რა არის პარკინსონის დაავადება? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები – 2025 სახელმძღვანელო
რა არის პარკინსონის დაავადება?
პარკინსონის დაავადება არის ნევროლოგიური დაავადება, რომელიც წარმოიქმნება სუბსტანცია ნიგრას უჯრედების დაზიანების შედეგად — ტვინის იმ არეების ერთ-ერთი, რომლებიც აკონტროლებს მოძრაობასა და კოორდინაციას. ეს უჯრედები აწარმოებს დოფამინს. თუმცა პარკინსონით დაავადებულ პაციენტებში ეს უჯრედები მკვდარია ან დაზიანებულია, შესაბამისად დოფამინი ვერ წარმოიქმნება და ნერვული სისტემა ირღვევა.
პარკინსონის დაავადების მიზეზები
გენეტიკური ფაქტორები
გენეტიკური მიდრეკილების მქონე პირებში გენების ზოგიერთი მუტაცია შეიძლება ზრდიდეს პარკინსონის რისკს. ოჯახურად მემკვიდრეობით გადაცემადი ტიპები უფრო ადრეულ ასაკში ვლინდება.
გარემო ფაქტორები
სასოფლო-სამეურნეო პრეპარატებისა და პესტიციდების, აგრეთვე გარემოს დაბინძურებისადმი ექსპოზიცია შეიძლება ზრდიდეს პარკინსონის რისკს.
ბიოლოგიური ნიშნები
ლევის სხეულაკების არსებობა და მათში ალფა-სინუკლეინის ცილების დაგროვება დაავადების ბიოლოგიური ნიშნებია.
პარკინსონის სიმპტომები
ადრეული სტადიის სიმპტომები
ხელების კანკალი მოსვენების მდგომარეობაში (ტრემორი)
ნელი მოძრაობა (ბრადიკინეზია)
სახის მიმიკის შემცირება
მეტყველების დარღვევები
ხელწერის შემცირება
მოულოდნელი მოძრაობები ძილის დროს
ყნოსვის დაკარგვა (ანოსმია)
მოწინავე სტადიის სიმპტომები
კუნთების სიხისტე (რიგიდობა)
წონასწორობის პრობლემები (პოსტურალური არასტაბილურობა)
თავბრუსხვევა და გულის წასვლა
დისფაგია (ყლაპვის გაძნელება)
შარდის შეკავების უუნარობა
ყაბზობა
გადაჭარბებული ოფლიანობა
ინსომნია
პარკინსონის სიმპტომების კლასიფიკაცია
ფიზიკური სიმპტომები
მოძრაობების შენელება
კანკალი და სიარულის დარღვევები
ნაბიჯების სიგრძის შემცირება
სიცივისა და დაბუჟების შეგრძნება
კოგნიტური და ფსიქიატრიული სიმპტომები
მეხსიერების დაკარგვა
დეპრესია და შფოთვა
დემენცია (ჰალუცინაციებისა და დელუზიების თანმხლები კლინიკური სურათი)
როგორ ისმება პარკინსონის დიაგნოზი?
დიაგნოზს სვამენ გამოცდილი ნევროლოგები შემდეგი მეთოდებით:
დეტალური ანამნეზი
ნევროლოგიური გასინჯვა
ყოველდღიური საქმიანობის შეფასება
ლევოდოპით მკურნალობაზე რეაქციის ტესტი
დამხმარე დიაგნოსტიკური საშუალებები
მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახვა (MRG)
დოფამინის გადამტანის სკრინინგი (DaTscan)
პარკინსონის დიაგნოზის ძირითადი კრიტერიუმები
ბრადიკინეზია (მოძრაობების შენელება) სავალდებულო ნიშანია. ასევე აუცილებელია მინიმუმ ერთი შემდეგი ნიშნის თანხლება:
ტრემორი
რიგიდობა
წონასწორობის დარღვევა
პარკინსონის დაავადების სტადიები
სტადია 1
ეს არის პერიოდი, როცა წინა პლანზე გამოდის არამოტორული სიმპტომები.
სტადია 2
ვლინდება ნელი მოძრაობები და მიმიკის დაკარგვა.
სტადია 3
ნევროლოგიური გასინჯვისას შეინიშნება გამოხატული მოტორული დარღვევები.
სტადია 4
გამოხატულია ყოველდღიურ ცხოვრებაზე მოქმედი მოტორული გართულებები.
ვისში ვლინდება პარკინსონი?
ყველაზე ხშირად 60 წლისა და უფროს ასაკის ადამიანებში ვლინდება. ყველა პაციენტის 10%-ში დაფიქსირებულია დაწყება 40 წლამდე ასაკში. ოჯახური გენური მუტაციების არსებობისას დაავადება შეიძლება ახალგაზრდობაშიც დაიწყოს.
პარკინსონის გამოვლინება ახალგაზრდებში
ოჯახური მიდრეკილება და გენეტიკური მუტაციები ახალგაზრდულად დაწყებული პარკინსონის მიზეზია. 20 წლამდე ასაკის შემთხვევები ძალიან იშვიათია, მაგრამ დაფიქსირებადია.
პარკინსონის მიმდინარეობა და გავლენა ცხოვრების ხარისხზე
პარკინსონი არის ნელა პროგრესირებადი დაავადება, რომელიც დროთა განმავლობაში სერიოზულად მოქმედებს ცხოვრების ხარისხზე. მკურნალობის ადრეულად დაწყებამ შეიძლება შეანელოს ეს პროგრესირება.
პარკინსონის მკურნალობის მეთოდები
მედიკამენტური მკურნალობა
ლევოდოპა
დოფამინის აგონისტები
MAO-B ინჰიბიტორები
COMT ინჰიბიტორები
ადენოზინის A2A რეცეპტორის ბლოკატორები
თითოეული მათგანი მიზნად ისახავს დოფამინის დონის გაზრდით მოტორული სიმპტომების შემსუბუქებას.
სიმპტომური მკურნალობა
ძილის, ყაბზობისა და დეპრესიის მსგავსი არამოტორული ნიშნებისთვის ტარდება დამხმარე მკურნალობა.
ქირურგიული მკურნალობა: ღრმა ტვინის სტიმულაცია (DBS)
ტვინში ელექტროდის ჩადგმით ელექტრული სტიმულით მცირდება მოტორული სიმპტომები. ალტერნატიულად შეიძლება გამოყენებულ იქნას აბლაციური მეთოდები (როგორიცაა ტალამოტომია).
პარკინსონის მკურნალობის შემდგომი მოვლის პროცესი
რუტინული კონტროლი
ფიზიკური თერაპია და რეაბილიტაცია
წამლების რეგულარული მიღება
ფსიქიატრიული მხარდაჭერა
რეკომენდაციები პაციენტებისა და მათი ოჯახის წევრებისთვის
მკურნალობის გეგმას უნდა დაემორჩეთ
წამლები უნდა მიიღებოდეს დროულად და სათანადოდ
ოჯახის წევრები უნდა იყვნენ ინფორმირებულნი, ხოლო პაციენტს უნდა ჰქონდეს ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
ტირეოიდული აბლაციის პროცედურის ხანგრძლივობა კვანძის ზომის, რაოდენობისა და პროცედურის ჩატარების არის მიხედვით განსხვავდება, თუმცა ჩვეულებრივ 30-დან 60 წუთამდე გრძელდება. პროცედურამდე პაციენტის დასამშვიდებლად ტარდება მსუბუქი სედაცია ან ლოკალური ანესთეზია. ანესთეზიის წყალობით პროცედურის დროს ტკივილისა და დისკომფორტის შეგრძნება არ წარმოიქმნება. ქირურგიული ჩარევის გარეშე ტირეოიდული კვანძის აბლაციის მკურნალობისას გამოიყენება ლოკალური ანესთეზია, ხოლო ზოგ პაციენტში — ვენაში შეყვანილი ტკივილგამაყუჩებლები. ამიტომ პროცედურის დროს ტკივილი არ იგრძნობა. პროცედურის შემდეგ კი პროცედურის არეში შესაძლოა მსუბუქი ტკივილი, მგრძნობელობა და შეშუპება იყოს. თუ ჩივილები მატულობს, მნიშვნელოვანია ექიმს მიმართოთ. თქვენმა ექიმმა შეიძლება შემოგთავაზოთ თქვენთვის შესაფერისი ტკივილგამაყუჩებელი ტკივილის შესამსუბუქებლად. ტირეოიდული აბლაციის შემდგომი გამოჯანმრთელების პროცესი საკმაოდ სწრაფია. უმეტეს შემთხვევაში პროცედურის შემდეგ მაშინვე შეიძლება რუტინულ ცხოვრებაში დაბრუნება. თუმცა პროცედურის შემდგომ პირველ რამდენიმე დღეში მნიშვნელოვანია მძიმე ფიზიკური დატვირთვისგან თავის შეკავება, საკმარისი რაოდენობით სითხის მიღება და ექიმის მიერ რეკომენდებული წამლების რეგულარული მიღება. აბლაციური მკურნალობის შემდეგ რეგულარული კონტროლი ძალიან მნიშვნელოვანია მკურნალობის ეფექტურობის შესაფასებლად და შესაძლო გართულებების ადრეული დიაგნოსტიკისთვის. კონტროლის პროცესში, როგორც წესი, ტარდება შემდეგი პროცედურები:
სისხლის ანალიზი: ტირეოიდული ჰორმონების დონისა და სხვა ზოგიერთი მაჩვენებლის შესამოწმებლად სისხლის ანალიზი ინიშნება.
ულტრასონოგრაფია: ფარისებრი ჯირკვლისა და კვანძების მდგომარეობის შესაფასებლად ტარდება ულტრასონოგრაფია.
ფიზიკური გასინჯვა: კისრის არეში შეშუპების ან მგრძნობელობის არსებობის შემოწმება.
კონტროლის სიხშირე შეიძლება განსხვავდებოდეს პაციენტის მდგომარეობისა და ექიმის რეკომენდაციის მიხედვით. როგორც წესი, პირველ წელს კონტროლი უფრო ხშირად ტარდება, ხოლო მომდევნო წლებში — იშვიათად. კონტროლი ტარდება ენდოკრინოლოგისა და ინტერვენციული რადიოლოგიის თანამშრომლობით. ტირეოიდული აბლაცია, განსაკუთრებით კეთილთვისებიანი ტირეოიდული კვანძების მკურნალობისას, ქირურგიასთან შედარებით მიიჩნევა ნაკლებად ინვაზიურ და უფრო უსაფრთხო ალტერნატივად. თუმცა ტირეოიდული აბლაცია ყველა ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებისთვის მარტო საკმარისი არ არის. ტირეოიდული აბლაციის შემდეგ ქირურგიული ჩარევის აუცილებლობა შეიძლება გახდეს ზოგიერთი მდგომარეობის შემთხვევაში, მაგალითად:
დიდი და გავრცელებული კვანძები: ძალიან დიდ ან ფარისებრი ჯირკვლის დიდ ნაწილს დამფარავ კვანძებში შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგიული მკურნალობა.
ავთვისებიანი სიმსივნეები: ავთვისებიანი ფარისებრი კვანძების შემთხვევაში, როგორც წესი, უპირატესობა ქირურგიულ მკურნალობას ენიჭება.
განმეორებადი კვანძები: აბლაციის შემდეგ კვანძის განმეორების შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგია. ამასთან, მეორე და მესამე სეანსის სახით ასევე შეიძლება ჩატარდეს აბლაცია.
ტირეოიდული აბლაცია ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების მკურნალობაში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ქირურგიული მეთოდები სრულად გაქრება. ყოველი პაციენტის მდგომარეობა განსხვავებულია, ამიტომ მკურნალობის მეთოდს განსაზღვრავს პაციენტის თავისებურებები და ექიმის შეფასება. ტირეოიდული აბლაციური მკურნალობა, როგორც წესი, არ ტარდება ორსულობისა და ძუძუთი კვების პერიოდში. აბლაციის პროცედურაში გამოყენებულ ენერგიის წყაროებს (როგორიცაა რადიოსიხშირული ან მიკროტალღური) ნაყოფისთვის ან ძუძუთი მკვებავი ბავშვისთვის პოტენციური რისკების შემცველობა შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ ორსულობის ან ძუძუთი კვების პერიოდში ფარისებრი კვანძის პრობლემის მქონე ქალებისთვის მკურნალობის სხვა მეთოდები ფასდება.
ორსულობისა და ძუძუთი კვების პერიოდში ფარისებრი ჯირკვლის დაავადების მქონე ქალებისთვის, როგორც წესი, უპირატესობა მედიკამენტურ მკურნალობას ენიჭება. თუმცა, ვინაიდან ყოველი პაციენტის მდგომარეობა განსხვავებულია, მკურნალობის გეგმა აუცილებლად უნდა შეაფასოს ენდოკრინოლოგმა.
პარკინსონის დაავადების მკურნალობისთვის აუცილებელია მრავალმხრივი მიდგომა, რომელშიც წინა პლანზეა ნევროლოგია. მნიშვნელოვანია, რომ პირი რეგულარულად ესტუმროს ექიმს და ჩაიტაროს საჭიროდ მიჩნეული გამოკვლევები და ანალიზები. მკურნალობის პროცესის უმაღლესი ეფექტურობით ჩატარებისთვის შეგიძლიათ ჯავშანი დაიჯავშნოთ ჩვენი ნევროლოგიის განყოფილებაში.
ჩვენი ნევროლოგი ექიმები:
სპეც. ექიმი Gülümser Kızıltaş Tokmak
სპეც. ექიმი Nuran Burcu Arkalı
დაიწყეთ სწორი შეფასებით: რა არის პარკინსონის დაავადება? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები
გაგვიზიარეთ სიმპტომები ჩვენს ექიმ-სპეციალისტებს; ერთად განვსაზღვროთ თქვენთვის შესაფერისი დიაგნოსტიკა და მკურნალობის გეგმა.
გაფრთხილება
თუ სიმპტომები მოულოდნელად დაიწყო, სწრაფად პროგრესირებს ან მნიშვნელოვნად ზღუდავს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
დაგეგმეთ რა არის პარკინსონის დაავადება? სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის მეთოდები-ის მკურნალობა ჩვენს სპეციალისტებთან ერთად.
შეავსეთ ფორმა ან დაჯავშნეთ ვიზიტი, რათა გაიგოთ მკურნალობის ვარიანტების, პროცესისა და მომზადების შესახებ.
