ვერტიგო (თავბრუსხვევა): რა არის, რა იწვევს, როგორ ვლინდება, როგორ ისმება დიაგნოზი და როგორ მკურნალობს?

ვერტიგო (თავბრუსხვევა) დაავადება: რა არის, რა მიზეზები აქვს, რა სიმპტომები ახასიათებს, როგორ ისმება დიაგნოზი და როგორ ხდება მკურნალობა?

ვერტიგო არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომლის დროსაც ადამიანი გრძნობს, რომ თავად ან მისი გარემო ბრუნავს. ვერტიგოს სიმძიმიდან გამომდინარე, წარმოქმნილი შეგრძნება შეიძლება იყოს ძალიან მცირედ შესამჩნევი ან იმდენად ძლიერი, რომ დაარღვიოს ადამიანის წონასწორობა. მძიმე ვერტიგოს მქონე ადამიანებს შეიძლება გაუჭირდეთ ყოველდღიური საქმეების შესრულება. ვერტიგოს შეტევები შეიძლება უცებ დაიწყოს და რამდენიმე წამი გასტანოს, თუმცა ასევე შეიძლება გაცილებით დიდხანს გაგრძელდეს.

რა არის ვერტიგო?

ვერტიგო არის შეგრძნება, როდესაც ადამიანის გარშემო არსებული გარემო წრეებად ბრუნავს. ეს შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა და არასტაბილურობის შეგრძნება. თავბრუსხვევის შეგრძნება შეიძლება უარესდებოდეს მაშინ, როცა თავი სწრაფად იცვლის მდებარეობას, მაგალითად, საწოლში ტრიალისას ან ზევით ყურებისას.

რა არის ვერტიგოს დაავადების საწყისი (ადრეული) სტადიის ნიშნები?

ვერტიგო დაავადების ყველაზე თვალსაჩინო ნიშანი თავბრუსხვევის შეგრძნებაა. ვერტიგოს დროს წარმოქმნილი თავბრუსხვევა უფრო მძიმედ ვლინდება. თავბრუსხვევა, რომლის დროსაც ადამიანს ეჩვენება, რომ მის გარშემო არსებული სივრცე ტრიალებს, შეიძლება ვერტიგოზე მიუთითებდეს.

როგორ წარმოიქმნება ვერტიგო?

ვერტიგო შეიძლება იყოს ორი სახის: პერიფერული და ცენტრალური. პერიფერული ვერტიგო წარმოიქმნება სხეულში წონასწორობის კონტროლზე პასუხისმგებელი ნაწილის პრობლემიდან. შიდა ყურში არსებულ ამ უბნებს ვესტიბულური ლაბირინთი ან ნახევარწრიული არხები ეწოდება.

პერიფერული ვერტიგოს გამომწვევი ფაქტორები შეიძლება მოიცავდეს:

დაზიანებას (მაგალითად, თავის ტრავმას),

ვესტიბულური ნერვის ანთებას (ნევრიტი),

შიდა ყურის გაღიზიანებასა და შეშუპებას (ლაბირინთიტი),

მენიერის დაავადებას,

ვესტიბულურ ნერვზე წნევას.

ცენტრალური ვერტიგო კი, როგორც წესი, ტვინის ღეროში ან ტვინის უკანა ნაწილში (ნათხემში) წარმოქმნილი პრობლემიდან მომდინარეობს. ცენტრალური ვერტიგოს გამომწვევი მდგომარეობები შემდეგნაირად შეიძლება დავალაგოთ:

სისხლძარღვების დაავადება,

მულტიპლური სკლეროზი,

ინსულტი,

სიმსივნეები (ავთვისებიანი და კეთილთვისებიანი),

ვესტიბულური მიგრენი.

ამ ფაქტორებთან ერთად, სტრესმა და შფოთვამ შეიძლება იმოქმედოს ჰორმონებზე, რომლებიც ორგანიზმს წონასწორობის შენარჩუნებაში ეხმარება. იმ შემთხვევებში, როცა ადამიანი შფოთვას გრძნობს, შეიძლება გამოვლინდეს სტრესთან დაკავშირებული ვერტიგოს ნიშნები.

რა ნიშნები ახასიათებს ვერტიგოს?

ვერტიგოს შედეგად ორგანიზმში შეიძლება გამოვლინდეს გარკვეული ნიშნები. მათგან ზოგიერთია:

თავბრუსხვევა,

თვალების ფოკუსირების სირთულე,

ერთი ან ორივე ყურის სმენის დაქვეითება,

ყურებში ზუზუნი,

წონასწორობის დაკარგვა,

გულისრევა და ღებინება,

ყურში სისავსის შეგრძნება,

თავის ტკივილი,

გულისრევა და ღებინება.

ამასთან ერთად, ტვინში არსებული პრობლემების გამო (ცენტრალური ვერტიგო) წარმოქმნილ ვერტიგოს შეიძლება ამ სიმპტომებს დაემატოს სხვა სიმპტომებიც. ნევროლოგიური ვერტიგოს ასეთი ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს:

ყლაპვის გაძნელებას,

ორმაგ მხედველობას,

სახის დამბლას,

მეტყველების დარღვევას,

კიდურების სისუსტეს

როგორ ისმება ვერტიგოს დიაგნოზი?

ექიმის მიერ ჩატარებული კლინიკური გასინჯვისას, პაციენტში არსებული სიმპტომებისა და მისი სამედიცინო ანამნეზის შესახებ ინფორმაციის მიღებით, შეიძლება ვერტიგოს დიაგნოზის დასმა.

ვერტიგოს შეფასებისას დიაგნოზის დასმაში გარკვეული კლინიკური ტესტები და დაკვირვებებიც შეიძლება დაგვეხმაროს. მათ შორისაა თავის იმპულსის ტესტი ან Dix-Hallpike მანევრი (პაციენტი სწრაფად გადადის ჯდომის მდგომარეობიდან წოლაში).

ზოგ შემთხვევაში, ვერტიგოს დასადგენად შეიძლება საჭირო გახდეს დამატებითი ტესტებიც, მაგალითად, გამოსახულების მიღება, სმენის გასინჯვა და წონასწორობის ტესტები.

როგორ მკურნალობენ ვერტიგოს?

ვერტიგოს მკურნალობის ვარიანტები, ძირითადი მიზეზიდან გამომდინარე, შეიძლება განსხვავდებოდეს. დაავადების შედეგად წარმოქმნილი სიმპტომების შესამსუბუქებლად, ვესტიბულური რეაბილიტაციის მკურნალობის გარდა, შეიძლება გამოყენებულ იქნას ისეთი მედიკამენტებიც, როგორიცაა მეკლიზინი (Antivert).

ვერტიგოს სიმპტომების შესამსუბუქებლად შეიძლება რეკომენდებული იყოს სხვადასხვა სავარჯიშოც. ეს სავარჯიშოები მოიცავს სიარულს ან წონასწორობის გასაუმჯობესებლად გარკვეული პოზიციების შენარჩუნებას. კისრით გამოწვეული ვერტიგოს მკურნალობისას ასეთი სავარჯიშოები შეიძლება გამოყენებულ იქნას.

იმ მდგომარეობების სამკურნალოდ, რომლებმაც შეიძლება ვერტიგო გამოიწვიოს, როგორიცაა ტვინის სიმსივნე ან თავის ტრავმა, შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა.

როგორია პროცესი ვერტიგოს მკურნალობის შემდეგ?

ვერტიგო ჯერ-ჯერობით არ არის მუდმივად განკურნებადი მდგომარეობა. დაავადების შედეგად წარმოქმნილი სიმპტომების გაუმჯობესება შეუძლია მკურნალობის ზოგიერთ მეთოდს. თუმცა დაავადება შეიძლება განმეორებით გამოვლინდეს.

ვერტიგოს მკურნალობის შემდგომ პერიოდში შეიძლება გატარდეს გარკვეული ღონისძიებები, რათა ვერტიგოს სიმპტომები განმეორებით არ წარმოიქმნას. ეს ღონისძიებები შეიძლება მოიცავდეს:

ფეხზე დგომისას, თავის მოძრაობისას ან თავბრუსხვევის გამომწვევი სხვა მოძრაობების შესრულებისას ნელ მოძრაობას,

ძილის დროს თავის მაღლა დაყენებას (ამისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას ისეთი მეთოდები, როგორიცაა ორი ბალიშის გამოყენება),

ბრუნვის შეგრძნების შესამცირებლად ბნელ და ჩუმ ოთახში წოლას,

თავბრუსხვევის წარმოქმნისთანავე დაჯდომას,

იატაკიდან რაიმესასაღებად წელის დახრის ნაცვლად ჩაცუცქვას.

ხშირად დასმული კითხვები

ვერტიგოს დაავადებასთან დაკავშირებულ კითხვებს შორისაა: ვერტიგოს შედეგად წარმოქმნილმა ნიშნებმა შეიძლება პირს ყოველდღიური აქტივობების შესრულება გაუძნელოს. წარმოქმნილი სიმპტომები მოძრაობისას შეიძლება კიდევ უფრო გაუარესდეს. ამ შეგრძნების გავლამდე პირს შეიძლება მოუწიოს წოლით მდგომარეობაში დარჩენა. ვერტიგოს სიმპტომები შეიძლება ათი წუთის განმავლობაში გაგრძელდეს, თუმცა ასევე შეიძლება ოცდაოთხი საათის განმავლობაში გაუმჯობესება არ აჩვენოს. ამასთანავე, შეტევის გავლის შემდეგ პირმა რამდენიმე დღის განმავლობაში შეიძლება კვლავ იგრძნოს თავი არასტაბილურად და ზედმეტად დაღლილად. თავბრუსხვევა არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელმაც შეიძლება გამოიწვიოს გონების დაბინდვის შეგრძნება ან სწორად სიარულის სირთულე. ვერტიგოს დროს წარმოქმნილი თავბრუსხვევა ჩვეულებრივისგან განსხვავებულად ვლინდება. ამ მომენტში შეიძლება დაისვას კითხვა: „როგორ გავიგოთ, რომ ვერტიგოა?“

„ვერტიგო“ თავბრუსხვევის გავრცელებული სახეობაა. ვერტიგოს დროს ადამიანს, მოძრაობის გარეშეც კი, შეიძლება ეგრძნოს, რომ მოძრაობს ან ოთახის გარშემო ტრიალებს. თავბრუსხვევის ასეთი მძიმე ფორმა ვერტიგოზე მიუთითებდეს. ვერტიგოს საბოლოო დიაგნოზის დასმისთვის ექიმთან გასინჯვა ძალიან მნიშვნელოვანია. ექიმის მიერ ჩატარებულ გასინჯვაზე, დაავადების საბოლოო დიაგნოზის დასმის მიზნით, შეიძლება სხვადასხვა ტესტის ჩატარება. ვერტიგო ჯერ კიდევ არ არის ჯანმრთელობის პრობლემა, რომელიც საბოლოოდ განიკურნება. ამასთანავე, ექიმის მიერ რეკომენდებულმა ზოგიერთმა მკურნალობის მეთოდმა შეიძლება ხელი შეუწყოს ვერტიგოს შედეგად წარმოქმნილი სიმპტომების შემსუბუქებას. გარდა ამისა, ვერტიგოს შეტევის დროს ჩუმ და ბნელ ოთახში უმოძრაოდ წოლამ შეიძლება შეამსუბუქოს გულისრევის ნიშნები და შეამციროს ბრუნვის შეგრძნება.

ვერტიგოს მკურნალობისას მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანებმა იცოდნენ პასუხი კითხვაზე: „ვერტიგოს რომელი განყოფილება მკურნალობს?“ ვერტიგოს ნიშნების მქონე ადამიანებმა უნდა გაიარონ გასინჯვა ყურ-ცხვირ-ყელის ექიმთან. ვერტიგოს შედეგად ორგანიზმში შეიძლება სხვადასხვა სიმპტომი წარმოიქმნას. წარმოქმნილი სიმპტომების გამოჯანმრთელების ხანგრძლივობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს ვერტიგოს სიმძიმეზე და შეტევის დროს მიღებულ ზომებზე. ამ ფაქტორებიდან გამომდინარე, ვერტიგოს შეტევის გამოჯანმრთელების ხანგრძლივობა, როგორც წესი, ათ წუთსა და ოცდაოთხ საათს შორის შეიძლება განსხვავდებოდეს. ვესტიბულო-ოკულარული რეფლექსი (VOR) არის პირველი რეფლექსი, რომელიც ვერტიგოს შედეგად ზიანდება. VOR, როცა თავბრუსმახვევი მოძრაობა აღიქმება, თვალის კუნთებს საპირისპირო მიმართულებით ამოძრავებს, რაც თვალებს საშუალებას აძლევს, სურათი მკაფიოდ შეინარჩუნონ. VOR შიდა ყურში არსებულ ვესტიბულურ სისტემასა და ტვინის ღეროში არსებულ ვესტიბულურ ბირთვებს შორის არსებული ნერვული კავშირების წყალობით ხორციელდება. ვერტიგოს დროს ეს რეფლექსი შეიძლება ვერ ასრულებდეს თავის ფუნქციას. რეფლექსის ფუნქციის შეუსრულებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს სურათის დაბინდვა, ორმაგი ხედვა ან ნისტაგმი (თვალების უნებლიე, სწრაფი მოძრაობა გვერდებისკენ). ვერტიგოს გამომწვევი ფაქტორები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, პერიფერიული თუ ცენტრალური ვერტიგოა. ვერტიგოს ცენტრალური მიზეზები ტვინში ან ზურგის ტვინში წარმოიქმნება, პერიფერიული ვერტიგო კი შიდა ყურის რაიმე პრობლემიდან შეიძლება მომდინარეობდეს.

შიდა ყურში არსებული სტრუქტურები თავისით შეიძლება აიანთოს. ჩვეულებრივ, შიდა ყურში არსებული პატარა კრისტალები ან ქვები შეიძლება გადაადგილდეს და ნახევარწრიული არხების შიგნით არსებულ წვრილ ბუსუსიან უჯრედებში გაღიზიანება გამოიწვიოს, რაც ვერტიგოს გააქტიურებას განაპირობებს. ამასთანავე, ისეთმა მდგომარეობებმა, როგორიცაა ტვინის შერყევა ან ტრავმული დაზიანება, შეიძლება ვერტიგო გამოიწვიოს. ვერტიგო სხვადასხვა ფაქტორის გამო შეიძლება წარმოიქმნას. ამასთანავე, ზოგიერთმა ჯანმრთელობის პრობლემამაც შეიძლება ვერტიგოს წარმოქმნა გამოიწვიოს. ვერტიგოს გამომწვევი ფაქტორის მკურნალობამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ვერტიგოს წარმოქმნის თავიდან აცილებას და ვერტიგოს შედეგად წარმოქმნილი სიმპტომების შემსუბუქებას. მკურნალობის გარეშე დატოვებულმა ვერტიგომ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. ვერტიგოს მქონე ადამიანებს შეიძლება გაუჭირდეთ ისეთი მარტივი მოძრაობების შესრულება, როგორიცაა დახრა და წამოდგომა, სიარული და თავის სხვა მხარეს მობრუნება. ასეთმა მდგომარეობებმა შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ადამიანის სოციალურ ცხოვრებაზე, სამუშაო მდგომარეობასა და საოჯახო როლებზე. ვერტიგოს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი სიმპტომი, როგორც წესი, არის თავბრუსხვევა, რომელიც თავის ნებისმიერი მიმართულებით მოძრაობისას უარესდება. პაციენტები ვერტიგოს, როგორც წესი, აღწერენ როგორც ბრუნვის შეგრძნებას, რომლის დროსაც გარშემო არსებული ოთახი ან საგნები მოძრაობს. თავბრუსხვევასთან ერთად შეიძლება წონასწორობის დაკარგვაც წარმოიქმნას.

ვერტიგო არის შეგრძნება, რომ გარემო ტრიალებს ან მოძრაობს. ვერტიგო შეიძლება შიდა ყურში ან ტვინში წარმოქმნილი პრობლემიდან მომდინარეობდეს. ვერტიგომ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს ცხოვრების ხარისხზე, შეამციროს სამუშაო შესრულება, შეზღუდოს ყოველდღიური აქტივობები და გამოიწვიოს უბედური შემთხვევები. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ვერტიგოს მქონე ადამიანებმა ექიმთან გასინჯვა გაიარონ დაავადების მიზეზის, სიმძიმისა და მკურნალობის ვარიანტების დასადგენად. ექიმთან გასინჯვა შეიძლება დაგვეხმაროს იმის დადგენაში, არსებობს თუ არა ვერტიგოს საფუძველში მდებარე სხვა ჯანმრთელობის პრობლემა, რა ფაქტორები იწვევს ან ამცირებს ვერტიგოს შეტევებს, შეიძლება თუ არა ვერტიგოს მკურნალობა მედიკამენტებით ან ქირურგიული ჩარევით, ან შეიძლება თუ არა ვერტიგოს მართვა რეაბილიტაციით ან ცხოვრების წესის ცვლილებებით. ვერტიგოს მქონე ადამიანებს რეგულარული ექიმთან გასინჯვის წყალობით შეუძლიათ დაავადებასთან უკეთ გამკლავება, ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება და შესაძლო გართულებების თავიდან აცილება.