რა არის ბეხჩეტის დაავადება? სიმპტომები, მკურნალობა და მიზეზები — რაც უნდა იცოდეთ

რა არის ბეხჩეტის დაავადება? რა სიმპტომები აქვს?

ბეხჩეტის დაავადება, რომელსაც სხვაგვარად აბრეშუმის გზის დაავადებასაც უწოდებენ, არის დაავადება, რომელიც შეიძლება მრავალ ორგანოზე იმოქმედოს და ხასიათდება პირის ღრუსა და გენიტალურ არეში განმეორებადი წყლულებით, სისხლძარღვებსა და თვალებში წარმოქმნილი ანთებით. „რას ნიშნავს ბეხჩეტის დაავადება?“ კითხვაზე პასუხი სიმპტომების მიხედვით აიხსნება, რადგან დაავადების მიზეზები სრულად ცნობილი არ არის. ბეხჩეტის დაავადების სიმპტომებს შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა სხეულში, განსაკუთრებით პირის ღრუსა და გენიტალურ არეში, მუდმივად განკურნებადი და ხელახლა წარმოქმნადი წყლულები. ეს წყლულები სხვა დაავადებებთან შეიძლება აერიოს, რაც ზოგიერთ შემთხვევაში მკურნალობას აჭიანურებს. იმ შემთხვევებში, როდესაც დაავადება სრულად ვერ არის განსაზღვრული, შესაძლებელია სიმპტომების შემსუბუქებაზე მიმართული ზოგადი მკურნალობის გამოყენება.

რა არის ბეხჩეტის დაავადება?

ბეხჩეტის დაავადება არის სისხლძარღვთა დაავადება, რომელიც ხასიათდება პირის ღრუსა და გენიტალური არის განმეორებადი წყლულებით, უვეიტით (თვალის ანთებით) და კანის დაზიანებებით. მას შეუძლია დააზიანოს სახსრები, კანი, ცენტრალური ნერვული სისტემა და საჭმლის მონელების სისტემა. დაავადებას სახელი თურქმა დერმატოლოგმა ჰულუსი ბეხჩეტმა შეარქვა, რომელმაც იგი პირველად 1937 წელს აღწერა. დაავადება მთელ მსოფლიოში და სხვადასხვა რასაში შეინიშნება, თუმცა „აბრეშუმის გზის“ მარშრუტზე მდებარე ქვეყნებში, გაურკვეველი მიზეზით, უფრო ხშირად გვხვდება. დაავადების ეტიოლოგია ჯერ კიდევ აუხსნელია, თუმცა არსებობს რისკის ჯგუფები, რომლებშიც დაავადება უფრო ხშირია. მაგალითად, ჰერპეს სიმპლექსისა და ჰეპატიტის ვირუსებით გამოწვეული ინფექციები ზრდის დაავადების განვითარების რისკს. დაავადების ინფექციურ დაავადებებთან და იმუნურ სისტემასთან კავშირის გამო შეიძლება წამოიჭრას კითხვა „როგორ გადადის ბეხჩეტის დაავადება?“, თუმცა დაავადება გადამდები არ არის.

როგორ ვითარდება ბეხჩეტის დაავადება?

ბეხჩეტის დაავადების მიზეზები და წარმოქმნის მექანიზმი სრულად ცნობილი არ არის. ითვლება, რომ ის სხეულში განმეორებადი ანთების შედეგად ვითარდება. სავარაუდოდ, ის იმუნური სისტემის მიერ ორგანიზმის საკუთარი ჯანმრთელი უჯრედების დაზიანების შედეგად წარმოიქმნება. დაავადების მექანიზმში პასუხისმგებლად მიჩნეულია პროანთებითი და T-დამხმარე 1 ტიპის ციტოკინები. მიზეზების სრული გარკვევა ჯერ არ მომხდარა, თუმცა არსებობს რისკის ფაქტორები, მაგალითად გენები და გარემო ცვლადები. დაავადების განვითარების რისკის გამზრდელი ზოგიერთი ფაქტორი შემდეგნაირად შეიძლება ჩამოვთვალოთ:

ასაკი: დაავადება შეიძლება გამოვლინდეს 20-60 წლის ასაკში, თუმცა უფრო ხშირად 30-40 წლის ასაკში გვხვდება. ძალიან იშვიათად ბავშვ პაციენტებშიც შეიძლება დაფიქსირდეს.

სქესი: ზოგიერთ კვლევაში აღნიშნულია, რომ დაავადება მამრობით პაციენტებში უფრო ხშირია, თუმცა ეს მდგომარეობა რეგიონების მიხედვით იცვლება. ზოგადად, სქესის მიხედვით მნიშვნელოვანი რისკი არ არსებობს, თუმცა მამრობით პაციენტებში სიმპტომები უფრო მძიმე სახით მიმდინარეობს.

გარემო ცვლადები და ინფექციური აგენტები: ბოლო კვლევების თანახმად, ვარაუდობენ, რომ დაავადების წარმოქმნაში გარემო ფაქტორად ინფექციებმა შეიძლება იმოქმედოს. სხეულში მოხვედრისას ანტისხეულების წარმოქმნის გამომწვევი სტრეპტოკოკის ზოგიერთი შტამი, Helicobacter pylori, Borrelia burgdorferi, მიკობაქტერიები და სხვა მიკროორგანიზმები, სავარაუდოდ, დაავადების გამააქტიურებელ მოქმედებას ახდენს.

გენეტიკური ფაქტორები: ზოგიერთ რეგიონში მცხოვრები ადამიანები და ოჯახში დაავადების ანამნეზის მქონე პირები სხვებთან შედარებით უფრო მაღალ რისკის ქვეშ არიან. პაციენტებზე ჩატარებულ კვლევებში დაფიქსირდა HLA ქსოვილოვანი ანტიგენების, ციტოკინებისა და T-რეგულატორული უჯრედების სტრუქტურაში გარკვეული ცვლილებები.

რა სიმპტომები აქვს ბეხჩეტის დაავადებას?

ბეხჩეტის დაავადებაში სიმპტომები შეიძლება განსხვავდებოდეს იმის მიხედვით, რომელ სისტემასა და არეს აზიანებს დაავადება. ზოგადად, ბეხჩეტის დაავადების სიმპტომებია:

პირის ღრუს წყლულები: დაახლოებით 1-3 სმ დიამეტრის, ყვითელი ფერის, მტკივნეული წყლულები შეინიშნება. ეს წყლულები, როგორც წესი, ქერქის წარმოქმნის გარეშე ქრება. სასა, ენა, ღრძილები და ტონზილები ისეთ წყლულებს შეიცავს, რომლებიც მრავალრიცხოვანი და განმეორებადია. ბეხჩეტის დაავადება ენის წყლულის მსგავსად შეიძლება გამოიწვიოს პრობლემებს, რომლებიც ძირითადი მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას აძნელებს.

გენიტალური წყლულები: მრგვალი ან ოვალური ფორმის, ჭდით გახვრეტილის მსგავსი წყლულებია. პირის ღრუში წარმოქმნილ წყლულებს ჰგავს, ამ წყლულების შემდეგ ნაწიბურის წარმოქმნა ბეხჩეტის დაავადებისთვისაა დამახასიათებელი. სხვა ინფექციასთან ერთად არ გამოვლენის შემთხვევაში, წყლულები 10-30 დღის განმავლობაში გადის. ეს ტიპის წყლულები პაციენტთა უმრავლესობაში გვხვდება.

თვალის პრობლემები: ბეხჩეტის დაავადება თვალზეც ფართო ზემოქმედებას ახდენს. შეიძლება თვალის წითლება, ჩაჭიმვის შეგრძნება და ხედვის დაბინდვა გამოვლინდეს. ყოველი შეტევის შემდეგ თვალში ხედვის დაკარგვა იზრდება და გრძელდება. ბეხჩეტის დაავადების თვალის დაზიანების სიმპტომები, თავიდან მარტივი ინფექციის მსგავსად იწყება, თუმცა შეიძლება ბრმობამდეც მიგვიყვანოს. თვალთან დაკავშირებული პრობლემები მამრობით პაციენტებში უფრო მძიმედ მიმდინარეობს. თვალთან დაკავშირებულ სიმპტომებზე საუბრისას წამოიჭრება კითხვა „რა არის ბეხჩეტის უვეიტი?“, რომელზეც პასუხი შემდეგია: თვალის კედლის შუა გარსის, უვეას, ანთება.

კანზე გამოვლენილი სიმპტომები: კანზე სხვადასხვა ტიპის წყლულები შეიძლება შეინიშნოს. შეიძლება წარმოიქმნას წითელი, მტკივნეული და ტემპერატურის მატებით მიმდინარე წყლულები. განსაკუთრებით ფეხებზე შეიძლება გამოჩნდეს კვანძისებრი ფორმის დაზიანებები. ზოგიერთი წყლული შეიძლება მკვრივი, წითელი და ინტენსიურად მტკივნეული სახით განვითარდეს.

ეს 4 კლინიკური ნიშანი ბეხჩეტისთვის დიფერენციალურია. ამ სიმპტომებს დამატებით სხვა სიმპტომებიც შეიძლება ახლდეს. ესენია:

სახსრების შეშუპება და ტკივილი: ყველაზე ხშირად დაზიანდება კოჭები, მუხლები და იდაყვები. შეიძლება გამოვლინდეს შეშუპება, წითლება და მგრძნობელობის გაზრდა.

წვრილი და მსხვილი ნაწლავის წყლულები: სხეულსა და პირის ღრუში გამოვლენილი წყლულების მსგავსი დაზიანებები ნაწლავშიც შეიძლება წარმოიქმნას. შეიძლება გამოვლინდეს მუცლის ტკივილი და განავალში სისხლი.

ტვინის ანთება: განსაკუთრებით ტვინის გარსის ანთება შეიძლება წარმოიქმნას. შეიძლება გამოვლინდეს თავის ტკივილით, კისრის ტკივილით, სიცხით და კოორდინაციის დარღვევით.

სისხლძარღვების ანთება: ანთების გამო სისხლძარღვები შეიძლება შევიწროვდეს, დავიწროვდეს ან მთლიანად დაიხშოს. დიდ სისხლძარღვებში წარმოქმნისას შეიძლება სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები გამოიწვიოს.

დაავადების გამო პრობლემები შეიძლება წარმოიქმნას ფილტვებსა და თირკმლებშიც.

ლიმფური სისტემის დაზიანებისას იშვიათად, მაგრამ შეიძლება ლიმფური კვანძებისა და ელენთის გადიდება დაფიქსირდეს.

ზოგიერთ პაციენტში დაავადების პროგრესირებისას შეიძლება დამბლა და ხედვის დაკარგვა გაჩნდეს.

როგორ ისმება ბეხჩეტის დაავადების დიაგნოზი?

ბეხჩეტის დაავადების დასადგენად სპეციალური ტესტი არ არსებობს. თუმცა, პაციენტში გამოვლენილი სიმპტომების მქონე სხვა დაავადებების გამოსარიცხად შესაძლებელია სისხლისა და შარდის ანალიზები, კანის ბიოფსია. ამასთან, შესაძლებელია ვიზუალიზაციის მეთოდების, როგორიცაა CT, MRI და რენტგენი, გამოყენება. ბეხჩეტის დაავადებაში პაციენტის ანამნეზის მოსმენით, ბეხჩეტის დაავადების დიაგნოსტიკური კრიტერიუმების დახმარებით სვამენ დიაგნოზს. დიაგნოზში გამოყენებული, საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფის (International Study Group) მიერ დადგენილი კრიტერიუმები შემდეგნაირად შეიძლება აიხსნას:

12 თვის განმავლობაში მინიმუმ 3-ჯერ განმეორებად პირის წყლულებს დამატებით, ქვემოთ ჩამოთვლილი ნიშნებიდან მინიმუმ ორის არსებობა ბეხჩეტის დაავადებაზე მიუთითებს.

გენიტალური წყლულები (ანალური არის წყლულები, გენიტალურ არეში ლაქების წარმოქმნა, მამაკაცებში სათესლე ჯირკვლის გადიდება)

კანზე წარმოქმნილი სხვადასხვა ტიპის წყლულები

თვალის ინფექციები (უვეიტი, ვიტრეუსის (მინისებრი სხეულის) ინფექცია)

პათერგია (კანის არასპეციფიკური რეაქცია)

როგორ ტარდება ბეხჩეტის დაავადების მკურნალობა?

კითხვაზე „რა ეხმარება ბეხჩეტის დაავადებას?“ პასუხი, იმის გამო, რომ ბეხჩეტის დაავადების სრული მკურნალობა არ არსებობს, შეიძლება განსხვავებული იყოს. მკურნალობის პროცედურებში მთავარი მიზანია დაავადებით დაზიანებული შინაგანი ორგანოების ფუნქციების გაუმჯობესება და ბეხჩეტის კრიზის სახელით ცნობილი შეტევების განმეორების პრევენცია. უპირატესობა ენიჭება კორტიზონის შემცველ წამლებს, იმუნური სისტემის დამთრგუნველ საშუალებებსა და ანთების წარმოქმნის პროცესს შემანელებელ ან შემცირებელ ზოგიერთ წამალს. იმ პირებში, სადაც დაავადება სრულად არ არის განსაზღვრული, კანის დაზიანებების სიმპტომების სამკურნალოდ შესაძლებელია ადგილობრივი კორტიზონის კრემების გამოყენება. ბეხჩეტის დაავადების პირის წყლულებისთვის კორტიზონის და იმუნურ სისტემას დამთრგუნველი ტაბლეტების გვერდით, შესაძლებელია ხახის ჩამორეცხვის (გარგარის) გამოყენებაც. იმ პაციენტებში, სადაც ტკივილი აუტანელია, ტკივილის შესამსუბუქებლად შესაძლებელია ადგილობრივი ანესთეტიკების გამოყენება.

კითხვებზე „რა არის ბეხჩეტის დაავადება, როგორ მკურნალობენ?“ პასუხი, ზოგიერთ შემთხვევაში, სხვადასხვა ტესტის მიუხედავად სრულად ვერ გაიცემა, თუმცა დაავადების ადრეულ სტადიაზე გამოვლენა დაავადების მართვისთვის მნიშვნელოვანია.

ხშირად დასმული კითხვები

ბეხჩეტის დაავადების შედეგებს შორის ყველაზე სახიფათოა სისხლძარღვებში წარმოქმნილი პრობლემების გამო დადგომილი სიკვდილი. ამ შედეგის მიზეზებს შორის შეიძლება ჩაითვალოს ნაწლავში წყლულების შედეგად წარმოქმნილი გახვრეტები და სისხლძარღვების გახევა. ბეხჩეტის პაციენტთა დაახლოებით 5%-ში ისეთი მძიმე შედეგები, როგორიცაა სიკვდილი, ვითარდება. დაავადების მიერ გამოწვეულმა ასეთმა მძიმე შედეგებმა შეიძლება პაციენტის მშობლებს დააფიქრონ კითხვები: „ბეხჩეტის დაავადება მემკვიდრეობითია? გადაეცემა ჩემს შვილს?“, თუმცა დაავადება სრულად მემკვიდრეობითი არ არის. თუმცა, ოჯახში დაავადების ანამნეზის არსებობა ადამიანის დაავადების რისკს ზრდის. ბეხჩეტის დაავადების მკურნალობის გარეშე დაავადების მიმდინარეობა შეიძლება გაუარესდეს. მძიმე შემთხვევებში შეიძლება წარმოიქმნას ისეთი პრობლემები, რომლებიც პაციენტის ცხოვრებას სერიოზულად შეუძლია შეცვალოს, მაგალითად მუდმივი ხედვის დაკარგვა, დამბლა. დაავადების სიმპტომები ზოგჯერ შეტევების სახით მატულობს, ზოგჯერ კი მსუბუქდება. ამ პერიოდებში შეიძლება წამოიჭრას კითხვა „ბეხჩეტის დაავადება დროებითია?“, თუმცა დაავადება სრულად არ განიკურნება. მკურნალობა არ უნდა შეწყდეს სიმპტომების პერიოდული დამშვიდების გამო. კითხვაზე „ბეხჩეტის დაავადება რომელ განყოფილებას განეკუთვნება?“ პასუხი ერთ განყოფილებაზე არ შემოიფარგლება, ის ექიმთა გუნდურ მუშაობას მოიცავს. ბეხჩეტის დაავადებაში დიაგნოსტიკა და მკურნალობა რევმატოლოგის ხელმძღვანელობით ტარდება. დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროცესი დერმატოლოგების, ნევროლოგების, ოფთალმოლოგებისა და რევმატოლოგებისგან შემდგარი ჯგუფის შეფასებითა და ჩარევით მიმდინარეობს. ბეხჩეტის დაავადება იმუნურ სისტემასთან დაკავშირებული დაავადებაა. პაციენტისგან სხვა ადამიანისთვის გადაცემა შეუძლებელია. ამ კითხვას მოჰყვება კითხვა „ბეხჩეტის დაავადება გენეტიკურია?“, რომლის პასუხიც სადავოა. გენეტიკური გადაცემა საბოლოოდ არ არის დადასტურებული. მისი შეფასება შესაძლებელია მხოლოდ როგორც მომდევნო თაობაში გამოვლენის რისკი. ბეხჩეტის დაავადების ტესტად შეფასებადი სპეციალური ტესტი არ არსებობს. დიაგნოზის დასმაში დახმარებისთვის შესაძლებელია სისხლისა და შარდის ანალიზებისა და CT, MRI, რენტგენის მსგავსი ვიზუალიზაციის მეთოდების გამოყენება. ამ ტესტების შედეგებით შეიძლება შეფასდეს ეჭვმიტანილი სხვა დაავადებები. ბეხჩეტის დაავადება გენიტალურ არესა და კანზე წარმოქმნილი წყლულებით შეიძლება გამოვლინდეს. ამ დაზიანებების გამოკვლევისთვის უპირატესობა ბიოფსიას ენიჭება. თუ ბეხჩეტის დაავადების გამო განმეორებადი წყლულები და თვალის პრობლემები გაქვთ, რაც შეიძლება მალე მიმართეთ Hisar Hospital'-ის რევმატოლოგ სპეციალისტს და დაიწყეთ მკურნალობის პროცესი.