რა არის ვიტილიგო? რა სიმპტომები აქვს?

ვიტილიგო არის დერმატოლოგიური დაავადება, რომელსაც ახასიათებს კანზე განვითარებადი ღია, თეთრი ლაქები. ის შეიძლება გამოჩნდეს სხეულის ნებისმიერ არეში; თუმცა ყველაზე ხშირად ჩნდება სახეზე, კისერზე, ხელებზე და იმ არეებში, სადაც კანი დაზიანებულია, მაგალითად, ნაოჭების, ჭრილობის ან დამწვრობის ადგილას. ვიტილიგოს განვითარებისა და გავრცელების არე დაავადების ტიპის მიხედვით განსხვავდება. ის აუტოიმუნური დაავადებაა და შემთხვევების ნაწილი გენეტიკურად გადადის. ტკივილს, ანთებასა და შეშუპებას არ იწვევს, თუმცა კოსმეტიკური გარეგნობის გავლენის გამო პაციენტებს შეუძლიათ მკურნალობის მოთხოვნით მიმართონ დერმატოლოგიურ პოლიკლინიკებს.

რა არის ვიტილიგო?

კანისა და თმის ფერს განსაზღვრავს პიგმენტი, სახელად მელანინი. სხვადასხვა მიზეზით ეს პიგმენტი იკარგება, რაც იწვევს კანის ფერის ნორმაზე უფრო ღია ჩანს. კანის ფერის ამ არათანაბარ დაკარგვას ვიტილიგოს დაავადება ეწოდება. ვიტილიგოს დაწყება, როგორც წესი, ოციანი წლების შუა პერიოდშია, თუმცა ის ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს. ლაქების ზომა და რაოდენობაც პაციენტის მიხედვით განსხვავდება. დროთა განმავლობაში პროგრესირებით კანის უფრო ფართო არეებშიც შეიძლება გამოიწვიოს პიგმენტის დაკარგვა. ვიტილიგო აუტოიმუნური დარღვევაა. აუტოიმუნური დარღვევები წარმოიშობა იმის გამო, რომ ორგანიზმის იმუნური სისტემა საკუთარ ქსოვილებსა და ორგანოებს უტევს. იმუნური სისტემა უტევს პიგმენტურ უჯრედებს, სახელად მელანოციტებს, და ვითარდება კანის გათეთრების დაავადება. ვიტილიგოს მქონე პაციენტების დაახლოებით 15–25%-ს აქვს ერთი მაინც სხვა აუტოიმუნური დარღვევა. თუ სხვა აუტოიმუნური დაავადება არ არსებობს, ვიტილიგო არ მოქმედებს პაციენტის საერთო ჯანმრთელობასა და ფიზიკურ ფუნქციონირებაზე უარყოფითად. ვიტილიგო მსოფლიოში მოსახლეობის 0.5–1%-ზე მოქმედი გავრცელებული დაავადებაა. თავის კანზე განვითარებულმა ვიტილიგომ შეიძლება გამოიწვიოს თმისა და ბეწვის თეთრად ან ვერცხლისფრად გადაფერვა. ვიტილიგოს ოთხი ძირითადი ტიპი არსებობს:

არასეგმენტური ვიტილიგო: ვლინდება სხეულის ორივე მხარეს და იმავე ნაწილებში. ვიტილიგოს ყველაზე გავრცელებული ტიპია. ფერის დაკარგვა სწრაფია და წარმოქმნის ლეზიებს, რომლებიც სხეულის ფართო ნაწილებს ფარავს.

სეგმენტური ვიტილიგო: როგორც წესი, ბავშვობის ასაკში ვლინდება და მხოლოდ ერთ არეს აზიანებს. ეს არე შეიძლება იყოს ფეხი, ხელი ან სახის ნაწილი. ის ძალიან იშვიათია; ფერის შეცვლის არეებში თმის ცვენაც ხდება. სეგმენტური ვიტილიგო ასევე ცნობილია როგორც ცალმხრივი ვიტილიგო. ამ ტიპის ვიტილიგოს პროგრესირება, როგორც წესი, გამოვლენიდან 1–2 წლის შემდეგ ჩერდება.

შერეული ვიტილიგო: სეგმენტური და არასეგმენტური ვიტილიგოს ნარევია და იშვიათია.

არაკლასიფიცირებული ვიტილიგო: არსებობს ლოკალური, გენერალიზებული და უნივერსალური ქვეტიპები. ლოკალური ვიტილიგო ხასიათდება დეპიგმენტაციით სხეულის მხოლოდ ერთ ან რამდენიმე არეში. გენერალიზებული ვიტილიგო ყველაზე ხშირი ქვეტიპია და სხეულზე გავრცელებული დეპიგმენტაციებით ვლინდება. უნივერსალური ვიტილიგო ყველაზე მძიმე ქვეტიპია. კანის ზედაპირის პიგმენტაციის თითქმის მთლიანად დაკარგვა ხდება.

რა არის ვიტილიგოს სიმპტომები?

ვიტილიგოს სიმპტომები შეიძლება იყოს მსუბუქი და მოიცავდეს სხეულის მცირე არეს, ან მძიმე და მოიცავდეს კანის ფართო არეს. ძირითადი სიმპტომები კანის ფერის დაკარგვის სახითაა. ფერის ამ ბუნებრივ დაკარგვას დეპიგმენტაცია ეწოდება. ვიტილიგოს სიმპტომები შემდეგნაირად შეიძლება ჩამოვთვალოთ:

კანის ნებისმიერ არეში, განსაკუთრებით ხელებზე, ფეხებზე, მკლავებსა და სახეზე წარმოქმნილი რძისფერ-თეთრი ლაქები,

თავის კანზე პიგმენტაციის დაკარგვის გარდა, თმის გათეთრება,

წამწამებისა და წარბის ნაწილში ფერის ცვლილებები,

პირისა და ცხვირის შიდა ლორწოვან გარსში ფერის ცვლილებები,

ყურებსა და თვალებში შეშუპება და ზოგიერთი ანთებითი მდგომარეობა,

სმენის დაქვეითება,

მგრძნობიარე კანის ქსოვილი,

აუტოიმუნური მდგომარეობებისადმი მიდრეკილება,

თვალის ფერის ცვლილებები,

ზოგიერთ შემთხვევაში დეპიგმენტაციის გარეშე კანზე ქავილის შეგრძნება,

უეცრად დაკარგული და უეცრად აღდგენილი კანის პიგმენტები.

რა იწვევს ვიტილიგოს?

კანსა და თმას ფერს მინიჭებელი პიგმენტები მელანინის სახელითაა ცნობილი და სინთეზირდება მელანოციტური უჯრედების მიერ. ამ უჯრედების კვდომის ან მელანინის პიგმენტის წარმოებაზე უარის თქმის შემთხვევაში ვითარდება ვიტილიგო, კანის დაავადება. იმ ფაქტორებზე, რომლებიც იწვევს პიგმენტური უჯრედების დაზიანებას ან კვდომას, ზუსტად არ არის დადგენილი. თუმცა ითვლება, რომ ის დაკავშირებულია შემდეგ ფაქტორებთან:

აუტოიმუნური დაავადებაა: იმუნური სისტემა ჯანმრთელ მელანოციტურ უჯრედებს აღიქვამს როგორც მავნე და უცხო შემჭრელ ელემენტებს, გადაჭარბებულად რეაგირებს და ანადგურებს უჯრედებს.

გენეტიკური ცვლილებები: გენეტიკურმა მუტაციებმა შეიძლება იმოქმედოს მელანოციტების მუშაობაზე. ასევე, ოჯახში ვიტილიგოს არსებობაც სხვა მიზეზია.

სტრესი: განსაკუთრებით უბედური შემთხვევის ან ტრავმის შემდეგ, თუ ორგანიზმი მუდმივად ემოციურ სტრესს განიცდის, მელანოციტური უჯრედების მიერ წარმოებული პიგმენტის რაოდენობა უარყოფითად იცვლება.

გარემოს გამაღიზიანებლები: ისეთმა ფაქტორებმა, როგორებიცაა ულტრაიისფერი რადიაცია და ტოქსიკურ ქიმიკატებთან შეხება, შეიძლება იმოქმედოს პიგმენტის წარმოებაზე.

როგორ ისმის ვიტილიგოს დიაგნოზი?

როგორც წესი, ვიზუალური გასინჯვა საკმარისია ვიტილიგოს დიაგნოზის დასადგენად. გასინჯვისას ვუდის ლამპის გამოყენებით ხდება ვიტილიგოს გარჩევა სხვა კანის მდგომარეობებისგან, მაგალითად, pityriasis versicolor-ისგან. ვუდის ლამპაში გამოიყენება კანზე მბზინავი ულტრაიისფერი სინათლე, გასინჯვა ხდება ბნელ ოთახში და ლამპა კანიდან დაახლოებით 10–13 სმ მანძილზეა დაჭერილი. გასინჯვისას დერმატოლოგებს შეუძლიათ პაციენტს დაუსვან სხვადასხვა კითხვა მისი სამედიცინო ანამნეზისა და გენეტიკური ისტორიის შესახებ ინფორმაციის მისაღებად. ასევე, შეიძლება მოითხოვონ სხვადასხვა სისხლის ანალიზი აუტოიმუნური დაავადებების შესამოწმებლად.

როგორ ხდება ვიტილიგოს მკურნალობა?

ვიტილიგოს მკურნალობა აუცილებელი არ არის, რადგან ამ დაავადებას ორგანიზმისთვის ცნობილი ზიანი არ აქვს. მისი უარყოფითი ეფექტები მხოლოდ კოსმეტიკურია. განსაკუთრებით სახეზე თეთრი ლაქების განვითარებამ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ადამიანის ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. ეს მდგომარეობა შეიძლება გამოიწვიოს იმას, რომ ადამიანი სოციალური გარემოდან დაშორდეს და თვითშეფასება შეილახოს. არსებობს მკურნალობის ვარიანტები, რომლებიც უზრუნველყოფს ვიტილიგოს ლაქების კანის ძველ ფერზე დაბრუნებას ან დარჩენილი ფერის მოშორებით კანის ერთგვაროვანი ტონის მიღებას. ვიტილიგოს მკურნალობის მეთოდებზე მოკლედ შეიძლება ვისაუბროთ შემდეგნაირად:

წამლები: ვიტილიგოს მკურნალობაში გამოყენებული ადგილობრივი პრეპარატები, როგორც წესი, მიზნად ისახავს დაავადების მიმდინარეობის შერბილებას და პიგმენტაციის გარკვეული რაოდენობით აღდგენას. ყველაზე ხშირად გამოყენებული ადგილობრივი პრეპარატებია ტოპიკური კორტიკოსტეროიდები. ამ პრეპარატების გამოყენება აუცილებელია დერმატოლოგის რეკომენდაციით. ეს არ არის ყველა კანის ტიპის პაციენტისთვის შესაფერისი მკურნალობის მეთოდი; მას აქვს ზოგიერთი გვერდითი ეფექტი, მაგალითად, კანი შეიძლება გახდეს უფრო თხელი და მგრძნობიარე.

სინათლით თერაპია: ფოტოთერაპია არის პროცედურა, რომელიც ეხმარება კანის ფერის დაბრუნებას. მკურნალობა ხორციელდება ულტრაიისფერი B (UVB) სხივებისა და სამედიცინო ლაზერების გამოყენებით. კანზე შედეგების დასანახად რამდენიმე სეანსია საჭირო. მკურნალობის დასრულებამდე შეწყვეტის შემთხვევაში მისი ეფექტი დიდხანს არ გრძელდება.

დეპიგმენტაცია: ამ მეთოდით კანის ტონი მსუბუქდება ვიტილიგოთი დაზარალებულ არეებთან შესაბამისობაში. როგორც წესი, მკურნალობა ხორციელდება სამედიცინო პროდუქტების გამოყენებით.

ქირურგია: შესაძლებელია ჩატარდეს პროცედურა, რომლის დროსაც სხეულის ერთი ნაწილიდან აიღება კანი, რომელსაც კანის გრაფტი ეწოდება, და ის გამოიყენება სხეულის სხვა ნაწილის დასაფარად. არსებობს შესაძლო გართულებები, როგორებიცაა ნაწიბური, ინფექცია და რეპიგმენტაცია.

კონსულტაცია: ვიტილიგოს დიაგნოზის მქონე ზოგიერთ ადამიანს კანზე ცვლილებების გამო შეუძლია მიიღოს კონსულტაცია, რათა დაეხმაროს თვითშეფასების, შფოთვისა თუ დეპრესიის გაუმჯობესებაში.

ხშირად დასმული კითხვები ვიტილიგოს შესახებ

არა, ყოველი თეთრი ლაქა ვიტილიგო არ არის. ქიმიური ლეიკოდერმა, tinea versicolor, ალბინიზმი და pityriasis alba შეიძლება გახდეს სხეულზე თეთრი ლაქების წარმოქმნის მიზეზი. ზოგიერთ შემთხვევაში ეს დაავადებები შეიძლება ვიტილიგოსთან აგერიოს. ამიტომ დიაგნოზის დასმა სპეციალისტმა უნდა მოახდინოს. ვიტილიგოს სიმპტომები შეიძლება გამოჩნდეს სხეულის ნებისმიერ ადგილას, მაგრამ ყველაზე ხშირად ჩნდება ხელებზე, ფეხებზე, სახეზე, პირის ღრუზე, ტუჩებზე და ცხვირის შიგნით მდებარე ლორწოვან გარსებზე, სასქესო ორგანოებზე, იღლიებში, კასრსა და დუნდულებში, ანუ იმ არეებში, სადაც კანი ერთმანეთზე ეხახუნება. ვიტილიგო არ არის დაავადება, რომელიც საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან გადამდებია. თუმცა კოსმეტიკური გარეგნობა შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს პაციენტის ცხოვრების ხარისხზე. შეიძლება გამოიწვიოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები. ცნობილია, რომ კიბოს მკურნალობის დროს ჩატარებულმა იმუნოთერაპიამ შეიძლება გამოიწვიოს ვიტილიგო. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ვიტილიგო შეიძლება კანის კიბოდ გადაიქცეს. მელანინის პიგმენტი იცავს კანს მზისგან, ასევე პიგმენტის გარეშე ლაქები უფრო მიდრეკილი ხდება მზის დამწვრობისადმი. მზის დაზიანებამ შეიძლება გაზარდოს კანის კიბოს რისკი. თუმცა ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, მტკიცდება, რომ ვიტილიგოს გენეტიკამ შეიძლება დაიცვას ადამიანები კანის კიბოსგან. ამ კვლევების თანახმად, დადგინდა, რომ ვიტილიგოს მქონე ადამიანებში კანის კიბოს განვითარების ალბათობა, ვიტილიგოს არმქონეებთან შედარებით, სამჯერ ნაკლებია. სამედიცინო მკურნალობის, ფოტოთერაპიისა და ქირურგიის მსგავსი პროცედურების საშუალებით ვიტილიგოს ლაქები შეიძლება შემსუბუქდეს ან მოიხსნას. ვიტილიგოს მქონე ადამიანების დაახლოებით 10–20% სრულად აღიდგენს კანის ფერს. ადრეული დიაგნოზი უზრუნველყოფს მკურნალობის უფრო წარმატებულობას. ვიტილიგოს ლაქებმა შეიძლება გამოიწვიოს მზისადმი მგრძნობელობის განვითარება. ამიტომ მზისგან დაცვა თავიდან აგვაცილებს დაავადების პროგრესირებას. პაციენტებს შეუძლიათ დაიცვან თავი მზისგან SPF 30-ისა და უფრო მაღალი მზისგან დამცავი საშუალებების გამოყენებით და ამგვარად გავიდნენ გარეთ. ვიტამინები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს კანის პიგმენტაციის პროცესში. ვიტილიგოს მკურნალობისთვის დერმატოლოგებს შეუძლიათ მკურნალობის გეგმაში შეიტანონ ვიტამინები, მაგალითად, A, C, E, B12, D და ფოლის მჟავა. B12 ვიტამინი აფერხებს ჰომოცისტეინის წარმოებას, რომელიც უარყოფითად მოქმედებს მელანინის წარმოებაზე. იმისთვის, რომ B12 ვიტამინმა შეასრულოს ეს ფუნქცია, ის ფოლის მჟავასთან ერთად უნდა იქნას მიღებული. A, C და E ვიტამინები ანტიოქსიდანტის ფუნქციას ასრულებს და ამცირებს ეპიდერმულ ოქსიდაციურ სტრესს, რომელიც მელანოციტების ადრეულ დაზიანებას იწვევს. აუტოიმუნურ დარღვევებში, ზოგადად, შეინიშნება D ვიტამინის დეფიციტი; იმუნური სისტემის დამცავი ეფექტის გამო ის ვიტამინებს შორისაა, რომლის მიღებაც რეკომენდებულია. ამ ვიტამინების მიღებამდე აუცილებლად უნდა მიიღოთ სპეციალისტის რჩევა. ვიტილიგო არის პიგმენტაციის დარღვევა, რომელიც ფიზიკური კონტაქტით ადამიანიდან ადამიანზე არ ვრცელდება. კოსმეტიკური ცვლილებებისა და ამ ცვლილებების მიერ გამოწვეული უკმაყოფილების გრძნობის გარდა, მას რისკი არ აქვს. ვიტილიგოს მუდმივი მკურნალობა არ არსებობს, თუმცა არსებობს დამხმარე მკურნალობის მეთოდები, რომლებიც უზრუნველყოფს სიმპტომების მოხსნას ან დაავადების მიმდინარეობის შენელებას. ამ მეთოდების შესახებ და დაავადებასთან დაკავშირებულ კითხვებზე პასუხის მისაღებად შეგიძლიათ დერმატოლოგთან კონსულტაცია მოითხოვოთ.