraq hiss edilir. Adətən gözlərin içə və ya çölə doğru hərəkətini təmin edən əzələlərdəki problemə işarə edir.
Diplopi təhlükəlidirmi?
Görüş sahəsində birdən-birə pozulma olarsa, təcili tibbi müdaxilə tələb edə bilər. Həyati təhlükə yarada biləcək və ya görmə itkisinə səbəb ola biləcək komplikasiyalar inkişaf edə bilər. Şiddətli baş ağrısı, danışıq pozuntusu və ya bədəndə zəiflik müşayiət olunursa, inme kimi hallardan şübhələnilməlidir.
Diplopi birbaşa korluq yaratmır, lakin bəzi mühüm problemlər görmə itkisinə səbəb ola bilər. Felç, nevroloji xəstəliklər və ya beyin şişləri kimi ciddi sağlamlıq problemləri görmə itkisinə yol aça bilər. Buna görə də arxasında yatan problemin aşkar edilməsi və müalicəsi üçün göz doktoruna müraciət etməlisiniz.
Özetle Diplopi (Çift Görmə)
Çift görmə problemi mürəkkəb görünə bilər, lakin düzgün diaqnoz və müalicə ilə həll edilə bilən bir vəziyyətdir. Gözlərinizdə iki görüntü hiss etməyə başladığınızda, əvvəlcə göz doktoruna müraciət edin. Müvəqqəti hallar öz-özünə düzələ bilər, lakin kalıcı və ya tez-tez təkrarlanan çift görmə ciddi sağlamlıq problemlərinin işarəsi ola bilər.
Unutmayın ki, diplopi müalicəsi arxasında yatan səbəbə görə dəyişir. Gözlük, dərman və ya cərrahi kimi müxtəlif variantlar mövcuddur. Erken müdaxilə sayəsində çox hallarda müsbət nəticələr əldə edilir. Buna görə də əlamətləri görməzlikdən gəlməyin, mütəxəssis qiymətləndirməsi alaraq görmə keyfiyyətinizi qoruya bilərsiniz.
Diplopi, tək bir nesneyi iki ayrı görüntü olaraq hiss etmə vəziyyətidir. Bu yazıda diplopinin əlamətləri, səbəbləri, diaqnostika metodları və müalicə variantları ətraflı araşdırılır.
